دستيابي كشورهاي فقير به داروهاي حياتي

ارزان قيمت تسهيل مي‌شود

 

وزيران بازرگاني 25 كشور عضو سازمان جهاني تجارت (WTO) آبان ماه سال جاري در سيدني استراليا گردهم آمدند تا در يك نشست غيررسمي، ديدگاه‌هاي خود را در خصوص دور جديد گفت‌وگوهاي تجاري دوحه مطرح نمايند.

نمايندگان تجاري و وزيران بازرگاني 25 كشور از جمله نماينده تجاري آمريكا، كميسيونر تجاري اتحاديه اروپا و وزيران بازرگاني ژاپن، استراليا، سوييس، نيوزيلند و 18 كشور در حال توسعه در نشست سيدني حضور يافتند.

دستور كار اين نشست، بحث در خصوص يارانه‌هاي كشاورزي، آزادسازي بيشتر بخش كشاورزي و دسترسي آزادانه‌تر و ارزان‌تر كشورهاي فقير در حال توسعه به داروهاي حياتي بود.

چند كشور آفريقايي از جمله نيجريه، سنگال و لسوتو كه براي دستيابي به داروهاي موردنياز براي مقابله با ايدز، سل و مالاريا با هزينه سنگين واردات مواجه شده‌اند، بحث در خصوص چگونگي كمك به دسترسي آسان و ارزان كشورهاي فقير به داروهاي حياتي را در دستور كار نشست سيدني گنجاندند.

انعقاد موافقتنامه جنبه‌هاي تجاري حقوق مالكيت فكري در جريان دور گفت‌وگوهاي اروگوئه شرايط دشوارتري را پيش روي كشورهاي فقير براي دستيابي به داروهاي حياتي ايجاد كرده و اثرات منفي اين توافق بر كشورهاي يادشده را به دنبال داشته است.

اين در حالي است كه شماري از كشورهاي فقير براي حفظ سلامت شهروندان خود نياز مبرمي به واردات داروهاي حياتي از غرب دارند. اجراي توافقنامه جنبه‌هاي تجاري حقوق مالكيت فكري، پرداخت حق ثبت اختراع داروهاي جديد را كه به طور عمده از سوي شركت‌هاي معتبر داروسازي در آمريكا و اروپا توليد مي‌شود، ضروري ساخته است.

حقوق انحصاري دستيابي به اين داروها، مي‌بايست به شركت‌ها پرداخت شود و به همين جهت هزينة تأمين داروهاي حياتي براي شماري از كشورها به شدت افزايش يافته، در حالي كه آنها با شمار انبوهي از بيماران مبتلا به ايدز، سل و مالاريا مواجه هستند.

با پافشاري كشورهاي در حال توسعه، اين موضوع در دستور كار اجلاس دوحه (در سال 2001) قرار گرفت و در نشست يادشده، اين اجازه به كشورهاي در حال توسعه داده شد كه در مواقع بحراني و در مواردي كه اين كشورها براي مبارزه با بيماري‌هاي مهلك نياز به توليد داروهاي ژنريك (مشابه) و ارزان‌قيمت دارند، از طريق صدور مجوز اجباري براي كارخانه‌هاي داروسازي خود اقدام كنند. اما با توجه به منع كشورها از صدور داروهاي ژنريك خود به ساير كشورها، مشكل براي كشورهاي فقير فاقد ظرفيت لازم براي توليد داروهاي ژنريك همچنان باقي ماند و قرار شد كه در اين زمينه توافق جديدي صورت گيرد.

طبق دستور كار مذاكرات جديد، پايان سال 2002 مهلت توافق در خصوص نحوة كمك به كشورهاي فقير براي دستيابي به داروهاي حياتي ارزان‌قيمت منقضي مي‌شود. با اين وصف نشست سيدني اجلاس مهمي بود.

در خصوص نتايج اين نشست، وزير بازرگاني استراليا گفت: تمامي طرفين در خصوص آن كه بيماري‌هاي ايدز، سل و مالاريا تحت پوشش قرار گيرد، توافق دارند. اما نمايندگان تجاري كشورهاي صنعتي داراي شركت‌هاي بزرگ داروسازي، نمي‌خواهند كه بيماري‌هايي نظير سرطان و ديابت در فهرست توافقنامه گنجانده شود.

«كوفي عنان» دبيركل سازمان ملل نيز در پيامي به نشست سيدني از سازمان جهاني تجارت مصرانه خواست كه بدون هيچ گونه تعلل و تأخيري نسبت به ارايه راه‌حل بلندمدت در زمينة دستيابي كشورهاي فقير به داروهاي حياتي ارزان‌قيمت، همت گمارد. زيرا اين يك وظيفه اضافي و از طرفي يك ضرورت اجتماعي – اقتصادي است.

مذاكرات وزراي بازرگاني شركت‌كننده در نشست سيدني در خصوص نحوه كمك به كشورهاي فقير براي دسترسي ارزان‌قيمت به داروهاي حياتي پيشرفت خوبي داشته است و پيشنهادي را براي ارايه به نشست بعدي وزيران ارايه كرده است.

به موجب اين پيشنهاد، كشورهاي در حال توسعه كه از درجه پيشرفت بيشتري برخوردار هستند، اجازه يابند داروهاي ژنريك توليد داخلي خود را به كشورهاي فقير صادر كنند، مشروط بر آن كه اقدامات حفاظتي لازم براي حصول اطمينان از عدم راهيابي اين داروها به بازار كشورهاي غربي اتخاذ گردد.

به گفتة وزير بازرگاني استراليا، وزرا توافق كردند كه سطح پوشش داروهاي يادشده تابعي از ميزان شيوع بيماري‌ها (ايدز، سل و مالاريا) باشد. اما اين كه چه كشورهايي شامل اين توافق شدند و با چه سازوكاري اين كمك‌ها صورت گيرد، در پيشنهاد تفصيلي به نشست آينده در مكزيك موكول شده است.

بر اساس گزارش‌هاي دريافتي، ‌نشست سيدني از دستيابي به پيشرفت درخور توجهي در خصوص آزادسازي بخش كشاورزي و كاهش يارانه‌هاي كشاورزي محروم ماند.

كميسيونر تجاري اتحادية اروپا در اين زمينه گفت: اختلافات اساسي همچنان باقي مانده است، اما نشست سيدني به درك بهتر وزرا از مواضع يكديگر كمك كرد و سطح آمادگي‌هاي لازم براي دستيابي به توافق در آينده را روشن نمود.