اختلاف نظر كشورها در مورد اصلاح تفاهم نامه حل اختلاف

www.irtr.ir/newsletter/56/13

زماني كه نشست ويژه ركن حل‌اختلاف سازمان جهاني تجارت براي ادامه بررسي‌ها درخصوص تجديد نظر در تفاهم نامه حل‌و‌فصل اختلاف در اول مارس 2004 (11 اسفند 82) تشكيل شد، تمركز بيشتر روي مسائل سازماني بود. اين جلسه در اصل  براي مدت دو روز از 24 تا 25 فوريه برنامه‌ريزي شده بود ولي در عمل با تأخير برگزار شد و تنها يك ساعت طول كشيد. برغم دعوت قبلي از اعضا مبني بر تقديم پيشنهادات خاص جهت ايجاد نزديكي مواضع مختلف و تزريق نيروي جديد به‌اين مذاكرات پيچيده، كه در نشست 26 ژانويه 2004 (6 بهمن 82) مطرح شده بود. هيچ پيشنهادي در نشست مارس ارائه نشد و اين نشست  صرفاً به انتخاب رئيس جديد و سازوكار جلسات ويژه ركن حل‌اختلاف اختصاص يافت. ديويد اسپنسر، رئيس جديد نشست ويژه ركن حل اختلاف بحث بر سر مسائل ماهوي را موكول به ملاقات فردي و يا گروهي با تك تك نمايندگان براي دريافت نظرات آنان كرد.

اختلاف نظرات در تحرك بخشيدن به مذاكرات

در نشست ياد شده پيشنهادي از طرف رئيس مطرح شد مبني براينكه اعضا براي ايجاد نزديكي بين مواضع مختلف، بين خودشان مذاكراتي را انجام دهند. برخي از نمايندگان كشورهاي در حال توسعه براين عقيده بودند كه اين پيشنهاد به نتيجه نمي‌رسند. به عقيده آنان، چنين حق انتخابي هميشه براي مذاكره‌كنندگان وجود داشته و در دسترس آنان بوده اما تاكنون نتيجه‌اي از آن بدست نيامده است. علاوه براين، آنها مدعي بودند كه لزوم وجود يك داور بيطرف در اين مذاكرات حس مي‌شود و رئيس جلسه مي‌تواند چنين نقشي را برعهده گيرد. برخي از اعضا كه از روند كند مذاكرات ناراضي بودند، پيشنهاد كردند كه حوزه مذاكرات محدود شود تا‌امكان نيل به نتايج منطقي‌تر و سريعتر حاصل شود. ولي بسياري از كشورهاي در حال توسعه بااين عقيده مخالفت كردند. به عقيده آنان تنها مذاكرات تجديد نظر كامل در تفاهم نامه حل‌و‌فصل اختلافات است كه مي‌تواند مشكلاتي را كه كشورهاي در حال توسعه در دسترسي به نظام حل‌و‌فصل اختلافات با آن مواجه هستند، حل نمايد.

تمديد ضرب‌الاجل پايان ماه مه 2004

ضرب‌الاجل فعلي براي اتمام مذاكرات دور جديد در خصوص تفاهم نامه حل‌و‌فصل اختلافات، پايان ماه مه  2004 (11 خرداد 83) است. نمايندگان برخي از كشورهاي عضو سازمان جهاني تجارت به اين باورند كه ظرف اين مدت امكان اين كه مذاكرات تمام شود وجود ندارد در حاليكه برخي ديگر معتقدند اگر اعضا بخواهند كه به مذاكرات سرعت بخشند، هنوز راهي هست كه ضرب‌الاجل فوق تمديد نشود.

در اصل، پاراگراف 30 اعلاميه وزيران دوحه تاريخ پايان مذاكرات تفاهم نامه حل‌و‌فصل اختلافات سازمان جهاني تجارت را پايان ماه مه 2003 تعيين كرده بود در حاليكه ساير مذاكرات بايد تا قبل از اول ژانويه 2005 به نتيجه برسد. اين حقيقت كه تاريخ مذكور براي مذاكرات تفاهم نامه حل‌اختلاف تاكنون 4 بار تمديد شده است، تمايل و تعهد اعضا را براي شفافيت بخشي و تكميل تفاهم نامه حل‌و‌فصل اختلافات زير سوال برده است.

نظرات در خصوص علت كند شدن روند اين مذاكرات، مختلف مي‌باشد. برخي از نمايندگان عدم پيشرفت مذاكرات كشاورزي و ساير مذاكرات بر سر موارد كليدي دور دوحه را از عمده دلايل روند كند مذاكرات تفاهم نامه ذكر مي‌كنند. اين در حالي است اين دو مقوله كاملاً از هم جدا هستند. برخي ديگر عدم وجود خواست سياسي و طرح پيشنهادات پيچيده توسط اعضا را مانع پيشرفت سريع مذاكرات تفاهم نامه مي‌دانند.

منابع تجاري معتقدند زماني كه مسائل مهم به نتيجه برسد، مذاكرات در حوزه‌هايي كه نسبتاً توافق بيشتري در آن وجود دارد آغاز خواهد شد و پيشنهادات اعضا در خصوص اين مسائل جمع‌آوري و مورد بحث قرار خواهد گرفت. جلسه بعدي ركن حل‌اختلاف جهت ادامه اين مذاكرات براي 25 مارس 2004 (6 فروردين 1383) برنامه‌ريزي شده است.