گزارشي از ”همايش جهاني شدن اقتصاد“ برگزارشده توسط نمايندگي تام الاختيار تجاري ج.ا.ايران در روزهاي نهم و دهم بهمن ماه 1380

 

   يكي از رايجترين مفاهيمي كه در يكي دو دهه اخير براي توصيف وضعيت جهاني به كار رفته است، مفهوم ”جهاني شدن“ است . اكنون گفته مي‌شودگسترش ارتباطات و رسانه هاي جهاني ، گسترش عظيم فعاليت شركتهاي چند مليتي ، تسريع معاملات مالي ، جهاني شدن فرايند توليد و توزيع و مبادله ، تسهيل نقل و انتقال افراد و انديشه ها و كالاها، گسترش سازمانهاي بين المللي و فراملي ، پيدايش مسائل ذاتاً جهاني، همه باعث تبديل شدن جهان به يك ”دهكده جهاني“ شده و اين فرايندي است كه آن را ”جهاني شدن“ مي خوانند . اين يكپارچگي اقتصاد جهاني، فرصتها و چالشهاي گوناگوني را براي كشورها ازجمله ايران به وجود مي آورد و كشورهايي از اين فرآيند بهره خواهند برد كه فرصتها و چالشهاي مذكور را بخوبي شناخته و بكوشند تا از فرصتها حداكثر استفاده را برده و پاسخ مناسب به چالشهاي موجود ارائه كنند.

تجربيات كشورها نشان داده كه جهاني شدن اقتصاد ، پيامدهاي مثبت و منفي را  توأمان بدنبال داشته است. تحقيقات رسمي ترين مراجع بين‌المللي نظير بانك جهاني، صندوق بين‌المللي پول و سازمان جهاني تجارت نشان مي دهد كه اين پديده در عين حال كه براي بخش زيادي از جهان (حدود 3 ميليارد نفر طبق آمار بانك جهاني) رشد اقتصادي و افزايش رفاه را به همراه داشته،  فقر شديدي را  هم  در  ميان بخش وسيعي از جهان موجب گرديده است بطوريكه امروزه درآمد روزانه 2/1 ميليارد نفر از مردم جهان كمتر از يك دلار است.

از اين رو مي توان استنباط كرد كه جهاني شدن اقتصاد فرآيندي دوگانه با آثار مضاعف است. كشورهايي از اين فرآيند بهره مثبت و كشورهاي ديگري نتيجه منفي گرفته‌اند.

   اكنون اساسي ترين سئوالي كه پيش روي ما قرار دارد، اين است كه موضع ايران در قبال اين فرآيند دوگانه چيست؟ و ما مي خواهيم چگونه رابطه اي را با اين پديده برقرار كنيم؟ طبعاً پاسخي كه انتظار داريم بدان دست‌يابيم اين است كه اين رابطه لزوماً بايد موجب ارتقاء توانمنديها و رشد‌اقتصادي و افزايش رفاه كشور گردد. اما نكته بسيار اساسي بعنوان يك اصل روش شناسي اين است كه قبل از اتخاذ هرگونه موضعي نسبت به اين پديده بايد آنرا درست بشناسيم و تنها پس از كسب اين شناخت است كه منطقاً مي توانيم موضع‌گيري كنيم و اين شناخت بايد تا آنجا پيش رود كه ما را براي تصميم گيري و موضع گيري مدبرانه مجهز و آماده كند.

   البته در اين فرآيند شناخت ، عاملي كه براي اتخاذ يك موضع اصولي به ما كمك شاياني مي كند، شناخت تجربه ديگر كشورها است كه همچون ما در حال توسعه هستند و رابطه‌اي را با درجات گوناگون با اقتصاد جهاني برقرار كرده اند.

   در حال حاضر از 144 عضو سازمان جهاني تجارت، 75 كشور در حال توسعه، 29 كشور كمتر توسعه يافته (LDC) و 11 كشور ، اقتصادهاي در حال گذار به شمار مي روند. 28 كشور ديگري هم كه در حال طي كردن فرآيند الحاق به سازمان مذكور ميباشند تماماً در اين 3 گروه كشورها  جاي دارند . يعني 143 كشور از 172 كشوري كه در آينده نه چندان دور عضو اين سازمان خواهند بود. تجربيات اين كشورها كه رابطه اي را با اقتصاد جهاني برقرار كرده و يا در شرف تعيين اين رابطه هستند، به ما مي گويد كه كدام گروه از كشورها با اتخاذ چه نوع سياستهايي توانسته اند از اين فرآيند بهره مثبت و كدام گروه از كشورها تاثيرات منفي اين فرآيند را تجربه كرده‌اند و چرا؟

   با مروري بر تجربيات هر دو گروه كشورها مشخص مي شود كه سياستهاي مدبرانه دولتها (state)  در بهره گيري از جنبه هاي مثبت و به حداقل رساندن جنبه هاي منفي نقش بسيار تعيين كننده‌اي داشته است و به عبارتي، مديريت ادغام تدريجي كشورها در اقتصاد جهاني برعهده دولتها است.

   نمايندگي تام الاختيار تجاري بعنوان مسئول و متولي پيگيري فرآيند الحاق ايران به سازمان جهاني تجارت، در آينده نزديك با پديده جهاني شدن اقتصاد بطور جدي مواجه خواهد شد و از اين رو براي مواجهه با ابعادي از اين پديده بايد خود را آماده كنيم و ضرورتاً يك موضع مشخص، اصولي و مبتني بر پژوهش نسبت به جهاني شدن اقتصاد داشته باشيم .

   براساس اين رويكرد، نمايندگي تام الاختيار تجاري ضرورت برگزاري همايشي با مشاركت جمعي از محققين و صاحبنظران كشور را به منظور بحث و تبادل نظر پيرامون اين موضوع در دستور كار خود قرار داد و هدف اين همايش هم تحقق عيني اين رويكرد و دستيابي به شناخت محققانه از پديده جهاني شدن اقتصاد بوده است.       

   هنگامي كه در شهريور ماه گذشته نمايندگي تام الاختيار تجاري نسبت به فراخوان مقالات براي همايش اقدام نمود، تعداد 47 چكيده مقالات از تهران ، مراكز استانها و حتي خارج از كشور به دبيرخانه همايش رسيد كه از اين تعداد 27 مقاله مورد تاييد قرار گرفت و 13 مقاله براي ارائه در همايش انتخاب گرديد.

طي دو روز همايش علاوه بر سخنراني وزير محترم بازرگاني، 3 سخنراني، 13 مقاله در قالب 4 پانل كه هر پانل با بحث و اظهار نظر همراه  بود ارائه گرديد و در پايان روز دوم طي ميزگردي با حضور اساتيد و صاحب نظران محترم مباحث همايش جمع بندي شد.

   به حول و قوه الهي نمايندگي تام الاختيار تجاري مجموعه سخنرانيها و مقالات را در مجموعه اي گردآوري و در سال 1381 در اختيار علاقه‌مندان قرار خواهد داد. هدف اصلي اين همايش اين بوده است كه با بحث و تبادل نظر بتوانيم شناخت خود را از پديده جهاني شدن اقتصاد ارتقاء دهيم و نهايتاً به يك درك اصولي از يكي از استراتژيك ترين مسائلي كه جمهوي اسلامي ايران در فرآيند توسعه خود – اعم از سياسي ،‌اقتصادي و فرهنگي - پيش رو دارد دست يابيم.