نگاهي به ساز و كارهاي حل و فصل اختلافات تجاري

در سازمان جهاني تجارت ( قسمت اول )

اشاره :

به موازات گسترش مناسبات تجاري بين كشورهاي جهان امكان ايجاد اختلافات مربوط به اين امر نيز افزايش يافته است. برهمين مبنا درچارچوب سازمان جهاني تجارت به عنوان سازمان متولي تجارت جهاني يك ركن به نام ” ركن حل و فصل اختلافات“ تمهيد  شد تا به اختلافات تجاري رسيدگي كند. كشورهاي عضو اين سازمان رسيدگي كند. ركن حل و فصل اختلافات  تجاري سازمان جهاني تجارت كه بر مبناي تفاهم نامه حل و فصل اختلافات عمل مي كند از يك رويه نسبتاً پيچيده تبعيت مي‌كند. به منظور آشنايي خوانندگان ” خبرنامه رويدادها و تحولات سازمان جهاني تجارت “ به طور مختصر رويه و فرايند حل و فصل اختلافات در اين سازمان مورد بررسي قرار گرفته است كه قسمت اول آن هم اكنون از نظرتان مي گذرد .

**********

بدون وجود ابزاري براي حل و فصل اختلافات، نظام مبتني بر قاعده ارزشي نخواهد داشت و قواعد نظام قابل اعمال نمي باشد. چرا كه ضمانت اجرايي براي آنها وجود نخواهد داشت. روية سازمان جهاني تجارت با تأكيد بر قواعد و مقررات، نظام تجاري جهان را با ثبات‌تر و شفافتر مي سازد. حل و فصل اختلافات در نظام سازمان جهاني تجارت مبتني بر مقررات روشن و مهلتهاي دقيق براي پي گيري دعوا است.

ابتدا رأي توسط هيأت رسيدگي صادر و سپس با تصميم كلية اعضاء سازمان تصويب يا رد مي شود. بعلاوه استيناف نيز نسبت به موضوعات حقوقي مطرح در رأي  هيأت رسيدگي، امكان پذير است. با اين حال هدف، طرح دعوي در دادگاه و صدور رأي نيست بلكه هدف حتي الامكان حل وفصل اختلاف با مشورت است يا به عبارت بهتر طبق بند 7 مادة 3 تفاهم نامه حل اختلاف، هدف اين مكانيسم تضمين راه حلي مثبت براي اختلاف است.

 

اصول : عدالت، سرعت، لازم الاجرا و مرضي الطرفين بودن

اعضاء سازمان جهاني تجارت توافق كرده اند در صورتي كه اطمينان حاصل كنند يكي از اعضاء تعهدات تجاري اش را نقض مي كند، به جاي اقدام يكجانبه، از مكانيسم چند جانبة حل و فصل اختلافات سازمان جهاني تجارت استفاده نمايند و اين به معناي الزام نسبت به رويه هاي مورد توافق و احترام به آراء و قضاوت مي‌باشد. معمولاً اختلاف زماني بروز مي كند كه عضوي از اعضاء اقدامي ناشي از يك خط‌مشي تجاري را اعمال مي كند كه به نظر يك يا چند كشور ديگر عضو، ناقض موافقتنامه‌هاي سازمان جهاني تجارت يا تعهدات تجاري عضو مربوط مي‌باشد. هر كشور عضو ديگر مي‌تواند  اعلام كند كه در اين قضيه منافع خاصي دارد و از برخي حقوق بهره مند شود.

رويه حل اختلاف در گات 1947 نيز وجود داشت اما در گات مهلتها دقيق نبود و آراء به آساني بلوكه مي شد و بسياري از قضايا براي مدتهاي طولاني بدون رسيدن به نتيجه ادامه پيدا مي‌كردند. طبق موافقتنامه دور اروگوئه  ديگر كشوري كه در دعوا مغلوب مي شود نمي تواند همانند رويه‌هاي قديم گات، تصويب رأي را بلوكه كند چرا كه در گات آرا صرفاً با اجماع مورد تصويب قرار مي‌گرفتند و حتي يك اعتراض هم مي‌توانست رأي را بلوكه كند. اما درحال حاضر رأي صادره به صورت اتوماتيك تصويب مي‌شود مگر اينكه اجماع بر رد رأي وجود داشته‌باشد و هر كشوري كه بخواهد رأي را بلوكه كند، بايد ساير اعضاي سازمان جهاني تجارت را نيز متقاعد نمايد.

با وجود اينكه بخش اعظمي از مراحل حل اختلاف در سازمان جهاني تجارت شبيه دادگاه و محكمه است اما راه حل مرجح  براي كشورهاي طرف دعوا اين است كه مشكلاتشان را به بحث بگذارند و اختلافاتشان را خود حل نمايند . بنابر اين اولين مرحلة حل اختلاف مشورت بين دولتهاي طرف اختلاف است و حتي زماني كه قضيه تاساير مراحل پيشرفت مي كند، مشورت و ميانجگيري هميشه امكانپذير و در دسترس مي باشد.

 

حل يك اختلاف چه مدت طول مي كشد؟

جدول زير زمانهاي تقريبي كه هر مرحله از حل اختلاف طول مي كشد را نشان مي دهد. البته موافقتنامه در اين خصوص انعطاف پذير است و طرفين اختلاف مي‌توانند اين زمانها را با توافق كم يا زياد كنند و يا اختلاف را خود حل نمايند.