نگاهي به مهمترين رويدادهاي الحاق كشورها به

 سازمان جهاني تجارت در سال 1380

 

   در آغاز سال 1380، سازمان جهاني تجارت 140 عضو داشت و 30 كشور نيز در صف الحاق به آن سازمان قرار داشتند. سهم اعضاي سازمان از تجارت جهاني كمتر از 90 درصد بود و چين و تايوان، پنجمين و نهمين قدرتهاي تجاري جهان كه حدود 7 درصد تجارت جهان را در اختيار داشتند، هنوز در خارج از سازمان بودند.

   چين در پانزدهمين سال از مذاكرات الحاق خود عليرغم توافقات قبلي‌اش با آمريكا و اتحاديه اروپا با ركود در مذاكرات بر سر گشايش بازار، يارانه‌هاي كشاورزي و دسترسي به بازار خدمات مالي مواجه بود. در حاليكه درآمد سرانه چين به زحمت از هزار دلار در سال فراتر مي‌رفت طرفهاي مذاكره از شناسايي چين به عنوان يك كشور در حال توسعه درخصوص اعطاي يارانه هاي كشاورزي خودداري مي‌كردند و زمانيكه در راه حلي ميانه، چين از وضعيتي مابين كشورهاي درحال توسعه و توسعه يافته برخوردار شد اختلاف بر سر فعاليت شركتهاي بيمه آمريكايي و اروپايي در چين بالا گرفت. اين اختلاف نيز مقارن وقايع 11 سپتامبر (20 شهريور) با انعطاف بيشتر آمريكا پايان يافت و آنگاه، چين توانست تصويب نهايي پروتكل الحاق خود را در نشست وزيران قطر بدست آورد. پس از آن ديگر مانعي پيش روي عضويت تايوان وجود نداشت و تايوان نيز يك روز بعد موافقت نشست وزيران قطر را بدست آورد و بزرگترين قدرتهاي تجاري خارج سازمان ، با فاصله اندكي بدان پيوستند. اين بزرگترين رويداد الحاق در تاريخ كوتاه سازمان جهاني تجارت بود. اما كشورهاي الحاق يافته در سال 1380 به اين دو كشور محدود نمي‌شدند.

   دو جمهوري سابق شوروي (ليتواني و مولداوي) نيز قبل از آن ، در نيمه نخست سال 1380، به عضويت سازمان جهاني تجارت درآمده بودند. وانوآتو پنجمين كشوري بود كه گمان مي‌رفت در سال 1380 به اين سازمان

بپيوندد. انتظار مي‌رفت پروتكل الحاق اين كشور كوچك اقيانوسيه ، در كنار پروتكل الحاق چين وتايوان در نشست قطر به تصويب وزيران برسد اما در آخرين روزها، برخلاف انتظار ، تصويب پروتكل الحاق وانوآتو از دستور كار نشست خارج شد. وانوآتو كه در خلال مذاكرات الحاق نيز بواسطه تقاضاهاي سنگين طرفهاي مذاكره تا مرز انصراف از درخواست الحاق پيش رفته بود يكبار ديگر با مخالفتي عجيب مواجه گرديد و تاپايان سال 1380 نيز فرصت تصويب پروتكل الحاق خود را در شوراي عمومي نيافت.

   در ميان ديگر كشورهاي در حال الحاق ، روسيه، عربستان، ويتنام و كامبوج تكاپويي بيش از ديگران داشتند. روسيه كه در هشتمين سال از مذاكرات الحاق خود با تقاضاهاي انتقاد برانگيز طرفهاي مذاكره مواجه بود پس از وقايع 11 سپتامبر (20 شهريور) شتاب بيشتري به مذاكرات الحاق خود داد . الجزاير، كندترين كشور در جريان مذاكرات الحاق كه ركورد 15 ساله فرايند الحاق چين را شكسته بود، در اواخر سال 1380 تحرك بيشتري يافت و دومين گروه كاري الحاق اين كشور پس از 4 سال برگزار گرديد.

   از سوي ديگر فرآيند الحاق، دو تازه وارد را نيز پذيرفت. تاجيكستان و باهاما در نشست تيرماه شوراي عمومي توانستند موافقت شوراي عمومي را براي ورود به فرآيند الحاق كسب كنند. اما فرآيند الحاق در پذيرش يك تازه وارد ديگر سرسختي بي‌سابقه‌اي نشان داد.

   ايران كه نزديك 5 سال پيش تقاضاي الحاق خودرا تسليم دبيرخانه كرده بود در سال 1380 براي اولين بار فرصت طرح تقاضاي خود در نشست شوراي عمومي را يافت . درخواست ايران در هر 6 نشست شوراي عمومي در سال 1380 مطرح گرديد اما هربار با اظهارات نماينده آمريكا كه مي‌گفت «دولتش در حال بررسي موضع خود در اين مورد است و هنوز قادر به تصميم گيري در اين خصوص نيست» به نشست بعدي موكول گرديد. نه موج محكوميت تروريسم در پس واقعه 11 سپتامبر و نه سخنراني جنجال برانگيز محورهاي شرارت و نه سير وقايع ديگر ، هيچيك تغييري در اين جمله نداد. اما تكرار اين موضع هر بار واكنش هايي را از سوي كشورهاي در حال توسعه واتحاديه اروپا در حمايت از درخواست ايران برانگيخت و اين سوال را مطرح ساخت كه اين موضع غير منطقي تا چه زماني مي‌تواند ادامه يابد.

در نيمه دوم سال 1380، سوريه و ليبي نيز درخواست الحاق خودرا تسليم دبيرخانه كردند اما درخواست آنان نيز تا پايان سال در دستور كار شوراي عمومي قرار نگرفت.

   در پايان سال1380، شمار اعضاي سازمان به 144 عضو رسيده بود، 28 كشور در صف الحاق بدين سازمان قرار داشتند و 3 متقاضي الحاق نيز هنوز به فرآيند الحاق راه نيافته بودند. اعضاي سازمان بيش از 95 درصد تجارت جهان را در اختيار داشتند اما هنوز 52 كشور در خارج اين سازمان جهاني قرار داشتند كه روسيه، عربستان، ايران ، اوكراين و ويتنام به ترتيب بزرگترين آنها به جهت قدرت تجاري بودند. فرآيند الحاق هنوز مي‌بايست سريعتر و عادلانه تر مي‌شد تا سازمان جهاني تجارت سازماني جهاني تر باشد.