 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > خبرنامه رويدادها و تحولات سازمان جهاني تجارت > خبرنامه شماره 17 |
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||
كشورهاي
در حال توسعه و جنبههاي تجاري حقوق مالكيت
معنوي:
تجديد نظر همه
جانبه در ماده 27 (شق دوم بند سوم)
زماني كه كشورهاي در
حال توسعه موافقتنامه جنبههاي تجاري حقوق مالكيتمعنوي (TRIPs) را به عنوان جزء لاينفك موافقتنامههاي دوراروگوئه پذيرفتند،
انتظارداشتند كه طي بازنگري عمدهاي كه براي سال 1999 مقرر شده بود،تجديد
نظريدر مفاد آن در خصوص موضوعات مشمول حق ثبت اختراع (Patent) صورت گيرد.ماده 27 (شق دوم بند سوم) تصريح ميكند كه
ميكرو ارگانيسمها و فرآيندهايميكروبيولوژيك مانند آنچه امروزه در بيوتكنولوژي
به كار ميرود مشمول حق ثبتاختراع ميشوند، ولي كشورهاي عضو ميتوانند
گياهان و حيوانات را از قوانينخود درباره حق ثبت اختراع مستثني سازند. با
اين حال، تمامي كشورها بايد برايگونههاي گياهي، حقوق مالكيت معنوي قايل
شوند كه اين كار را ميتوانند از طريقحق ثبت اختراع و يا ايجاد يك پنظام
اختصاصي مؤثرپ انجام دهند.
تجديدنظر در ماده 27
(شق دوم بند سوم) از يك سال پيش از زماني كهكشورهاي در حال توسعه ملزم
به اجراي مفاد آن شدند شروع گرديد . اين مسأله ازاهميت زيادي برخوردار
بود، چرا كه مفاد ماده مذكور موجب ترديد و سردرگميشديد بسياري از كشورهاي
جنوب گرديده بود. بسياري اميدوار بودند كه موافقتنامهجنبههاي تجاري حقوق
مالكيت معنوي طي اين تجديد نظر شفافيت بيشتري پيداكند و در صورت امكان با
ملاحظات توسعهاي كشورهاي جنوب تناسب بيشترييابد.
تا كنون اين تجديد
نظر با نوميدي همراه بوده است. تنها در ماه ژوئيه سال 1999بود كه بحث در
خصوص مفاد ماده 27 (شق دوم بند سوم) در گرفت. هند بر ايناعتقاد بود كه
بايد بر دو بعد مكمل تأكيد كرد. اولي كه يك مسأله اساسٹ سياسي بوداين بود
كه آيا حق ثبت اختراع براي موجودات زنده اصولا از نظر اخلاقي قابل قبولاست
يا نه؟ و مسأله دوم ضرورت به رسميت شناختن نه تنها نظامهاي رسمينوآوري
بلكه همچنين نظامهاي غيررسمي بخصوص در رابطه با تنوع زيستي بود.هند به
طور اخص روي ضرورت ايجاد سازش بين موافقتنامه TRIPs و كنوانسيونتنوع زيستي (CBD) تأكيد ميكرد. مالزي
بحث را يك قدم فراتر برده و از دبيرخانهWTO خواست كه فهرستي از ساير گزينههاي اختصاصي بجز آنچه
پاتحاديه حمايتاز گونههاي جديد گياهي پ (UPOV) ارائه داده تدوين نمايد.
شايان ذكر است كه در
اين زمان تدارك برگزاري كنفرانس وزيران در سياتل واردمرحله تعيينكنندهاي
شد. در فاصله دو اجلاس ژوئيه و اكتبر شوراي TRIPs حدودصد
كشور در حال توسعه تقريبٹ يك دوجين پيشنهاد براي اصلاح مفاد موافقتنامهTRIPs در
خصوص تنوع زيستي و دانش بومي امضاء نمودند. اين پيشنهادات دردستور كار
شوراي عمومي براي طرح در اجلاس وزيران قرار داده شد. در ميانكشورهاي جنوب
موضع كشورهاي آفريقايي از همه جامعتر بود. اين كشورهاخواستار تمديد مهلت
اجراي مفاد ماده 27 (شق دوم بند سوم) موافقتنامه TRIPsبراي
كشورهاي در حال توسعه شدند تا در طول اين مدت تجديدنظر بهخوبي ادامهيافته
و به نتيجه برسد. گروه آفريقايي مايل بود كه صريحاً حق ثبت اختراع برايموجودات
زنده و از جمله براي فرآيندهاي ميكروبيولوژيك ممنوع گردد. از نظربسياري اين
دو پيشنهاد به معناي پيشنهاد تمديد مهلت اجراي مفاد كنوني قراردادبود.
در جلسات بعدي شوراي
موافقتنامه TRIPs كشورهاي جنوب به
مشاركتفعالانه در تدوين چارچوب بازنگري در مفاد ماده 27 (شق دوم بند سوم)
ادامهدادند و كشورهاي شمال نيز بالاخره به مسائل ماهوي پرداختند. براي
مثال، ايالاتمتحده استدلال نمود كه قائل شدن حق ثبت اختراع براي
موجودات زنده مزايايفراواني دارد، UPOV 91 از
نظر آمريكا يك نظام اختصاصي مؤثر ميباشد، وهيچگونه تعارضي ميان TRIPs و CBD وجود ندارد.
اروپا از ديدگاه
آمريكا حمايت كرد، اما در عين حال آمادگي خود را براي درمدنظر قراردادن
ملاحظات اخلاقي و به عنوان مثال حمايت از دانش سنتي اعلامنمود. با اين
حال، ضرب الاجل ژانويه 2000 براي اجراي ماده 27 (شق دوم بندسوم) در
كشورهاي در حال توسعه فرا رسيد، در حالي كه روند تجديدنظر در متنموافقتنامه TRIPs به نتيجهاي نرسيده بود.
اجلاس سياتل آغاز شد.
يك متن مذاكراتي حاوي پيشنهادات گروه آفريقايي وكشورهاي درحال توسعه عضو گروه همفكر درباره موافقتنامه TRIPs روي
ميزمذاكره بود. نشستي در پاتاق سبز با تعداد محدودي از شركت كنندگان تشكيل
شدكه به بررسي موافقتنامه TRIPs پرداختند
ولي به نتيجهاي دست نيافتند. از آنجا كهكنفرانس سياتل بدون هيچ توافقي
در خصوص وضعيت مذاكرات و چگونگي ادامهآن پايان يافت، وضعيت اين
درخواستها و نيز تعهدات و فرصتهاي ناشي از روندتجديد نظر همچنان در پرده
ابهام باقي مانده است.