اولين نشست رسمي اعضاي سازمان جهاني تجارت پس از شكست كانكون

سه ماه پس از برگزاري پنجمين نشست كنفرانس وزيران سازمان جهاني تجارت در كانكون مكزيك كه بي‌نتيجه پايان يافته بود و بعد از هفته‌ها رايزني و مشورت‌هاي غيررسمي مدير‌كل و رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت با تعداد زيادي از كشورها و طرفهاي مذاكره، طبق برنامه زماني از پيش تعيين شده در بيانيه پاياني وزرا در نشست كانكون، اولين نشست رسمي اعضا روز دوشنبه پانزدهم دسامبر 2003 (24 آذر ماه 82) با حضور هيأت‌هاي نمايندگي مقيم كشورهاي عضو و تعدادي از مقامات ارشد سازمان در مقر دائمي سازمان جهاني تجارت در ژنو بر‌گزار شد. پيش از بر‌گزاري نشست مذكور سه جلسه و نشست غيررسمي ديگر به ابتكار مدير‌كل و رييس شوراي عمومي سازمان و به منظور انجام مشورت‌ها و رايزني‌هاي لازم بر‌گزار شده بود كه آخرين آن در آستانه نشست ژنو در تاريخ 9 دسامبر (18 آذر ماه 82) براي انجام آخرين هماهنگي‌ها و مشورت‌ها بر‌گزار گرديد.

در نشست دو روزه ژنو كارلوس پرزدل كاستيلو سفير اروگوئه و رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت با ارائه گزارشي از شرح اقدامات انجام شده در فاصله بر‌گزاري نشست كنفرانس وزيران در كانكون تا نشست حاضر، آخرين وضعيت هر‌يك از حوزه‌هاي مذاكرات دور جديد را تشريح كرد و به تبيين نقطه نظرات خود پيرامون آن و موانع موجود پرداخت.

وي گفت: اگر چه ما از پيشرفتهايي در جهت باز‌گرداندن دور جديد مذاكرات به مسير اصلي خود بر‌خوردار بوده‌ايم و تعهدات جدي تمامي اعضا براي اين منظور ابراز شده است اما با اين وجود هنوز اين مهم اتفاق نيفتاده و كارمان ناتمام است كه بايستي به اين مطلب توجه لازم مبذول گردد. رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت به تلاشهاي وسيع و مستمر خود و مدير‌كل سازمان اشاره كرد و گفت كه از بعد از نشست كانكون تاكنون آنها با اكثر اعضا و نمايندگان دولتها و رؤسا و سران و وزراي ذيربط كشورها تماس داشته و به منظور ايجاد انعطاف در مواضع مذاكراتي آنها و ايجاد شرايط لازم براي از سرگيري مذاكرات به مشورت و تبادل نظر با آنها پرداخته‌اند. وي دستاورد اين تلاشها و مشورت‌ها را مثبت ارزيابي كرد و گفت: در فرآيند اين اقدامات يك نكته به خوبي روشن شد و آن اينكه تمامي طرفين مذاكره و كشورهاي عضو نسبت به الزامات دستور كار دور دوحه همچنان متعهدند و بر ضرورت از سرگيري گفتگوها تأكيد داشتند.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت گفت: در اولين نشست غير‌رسمي كه بعد از نشست كانكون در تاريخ 14 اكتبر بر‌گزار شد اعضا همگي موافقت كردند تا براساس تكليف وزرا مبني بر اتخاذ اقدامات لازم جهت از سرگيري مذاكرات و رسيدن به توافق و تفاهم نهايي كليه تلاشها و مشورت‌ها بر روي چهار حوزه كليدي و مورد اختلاف شامل كشاورزي، ابتكارات پنبه، دسترسي به بازار محصولات صنعتي و موضوعات سنگاپور متمر‌كز شود كه در اين راستا تاكنون اقدامات زيادي انجام شده و مشورت‌ها و رايزني‌هاي متعددي با بسياري از كشورها صورت گرفته است.

وي گفت: در هشت هفته گذشته نيز دو دور مذاكرات فشرده و سنگين در خصوص اين چهار حوزه صورت گرفت كه در دور اول هدف اعتماد سازي دوباره و سنجش و ارزيابي ميزان آمادگي اعضا براي نشان دادن انعطاف در مواضع خود جهت رسيدن به راه حلي مصالحه‌آميز بود كه نتيجه آن نيز مثبت بود و تمايل آشكاري بين اعضا براي حل و فصل موضوع مشاهده شده كه نتيجه در نشست غير‌رسمي مورخ 18 نوامبر باطلاع اعضا رسيد و بر اين مبني دور دوم مذاكرات و مشورت‌ها به منظور ارزيابي تعهد عملي اعضا در نشان دادن انعطاف در مواضع خود آغاز شد كه نتيجه آن طي گزارشي در سومين نشست غير‌رسمي هيأت‌هاي نمايندگي كشورهاي عضو كه در تاريخ 9 دسامبر و در آستانه نشست رسمي ژنو بر‌گزار شد به اطلاع اعضا رسيد. رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در جمع‌بندي و ارزيابي خود از نتايج دو دور مذاكرات غير‌رسمي مذكور چنين گفت: هر دو دور مذاكرات در فضايي سازنده و جو همكاري صورت گرفت و هيأت‌هاي نمايندگي كشورها به ميزان زيادي از اظهار نظرهاي كلي و كلي‌گويي‌هاي سابق اجتناب ورزيدند و موضوعات كليدي را مورد بررسي قرار دادند، اما هر قدر كه مذاكرات جلوتر مي‌رفت و عميق‌تر مي‌شد مشكلات نيز بيشتر خود را نشان مي‌دادند. وي جنبه مثبت مذاكرات صورت گرفته را آمادگي خوب اعضا براي ورود به موضوعات اساسي و پرداختن به آن دانست كه در اين زمينه تبادل نظرات خوبي صورت گرفت. علاوه بر رايزني‌هاي صورت گرفته مشهود بود كه تعهد جدي نيز نسبت به نظام تجاري چند‌جانبه و دستوركار دوحه و تمايل به پيشرفت در دستوركار نزد كليه طرفهاي مذاكره و اعضا وجود دارد.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت عدم كفايت مذاكرات و ضعف در مصالحه واقعي‌ و جمع‌بندي بين مواضع مختلف و تلاش براي رسيدن به زمينه‌هاي مشترك را از جمله نكات منفي مذاكرات صورت گرفته برشمرد و گفت: به اين دليل متأسفانه هنوز اختلاف بين مواضع اعضا نسبتاً زياد است ونه تنها بين مواضع بلكه حتي بين اعلام شفاهي تعهد آنها به دستور‌كار، با رفتار عملي و انعطاف و نرمش نشان داده شده در مذاكرات تفاوت فاحشي وجوددارد كه اين مطلب از جمله نگراني‌هاي اصلي و مهمي است كه بايستي مورد توجه همه اعضا قرار گيرد.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت ضمن تأكيد بر‌اين نكته كه علاوه بر چهار موضوع كليدي فوق‌الذكر موضوعات ديگري هم هستند كه بايستي در خصوص آن توافق بعمل آيد و در سال آينده مورد توجه كامل و در دستور مذاكرات قرار گيرد به تشريح آخرين وضعيت مذاكرات در چهار حوزه كليدي و مناقشه‌آميز كشاورزي، ابتكارات پنبه، دسترسي به بازار محصولات صنعتي و موضوعا ت سنگاپور پرداخت.

وي بار ديگر كشاورزي را يكي از مهمترين حوزه‌هاي مذاكراتي دانست كه دستيابي به توافق درمورد آن داراي آثار مثبت ديگري از جمله پيشرفت در ساير حوزه‌هاي مذاكراتي خواهد بود. وي همچنين آخرين متن پيش‌نويس تهيه شده توسط وزير خارجه مكزيك و رييس نشست كنفرانس پنجم وزيران را بهترين نقطه شروع مذاكرات دانست كه اگر‌چه اختلاف نظرهايي در خصوص برخي از مفاد آن بين اعضا وجود دارد اما عناصر و ساختار و شاكله آن بنظر مي‌رسد مورد توافق جمعي اعضا باشد. وي با توجه به آخرين مذاكرات و رايزني‌هاي بعمل آمده در حوزه كشاورزي اظهار اميدواري كرد كه اعضا بتوانند در اين حوزه پيشرفت‌هاي اساسي و حركت‌هاي رو به جلو را در اوايل سال آينده ميلادي داشته باشند مشروط به اينكه كليه اعضا توجه لازم را به اهميت و اولويت اين بخش از مذاكرات معطوف داشته و انعطاف لازم را در رسيدن به توافق و مصالحه جمعي به خرج دهند.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در مورد مذاكرات مربوط به ابتكارات پنبه گفت: اين مذاكرات در سه قسمت مربوط به رويه‌ها، جنبه‌هاي تجاري و جنبه‌هاي توسعه‌اي موضوع دنبال مي‌شود و در اين زمينه همگرايي خوبي بين اعضا مبني بر حل و فصل قضيه وجود دارد. اما در خصوص رويه‌هاي اجرايي آن اختلاف نظر بين اعضا همچنان باقي است كه مي‌توان اميدوار بود با پيشرفت در مذاكرات و تمركز بر اصل موضوع بتدريج اين مشكل نيز رفع شود.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در مورد مذاكرات مربوط به دسترسي به بازار محصولات صنعتي گفت: در اين مورد نيز آخرين متن پيش‌نويس رييس پنجمين نشست كنفرانس وزيران مبناي شروع مذاكرات قرار گرفت. مهمترين و كانوني‌ترين قسمت مذاكرات در اين بخش به فرمول كاهش‌هاي تعرفه‌اي مربوط مي‌شود كه اگر‌چه هنوز بر سر اين فرمو ل توافق نهايي حاصل نشده است اما ترديدي نخواهد بود كه اين فرمول بايستي كاملاً منطبق با دستور كار دوحه باشد و فرمولي تركيبي خواهد بود. هچنين موضوع اختلاف ديگر در اين زمينه به مذاكرات آزادسازي‌ها و ابتكارات بخشي مربوط مي‌شود و اينكه آيا اين ابتكارات داوطلبانه باشد و يا اجباري كه در اين خصوص هنوز كارهاي زيادي باقيمانده است كه بايستي انجام شود. اما بهر ترتيب اين دو عنصر، تركيب و شكل نهايي آزادسازيهاي تعرفه‌اي در اين بخش را تعيين خواهد كرد كه اميدواريم طي چند ماه آينده مذاكرات اين حوزه نيز به ثمر برسد.

در خصوص آخرين وضعيت مذاكرات در حوزه موضوعات جديد كه به موضوعات سنگاپور نيز موسوم است و دليل اصلي شكست نشست كانكون اعلام گرديد رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت اعلام كرد: در اين مورد تاكنون چندين پيشنهاد ارائه شده است كه بحث در مورد آن ادامه دارد و اميدواريم بتوانيم با توافق جمعي كه در خصوص رويكرد تفكيك بين چهار موضوع ذيل اين عنوان يعني شفافيت در خريدهاي دولتي، سياست رقابتي، تسهيل تجاري و تجارت و سرمايه‌گذاري وجود دارد، به راه حل نهايي دست يابيم. بر اين اساس در طرح‌هاي پيشنهادي با توجه به كارهاي قبلي كه صورت گرفته بود، مذاكره در مورد دو حوزه تسهيل تجاري و شفافيت در خريد‌هاي دولتي صرفنظراز نتيجه نهايي آن در اولويت قرار گرفت و دو موضوع باقيمانده ممكن است در آينده و در زمان مناسب ديگري در دستور مذاكرات قرار گيرد.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در پايان گزارش خود به شرح الزامات و ترتيبات ضروري لازم براي پيگيري مذاكرات در اين چهار حوزه و همينطور ساير موضوعات باقيمانده پرداخت و گفت: اكنون ضرورت دارد تا تمامي اجزا دستور كار دوحه و كميته‌هاي مذاكراتي آن كار خود را از اويل سال آينده ميلادي و پس از انتخاب رييس جديد شوراي عمومي و رؤساي گروههاي مذاكراتي از سرگيرند و كميته مذاكرات تجاري (TNC) نيز بايد مجدداً فعاليت خود را به منظور انجام وظايفي كه دستور كار دوحه بر‌عهده‌اش گذاشته آغاز كند و شرايط لازم براي پيشرفت در مذاكرات را فراهم سازد. وي تأكيد كرد آغاز به كار مجدد گروههاي مذاكراتي البته به هيچوجه به معناي غفلت از بازنگري و تجديد نظرهاي لازم در فر‌آيند كار نخواهد بود. وي ضمن آرزوي موفقيت براي رييس جديد شوراي عمومي سازمان كه جانشين وي خواهد شد گفت: مطمئنم كه جانشين بعدي من بهمراه مدير كل سازمان جهاني تجارت كار خود را به دقت و با اشراف و نظارت كامل بر تمامي جنبه‌هاي دستور كار توسعه‌اي دوحه ادامه خواهند داد و به اعضا اطمينان داد تا تعيين رييس جديد همچنان وظايف‌اش را به بهترين نحو به انجام خواهد رساند و هر آنچه را كه در توان داشته باشد براي ايجاد گشايش در مذاكرات و پيشرفت در دستور كار صرف آن خواهد كرد.

وي در پايان تأكيد كرد كه اكنون ما به نقطه‌اي رسيده‌ايم كه موضوعات اساسي و كليدي بيش از گذشته روشن شده‌اند و امكان دستيابي به راه حل بيش از هر وقت ديگري قابل مشاهده است. با اين وجود آنچه كه براي دستيابي به اين نتيجه بيش از هر چيز ديگري مورد نياز است مذاكرات جدي و فشرده‌اي است كه مستظهر به اراده سياسي و آمادگيهاي لازم براي دستيابي به مصالحه واقعي در پايتخت‌ها باشد. پس از ارائه گزارش توسط رييس شوراي عمومي دكتر سوپاچاي مدير‌كل سازمان جهاني تجارت ضمن تأييد سخنان رييس شوراي عمومي سازمان و قدرداني از تلاشهاي سخت و طاقت فرساي وي كه در چند ماهه گذشته بعمل آورده با ياد‌آوري اينكه پانزدهم دسامبر امسال دهمين سالگرد نشست كميته مذاكرات تجاري است كه منجر به خاتمه موفقيت‌آميز مذاكرات دوراروگوئه وتولد سازمان جهاني تجارت شد گفت: هدف جمعي و مشترك همه ما امروزه آن است همانطور كه در بيانيه نشست پنجم وزرا در كانكون تصريح شده است، به نقطه‌اي برسيم كه بتوان مذاكرات را با شدت و جديت تمام از سرگرفت. دكتر سوپاچاي در يك جمع‌بندي كلي از زمان آغاز به كار دور جديد گفتگو‌هاي تجاري در نوامبر 2001 در دوحه قطر تاكنون گفت: در اين مدت كارهاي زيادي انجام شده و توافقات خوبي صورت‌گرفته‌است‌اما‌اختلاف‌نظر‌بر‌روي‌نكات‌كليدي‌و‌مهم همچنان ‌باقي ‌است ‌اگر‌چه‌پيشرفت‌هاي ‌محسوس ‌و ‌قابل‌ ملاحظه‌اي‌ در ‌اين ‌حوزه‌ها نيز ‌بدست آمده‌است. وي‌گفت: اكنون ما به درك روشن‌تري از زمينه‌هاي‌اختلاف‌و‌چگونگي‌حل‌آنها رسيده‌ايم.

وي همچنين به سفرهاي متعدد خود در چند ماهه گذشته به نقاط مختلف جهان از جمله آفريقا، آسيا، آمريكاي لاتين و جنوب آسيا اشاره كرد و گفت: در تمامي تماس‌ها و ملاقات‌ها با مسئولين و وزراي كشورهاي ذيربط تعهد جدي آنها را نسبت به پيشرفت در مذاكرات و همچنين پايبندي به نظام تجاري چندجانبه احساس نموده و آنها آمادگي خود را براي شروع مذاكرات بر‌اساس آخرين متن پيش‌نويس تنظيم شده در نشست كنفرانس پنجم وزيران اعلام كرده‌اند. دكتر سوپاچاي با اشاره به اينكه تازه از برزيل كه براي شركت در نشست مشترك گروه 20 و اتحاديه اروپا به آن كشور سفر كرده بود بر‌مي‌گردد خاطرنشان ساخت كه نتيجه اين نشست بسيار مثبت بود و بحث‌هاي بسيار سازنده و مفيدي بويژه در خصوص كشاورزي صورت گرفت و عميقا ًدريافتم كه وزراء واقعاً آماده مذاكره و نشان دادن انعطاف لازم در مواضع خود مي‌باشند و براي رسيدن به پيشرفت واقعي و اساسي اين مهم است كه ما در اينجا و در ژنو تلاشهاي آنها را كامل كنيم.

دكتر سوپاچاي گفت حتي اخيراً نامه‌اي از سران كشورهاي مشترك المنافع كه اخيراً نشست خود را در نيجريه بر‌گزار كردند دريافت نمودم كه در آن تقاضا شده بود هر‌چه سريعتر مذاكرات دستور كار دوحه مجدداً از سرگرفته شود و تعهد دوباره خود را به نظام تجاري چند‌جانبه اعلام داشتند. دكتر سوپاچاي در همين زمينه ‌گفت: وقتي كه گروهي همچون سازمان كشورهاي مشترك‌المنافع با آن تفاوت‌هاي فاحش در سطح توسعه و اندازه اقتصاد ملي كشورهاي عضو خود، آمادگي خود را براي نشان دادن انعطاف و اراده سياسي لازم جهت آغاز مذاكرات اعلام مي‌دارند جاي دلگرمي و اميدواري بسياري وجود دارد كه اين موضوع را نبايد دست كم گرفت.

مدير‌كل سازمان جهاني تجارت در پايان تعهد‌كامل خود را به پيگيري وظايفش در نقش مدير‌كل و همچنين بعنوان رييس كميته مذاكرات تجاري (TNC) اعلام و به اعضا اطمينان داد كه در اين راه و براي رسيدن به مصالحه نهايي هر‌آن چه را در توان داشته باشد به كار خواهد بست. پس از سخنراني مدير‌كل سازمان جهاني تجارت اعضا هيأت‌هاي نمايندگي كشورها وارد شور و مذاكرات با يكديگر شدند تا بلكه پس از سه نشست غير‌رسمي در اين نشست رسمي به نتايج و راه‌حل‌هاي رضايت بخش براي پيشرفت در مذاكرات دست يابند. اگر‌چه از محتواي بحث‌هاي صورت گرفته در نشست ژنو و مذاكرات بعمل آمده در آن خبري به بيرون درز نكرده است ولي سخنراني اختتاميه رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در پايان روز دوم نشست ژنو (16 دسامبر2003) نشان داد كه اين نشست موفقيت چنداني در شكستن بن‌بست حاضر در مذاكرات در بر نداشته و به جز كلي‌گويي‌هاي قبلي و تعارفات معمول و اظهار اميدواري براي پيشرفت‌هاي آتي در مذاكرات نكته درخور و قابل‌توجه ديگري دستگير نشده است. در همين خصوص آقاي كارلوس‌پرزدل كاستيلو رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت اعلام داشت: اگر‌چه اعضا آماده آغاز به كار مجدد گروههاي مذاكرات هستند، اما هنوز پيشرفت چنداني در كار حاصل نشده است. وي گفت: در اين نشست فرصت يافتيم تا نقطه نظرات 52 كشور عضو را كه هر‌يك به نمايندگي از گروهها و سازمانهايي به اعلام موضع خود پرداختند بشنويم و لذا فرصت خوبي بود تا مواضع اكثريت قابل توجهي از اعضا سازمان اعلام شود.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت گفت: اگر‌چه اين نشست نتوانست پيشرفت خيلي زيادي در كار ما ايجاد كند اما همگي تصديق مي‌كنند كه تا‌حدي به پيشرفت‌هايي نيز نائل آمده‌ايم زيرا اكنون موضوعات حساس و كليدي از وضعيت روشن‌تري در ذهن اعضا بر‌خوردارند و چالش‌هاي پيش‌رو و آتي را به خوبي درك مي‌كنند. از اينرو من از اين نشست به هيچوجه بوي ناكامي و شكست را استشمام نمي‌كنم بلكه به آن از ديد رويكردي واقع‌گرايانه مي‌نگرم كه فقط نياز به زمان بيشتري دارد تا به پختگي لازم برسد و ما را به انجام آنچه كه وزرا در كانكون بر ما تكليف كردند قادرسازد. وي گفت: در اين نشست ما بار ديگر اعلام تعهد همگي اعضا را به دستور كار دوحه و ضرورت پيشرفت در مذاكرات شنيديم و حتي بعنوان نكته‌اي مثبت حمايت مجدد تعدادي از اعضا را براي خاتمه بموقع اين دور از مذاكرات در پايان سال 2004 شاهد بوديم. اين نكته از اينرو بعنوان نكته‌اي مثبت تلقي مي‌شود زيرا در مذاكرات هفته‌هاي اخير، خاتمه بموقع مذاكرات دور جديد تا پايان سال 2004 توسط بسياري از اعضا مورد ترديد واقع شده بود.

رييس شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در پايان بالحن انتقادي به اين نكته اذعان كرد كه در اين نشست نيز برغم اعلام تعهد دوباره اعضا به دستور كار دوحه و تلاش براي پيشرفت در مذاكرات و اعلام آمادگي آنها براي نشان دادن انعطاف لازم در مواضع خود ما كمتر شاهد چنين رفتاري در عمل بوديم و اعضا كمتر به مصالحه واقعي براي دست يافتن به يك راه حل جمعي و قابل قبول براي همه مي‌ انديشيدندو اين كار نا‌تمامي است كه بايستي در هفته‌ها‌ بعد دنبال شود و بدون شك اگر ما جداً خواهان پيشرفت در مذاكرات هستيم ضرورت دارد تا به فوريت و ضرورت نشان دادن انعطاف عملي در مواضع خود و كاهش اختلافات پايبند باشيم.

رييس شوراي عمومي همچنين گفت: برخي از كشورها از جمله ژاپن و سوئيس برغم اينكه نشانه‌هاي مثبتي را از خود بروز دادند اما در عمل انعطاف كمي را نشان دادند. ناظران عمده‌ترين دليل كندي مذاكرات و دشواري دستيابي به پيشرفت در نشست ژنو را مربوط به بخش كشاورزي و دسترسي به بازار محصولات صنعتي مي‌دانند.