چگونگي فرآيند الحاق به سازمان جهاني تجارت

اشاره: براي پيوستن به سازمان جهاني تجارت كشورهاي متقاضي عضويت بايد فرآيند خاصي را طي كنند. اين فرآيند كه معمولاً پيچيده و زمان‌بر است، فرآيند الحاق خوانده مي‌شود.

فرآيند الحاق به سازمان جهاني تجارت با ديگر سازمانهاي بين‌المللي كه غالباً از يك روند خودكار الحاق بهره‌مندند به كلي متفاوت است. براساس ماده 12 موافقتنامه تأسيس سازمان جهاني تجارت، الحاق بدين سازمان تحت شرايط مورد توافق سازمان با دولت متقاضي الحاق صورت خواهد گرفت. بنابراين فرآيند الحاق به سازمان جهاني تجارت اساساً يك فرآيند مذاكره است. اين امر الحاق بدين سازمان را به روندي پيچيده و دشوار بدل مي‌سازد.

خبرنامه رويدادها و تحولات سازمان جهاني تجارت در نظر دارد علاوه بر درج اخبار و رويدادهاي مربوط به الحاق كشورها به سازمان جهاني تجارت، مطالبي را در معرفي بيشتر جوانب فرآيند الحاق و مشكلات و مسايل آن، در اختيار خوانندگان گرامي قرار دهد.

در اين شماره گزارشي اجمالي از تشريفات و مراحل فرآيند الحاق به سازمان جهاني تجارت )براساس سند(WT/ACC/1 و به دنبال آن گزارشي از وضعيت هريك از كشورهاي‌متقاضي الحاق درمراحل اين فرآيند (براساس سند/Rev.1 WT/ACC/11) از نظر خوانندگان گرامي مي گذرد. لازم به ذكر است كه بررسي گزارش گروه كاري الحاق مقدونيه (WT/ACC/807/27) به ضميمه جداول تعهدات كالايي و خدماتي آن جهت تصويب پروتكل الحاق و نيز نهمين بررسي درخواست الحاق ايران (WT/ACC/IRN/1) در دستور كار نشست آتي شوراي عمومي سازمان جهاني تجارت در روز بيست و سوم مهرماه 81 (15 اكتبر 2002) قرار دارد.

*****

هر كشور و يا قلمروي مجزاي گمركي كه از خودمختاري كامل در تجارت خارجي (و ديگر امور پيش‌بيني شده در موافقتنامه‌هاي سازمان جهاني تجارت) برخوردار است مي‌تواند طبق شرايطي كه ميان آن و سازمان جهاني تجارت مورد توافق قرار مي‌گيرد به اين سازمان ملحق شود.[1] اين كار طي مذاكراتي صورت مي‌گيرد كه در آنها كشورهاي متقاضي الحاق بايد بپذيرند اقداماتي را جهت مطابقت قوانين ملي خود با مقررات موافقتنامه‌هاي چند جانبه سازمان به عمل آورند. علاوه بر اين لازمست تعهداتي را براي كاهش تعرفه‌ها و اصلاح مقررات خود به عهده بگيرند تا دسترسي بيشتري را براي كالاها و خدمات خارجي فراهم نمايند.

رويه‌هاي الحاق به سازمان جهاني تجارت شامل بررسي رژيم تجارت خارجي كشور متقاضي الحاق، مذاكره، تهيه جدول امتيازات و تعهدات مربوط به گات 1994، همچنين جدول تعهدات ويژه مربوط به موافقت‌نامه عمومي تجارت خدمات براي آن كشور و نهايتاً توافق در مورد گزارش گروه كاري، سند تصميم در مورد الحاق و پروتكلي (مقاوله نامه‌اي) كه شرايط الحاق را معين مي‌سازد مي‌باشد. مراحل اين فرآيند را طبق سندي كه از سوي دبيرخانه سازمان جهاني تجارت منتشر شده‌است (WT/ACC/1) مي‌توان چنين بر شمرد:

الف) درخواست عضويت و تشكيل گروه كاري:

كشور متقاضي الحاق درخواست رسمي خود براي الحاق به سازمان را تسليم مديركل سازمان مي‌كند. پس از ارسال اين درخواست براي تمامي اعضا، شوراي عمومي درخواست الحاق و تشكيل گروه كاري الحاق كشور مزبور را مورد بررسي قرار مي‌دهد[2]. عضويت در گروه كاري براي همه اعضاي ذي‌نفع آزاد است[3]. وظيفه گروه كاري بررسي تقاضاي الحاق و ارائه توصيه‌هايي به شوراي عمومي و يا نشست وزيران است كه مي‌تواند در بر دارنده پيش‌نويس پروتكل الحاق باشد.

ب) بررسي رژيم تجاري:

كشور متقاضي الحاق، يادداشت مشروح رژيم تجارت خارجي خود و اطلاعات آماري مربوطه را جهت توزيع بين كليه اعضا تسليم مي‌دارد. دبيرخانه مطابقت ساختار يادداشت را با طرح كلي رژيم تجاري بررسي مي‌كند و نظر خود را به متقاضي و اعضاي گروه كاري اعلام مي‌دارد[4]. همزمان نسخي از جدول تعرفه متقاضي و قوانين و مقررات مرتبط با تجارت آن آماده مي‌گردد. خلاصه يا ترجمه متون مزبور ميان اعضاي گروه كاري توزيع و اصل متون در دبيرخانه جهت مراجعه نگهداري مي‌شود.

پس از توزيع يادداشت، از اعضاي گروه كاري دعوت مي‌شود تا سوالات خود را به منظور روشن كردن نحوة اجراي رژيم تجارت خارجي متقاضي به صورت مكتوب ارائه نمايند. جواب‌ها نيز ميبايد به صورت مكتوب و بر حسب عناوين به همان نحو كه در ساختار يادداشت آمده‌است باشد. به مجرد درخواست هريك از اعضاي گروه كاري، كشور متقاضي، اطلاعات مربوط به الحاق را درخصوص عناويني كه در طرح كلي يادداشت نيامده‌است به گروه كاري ارائه مي كند. در جلسات گروه كاري، نمايندگان كشور متقاضي و اعضاي گروه كاري، يادداشت و سؤال و جوابها را مورد بررسي قرار مي‌دهند. آمادگي براي جلسات مي تواند از طريق مشاوره هاي غير رسمي با اعضاي گروه كاري و دبيرخانه فراهم شود[5]. پس از آنكه بررسي رژيم تجاري به اندازه كافي پيشرفت نمود، اعضاي گروه كاري مي‌توانند مذاكرات دوجانبه درباره دسترسي به بازار كالاها و خدمات و مذاكرات دربارة شرايط ديگري كه بايد مورد توافق قرار گيرد را شروع نمايند. اقدامات حقيقت‌يابي[6] در مورد رژيم تجاري و مرحله مذاكرات مي‌توانند توأمان و به موازات هم پيش روند.

ج) مذاكرات دوجانبه و چند جانبه:

مذاكرات دوجانبه دربارة جدول امتيازات و تعهدات كالايي و جدول تعهدات ويژه در زمينه خدمات با طرح پيشنهادهاي اعضاي ذي‌نفع و يا كشور متقاضي به عنوان مبناي مذاكرات جريان مي‌يابد. توقع بر اينست كه تعرفه‌هاي پيشنهادي براي تثبيت از نظر تجاري قابل دوام بوده و منعكس كننده مزاياي عمومي باشد كه پس از عضويت نصيب كشور متقاضي مي‌گردد. پس از به نتيجه رسيدن مذاكرات دوجانبه، جدول امتيازات و تعهدات گات 1994 و جدول تعهدات ويژه در مورد موافقت‌نامه عمومي تجارت خدمات تهيه و به صورت چند جانبه بررسي و به عنوان بخشي از پيش‌نويس پروتكل الحاق ضميمه آن مي‌شود.

د) گزارش گروه كاري، پروتكل الحاق و لازم‌الاجرا شدن آن:

هنگامي كه مذاكرات در مورد جداول كالاها و خدمات به نتيجه رسيد و گروه كاري وظايفش را به انجام رسانيد، گروه كاري گزارش خود را همراه با پيش‌نويس تصميم و پروتكل الحاق به شوراي عمومي (و يا نشست وزيران) تقديم مي‌كند.

اين گزارش مشتمل بر خلاصه‌اي از مباحثات انجام شده در گروه كاري است و پروتكل الحاق شامل شرايط مورد توافق بين كشور متقاضي و اعضاي گروه كاري درخصوص الحاق است و مفاد آن منعكس كننده وضعيت خاص متقاضي مي‌باشد. پس از اينكه شوراي عمومي (يا نشست وزيران) گزارش گروه كاري را تاييد كرد و پيش‌نويس تصميم با اكثريت دو سوم آراي مثبت اعضاي سازمان جهاني تجارت به تصويب رسيد[7] ، پروتكل الحاق 30 روز پس از پذيرش متقاضي، كه از طريق امضا و در صورت نياز به تاييد مجلس از طريق سپردن اسناد تصويب صورت مي‌گيرد، لازم‌الاجرا مي‌گردد.

نمودار پيشرفت روند الحاق كشورهاي متقاضي الحاق

تا ماه ژوئيه سال 2002

تاريخ پيش‌نويس گزارش گروه كاري	تاريخ تسليم داده‌هاي كشاورزي	تاريخ تسليم پيشنهادهاي خدمات	تاريخ تسليم پيشنهادهاي تعرفه‌اي	تعداد نشست‌هاي رسمي گروه كاري	تاريخ نخستين نشست گروه كاري	تاريخ تسليم يادداشت رژيم تجاري	تاريخ تشكيل گروه كاري	تاريخ درخواست الحاق	كشور متقاضي الحاق
ـــــــ	ژانويه 1998 آوريل2000	مارس2002	مارس2002	3	آوريل1998	ژوئيه 1996 اوت2001	ژوئن 1987	ژوئن1987	1ـ الجزاير
ـــــــ	سپتامبر 1998 مه 2002	ژوئيه 2000 مه 2002	ژوئيه 2000 مه 2002	1	مه 2000	فوريه 1990 اوت 1998	ژوئن 1989	مه 1989	2ـ نپال
مارس 2002	اكتبر 1996 مه 1998 دسامبر 1998 مه 2000 مارس 2001 نوامبر 2001	اكتبر 1999 فوريه 2001 ژوئن 2002	فوريه 1998 مارس2000 فوريه 2001	15	ژوئيه 1995	مارس1994 مه 2001 نوامبر2001	ژوئن 1993	ژوئن 1993	3ـ روسيه
ژانويه 2000 اكتبر 2000	مارس 1997 مه 1997 نوامبر 1997 ژوئن 1998 سپتامبر 1998 نوامبر 1999 اكتبر 2000	سپتامبر 1997 اوت 1998 ژوئن 1999	سپتامبر 1997 ژوئن 1999	8	مه 1996	ژوئيه 1994 مه 1996 ژوئيه 1996	ژوئيه 1993	ژوئن 1993	4ـ عربستان
ـــــــ	مارس 2000 مارس 2002	فوريه 2000 فوريه 2001	مارس1998 مارس2000 فوريه2001	3	ژوئن 1997	ژانويه 1996	اكتبر 1993	سپتامبر 1993	5ـ‌روسيه‌ سفيد ‌
مارس 1997 مارس 1998 فوريه 1999 ژوئن 1999 اوت 1999 مارس 2001 ژوئن 2002	فوريه 1999 اوت 2001 ژوئن 2002	اكتبر1998 ژانويه 1999 ژوئن 1999 ژوئيه 1999 ژوئيه 2002	ژانويه1999 ژوئن 2002	4	ژانويه 1996	آوريل 1995	دسامبر 1993	نوامبر 1993	6ـ ارمنستان
ـــــــ	اكتبر 1995 نوامبر 1995 ژوئيه 1999 فوريه 1997 فوريه 2002	1997 ژوئن 1998 2000 آوريل 2001 دسامبر 2001	مه 1999 آوريل 2001 دسامبر 2001 فوريه 2002	9	فوريه 1995	ژوئيه 1994	دسامبر 1993	نوامبر 1993	7ـ اوكراين
ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ژانويه 1999	نوامبر 1994	نوامبر 1994	8ـ سودان
ـــــــ	دسامبر 2001	دسامبر2001	دسامبر 2001	2	مه 2001	ژوئن 1999	دسامبر 1994	دسامبر 1994	9ـ كامبوج
مه 2002	ژوئيه 2001 فوريه 2002 ژوئن 2002	فوريه 2001 سپتامبر 2001 آوريل 2002	مارس 2001 سپتامبر 2001 آوريل 2002	4	ژوئيه 2000	آوريل 1999	دسامبر 1994	دسامبر 1994	10ـ مقدونيه
ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ـــــــ	ژوئيه 2002	اكتبر 1998	دسامبر 1994	دسامبر 1994	11ـ ازبكستان
(خلاصه داده‌ها سپتامبر 2001)	ـــــــ	ژوئيه 2002	ژوئيه 2002	5	ژوئيه 1998	سپتامبر 1996	ژانويه 1995	ژانويه 1995	12ـ ويتنام
(خلاصه داده‌ها ژوئن 1997)	ـــــــ	مه 1997	ژوئن 1997	1	فوريه 1997	اوت 1996	ژوئيه 1995	مه 1995	13ـ سيشل
ـــــــ	آوريل 2001	آوريل 2001	آوريل 2001	1	آوريل 2001	مه 1998	نوامبر 1995	ژوئن 1995	14ـ تونگا
(مجموعه نهايي اكتبر 2001)	سپتامبر 1999 اكتبر 2001	نوامبر 1997 نوامبر 1999	نوامبر 1997 مه 1998 نوامبر 1999	2	ژوئيه 1996	نوامبر 1995	ژوئيه 1995	ژوئيه 1995	15ـ وانوآتو
(خلاصه داده‌ها اكتبر 1997)	ژوئيه 1997 سپتامبر 2000