امور مالي و بانكداري

رؤساي كشورهاي جامعة همسود در فوريه 1992 با حفظ روبل به عنوان ارز مشترك براي تجارت ميان جمهوري‌ها، موافقت كردند. گرچه در ژوئيه 1993، در تلاش براي مهار تورم،‌ اسكناس‌هاي منتشر شده قبل از سال 1993 از گردش خارج شد و اسكناس جديدي تا ژانويه 1994 منتشر نشد. با وجود اين توافق‌هاي مختلف براي خلق مجدد «منطقة روبل» شامل يك پروتكل كه در سپتامبر 1993 توسط شش كشور امضا شد، ‌باقي ماند.

تاجيكستان در ژانوية 1994 و بلاروس در ماه آوريل همان سال به اين پروتكل پيوستند، اما هر دوي آنها نسبت به معرفي ارزهاي ملي در ماه مه 1995 اقدام كردند. در ژانويه 1993 هنگام امضاي منشور جامعة همسود، تمام ده كشور بر ايجاد بانك بين اين كشورها براي تسهيل پرداخت‌ها بين جمهوري‌ها و هماهنگ كردن سياست پولي - اعتباري صحه گذاشتند. قرار بود روسيه 50 درصد سهام در بانك را در اختيار داشته باشد،‌اما تصميم‌ها مي‌بايست فقط با دوسوم اكثريت موافق اتخاذ شود.

تجارت

توافق جريان آزاد كالا بين جمهوري‌ها در جلسة شوراي رؤساي كشورها در فوريه 1992 حاصل شد و در آوريل 1994 موافقتنامة ايجاد منطقه آزاد تجاري در جامعة همسود امضا شد.

در ماه ژوئيه شوراي رؤساي كميته‌هاي گمركي كه در مسكو برگزار شد،‌ پيش‌نويس چارچوب قانون گمركي در كشورهاي جامعة همسود را براي تسهيل ايجاد منطقه آزاد تجاري تصوير كرد. چارچوب از سوي همه شركت‌كنندگان به استثناي تركمنستان تصويب شد.

در اولين جلسة كميتة اقتصادي بين اين كشورها در نوامبر 1994، پيش‌نويس قانون اتحادية گمركي تصويب شد. در ژانويه 1995، بلاروس و قزاقستان موافقتنامة ايجاد يك اتحادية گمركي را امضا كردند كه قرار بود در دو مرحله اجرا شود. ابتدا رفع محدوديت‌هاي تجاري و يكسان كردن مقررات تجاري و گمركي و سپس يكپارچگي سياست‌هاي اقتصادي، پولي و تجاري. در مارس 1995 تاجيكستان و قرقيزستان درخواست پيوستن به اتحادية گمركي را كردند.

در مارس 1996، بلاروس، ‌قزاقستان،‌ قرقيزستان و روسيه با ايجاد يك بازار مشترك جديد براي جريان آزاد كالا، خدمات، سرمايه و كار موافقت كردند. «اتحادية جديد» به روي همه اعضاي جامعة همسود و كشورهاي حوزة بالتيك باز بود. ايجاد يك اتحادية گمركي و دو برابر شدن ارزش مبادلات تجاري درون جامعة همسود تا سال 2000 اهداف صحه گذاشته شده از سوي تمام شركت‌كنندگان به استثناي گرجستان،‌ در اجلاس شوراي رؤساي دولت در مارس 1997 بود.

دفاع

موافقتنامة نيروهاي مسلح و نيروهاي مرزي در 30 دسامبر 1991 همزمان با موافقتنامة نيروهاي راهبردي حاصل شد. اين حق كشورهاي عضو براي ايجاد نيروهاي مسلح خودشان و تعيين فرمانده كل قواي نيروهاي مسلح و نيروهاي مرزي كه قرار بود خط مشي‌هاي امنيت مشترك را تشريح كند،‌ نيز تأييد شد.

در فورية 1992 موافقتنامه‌اي امضا شد كه در آن تصريح شد فرمانده نيروهاي راهبردي مطيع شوراي رؤساي كشورها باشد. هشت كشور از اعضاي جامعه با يك فرمان واحد براي هدف كلي (غيرراهبردي) نيروهاي مسلح براي يك دورة انتقالي دوساله، موافقت كردند. آذربايجان، مولداوي و اكراين به ايجاد نيروهاي مسلح مستقل رأي دادند.

در ژانويه 1992، كميسيون‌هاي ناوگان درياي سياه (كنترل آن مورد اختلاف روسيه و اكراين بود) و ناوگان كوچك خزر (نيروي دريايي شوروي سابق در درياي خزر) ايجاد شد. دفاع و ثبات مرزهاي خارجي جامعة همسود و وضعيت نيروهاي راهبردي و هسته‌اي از جمله موضوع‌هايي بود كه در نشست رؤساي كشورها و دولت‌ها در بيشكك در ماه اكتبر 1992 بحث شد.

ايجاد يك اتحاد نظامي در منشور جامعة همسود كه در ژانويه 1993 تنظيم شد، ‌مدنظر قرار گرفت و هفت كشور از ده كشور عضو آن را امضا كردند. پيشنهاد روسيه براي برعهده گرفتن كنترل تمام سلاح‌هاي هسته‌اي در اتحاد جماهير شوروي سابق در همان زمان رد شد.

وزراي دفاع جامعة همسود در ژوئن 1993 با از بين بردن يك نيروي نظامي مشترك جامعة همسود و كنار گذاشتن تلاش‌هايي براي حفظ يك ساختار دفاعي واحد، موافقت كردند. نيروي موجود جامعة همسود قرار شد به طور موقتي با يك «ستاد ارتش مشترك براي هماهنگ كردن همكاري نظامي بين دولت‌هاي همسود» جايگزين شود.

به طور گسترده‌اي گزارش شد كه روسيه تصميم از بين بردن نيروي مشترك را به دليل نگراني‌هاي ناشي از هزينه طراحي شده يك ساختار نظامي مشترك جامعة همسود و حمايت رهبري نظامي روسيه از موافقتنامه‌هاي نظامي دوجانبه با همسايگان اين كشور را تشويق كرده است.

در دسامبر 1993 شوراي وزراي دفاع با ايجاد يك دبيرخانه براي هماهنگ كردن همكاري نظامي به عنوان جايگزين نيروي نظامي مشترك موافقت كردند.

در نوامبر 1995 شوراي وزراي دفاع مجوز ايجاد يك سيستم دفاع هوايي مشترك كه به ميزان زيادي توسط روسيه هماهنگ مي‌شود را داد. در اوايل سال 1998 تمام كشورهاي عضو به استثناي آذربايجان و مولداوي در اين سيستم شركت كردند. (ارمنستان، گرجستان، قرقيزستان و ازبكستان در ماه ژانويه پيوستند).

نيروهاي دفاع هوايي قرار بود در سال 1998 در تاجيكستان ايجاد شود و يك سيستم امور رزمي جامعه كشورهاي مستقل مشترك‌المنافع قرار شد در سال‌هاي 2005-1999 ايجاد شود. اجلاس شوراي وزراي دفاع در مسكو در دسامبر 1998 برنامه توسعه بيشتر سيستم را تقويت كرد. روسيه و بلاروس نيز در پروسه ايجاد يك واحد دفاع هوايي مشترك در مفاد جامعه جمهوري‌هاي مقتدر بودند.

در ضمن شوراي وزراي دفاع در اوت 1996 آنچه كه به عنوان تهديد سياسي، اقتصادي و نظامي دلالت بر گسترش ناتو داشت را محكوم كرد. اما بيانيه آن از سوي اكراين امضا نشد.

هشتمين جلسه‌اي كه با حضور همه اعضا در ماه نوامبر 1996 برگزار شد، به كشورهاي عضو ناتو تأكيد كرد كه برنامه‌هاي گسترش سازمان را كنار بگذارند. اولين جلسه كميسيون مشترك همكاري اقتصادي، نظامي در سپتامبر 1996 برگزار شد و در آن پيش‌نويس موافقتنامة مشترك اجراي پروژه‌ها و صدور به كشورهاي ثالث، تصويب شد.

اصول اصلي برنامه وسيع‌تر همكاري نظامي و فني از سوي شوراي وزراي دفاع در مارس 1997 تصويب شد. در آوريل 1998 شورا تنظيم يك پيش‌نويس برنامه همكاري نظامي و فني بين كشورهاي عضو را پيشنهاد كرد و همچنين در خصوص خط مشي‌هاي توصيه استفاده و نگهداري تسليحات و سخت‌افزار نظامي مذاكره كرد. پيش‌نويس پيشنهادهاي مربوط به امنيت اطلاعات نظامي از سوي شورا در دسامبر 1998 پذيرفته شد و در آن نسبت به تأمين مالي ناكافي شورا ابراز نگراني شد و كشورهاي عضو جامعه همسود نتوانستند برنامه همكاري نظاميان براي سال 1998 را انجام دهند.

امنيت منطقه‌اي

در جلسه رؤساي دولت‌ها در مارس 1992 موافقتنامه‌هاي حل درگيري‌هاي بين دولتي از سوي تمام كشورهاي شركت‌كننده (به استثناي تركمنستان) امضا شد. در همان جلسه موافقتنامه وضعيت نيروهاي مرزي از سوي 5 كشور امضا شد. در ماه مه موافقتنامة جمعي امنيت از سوي ارمنستان، قزاقستان، روسيه، تاجيكستان، ‌تركمنستان و ازبكستان امضا شد. در ماه ژوئيه اسناد ديگري درخصوص امنيت جمعي امضا شد و با ايجاد نيروهاي مشترك برقراري صلح براي مداخله در اختلاف‌هاي جامعه همسود توافق شد.

در سپتامبر 1993، شوراي رؤساي كشورها با ايجاد اداره جرم سازمان يافته كه در مسكو استقرار يافت، موافقت كردند. نشست شوراي فرماندهان نيروي مرزي در ژانويه 1994 گزارشي در خصوص موضوع مهاجرت غيرقانوني و تجارت مواد مخدر (drug) در مرزهاي خارجي جامعة همسود، تهيه كردند. مولداوي،‌گرجستان و تاجيكستان نپيوستند.

برنامه مبارزه با جرم سازمان يافته در جامعه همسود از سوي رؤساي دولت‌ها كه در آوريل 1996 با يكديگر ملاقات كردند، ‌تصويب شد.

در فوريه 1995 يادداشت تفاهم حفظ صلح و ثبات غيرتعهدآور از سوي رؤساي دولت‌ها كه در آلماتي ملاقات كردند، پذيرفته شد. امضاءكنندگان قرار شد از به‌كارگيري فشارهاي نظامي، سياسي، اقتصادي يا فشارهاي ديگر بر ساير اعضا پرهيز كنند، راه‌حل صلح‌آميز براي حل اختلاف‌هاي مرزي را بجويند و از حركت‌هاي تجزيه‌طلبي در ديگر كشورهاي عضو حمايت و به آنها كمك نكنند.

شوراي وزراي دفاع در آوريل 1998 پيش‌نويس سندي كه پيشنهاد مي‌كرد نيروهاي ائتلافي به تجهيزات فني براي بالا بردن امنيت جمعي مجهز باشند را تصويب كرد.

در ژوئن 1998 در نشست شوراي فرماندهان يگان مرزي،‌33 سند مربوط به همكاري مرزي امضا شد. چارچوب پروتكل تشكيل و استفادة مناسب از نيروهاي مرزي نگهداري شده در شرايط حساس، ‌بحث و از سوي تعدادي از شركت‌كنندگان امضا شد. تهية فهرستي از تحقيقات مهندسي و علمي كه در جامعة همسود به نفع يگان مرزي انجام شده نيز پذيرفته شد.

چهارمين جلسه مجمع بين‌المجالس كه با حضور تمام اعضا در مارس 1994 برگزار شد،‌كميسيون حل اختلاف‌ها در مناطق تجزيه‌طلب قره‌باغ (آذربايجان) و آبخازي (گرجستان)، در ماه بعدي روسيه موافقت كرد نيروهاي حافظ صلح به گرجستان اعزام كند و اعزام نيروهاي حافظ صلح از سوي شوراي وزراي دفاع در اكتبر پذيرفته شد. جلسة بعدي مجمع بين‌المجالس در ماه اكتبر قطعنامه اعزام گروه‌هاي ناظران نظامي به آبخازي و مولداوي را پذيرفت. كميسيون بين‌المجالس در خصوص درگيري بين آبخازي و گرجستان انجام مذاكرات مستقيم با دو طرف را به منظور رسيدن به يك راه‌حل صلح‌آميز پيشنهاد كرد.

شوراي وزراي دفاع در دسامبر 1994 حكم فرمانده نيروهاي جمعي حافظ صلح را در تاجيكستان بسط داد. «در صورت نياز گروه‌هاي نظامي جامعه همسود اجازه دارند در عمليات مبارزه، بدون رضايت اوليه هر يك از دولت‌ها، شركت كنند.»

در جلسة رؤساي دولت‌ها در مسكو در ژانويه 1996 پيشنهاد گرجستان براي اعمال تحريم‌ها عليه آبخازيا در تلاش براي دستيابي به حل مسأله درگيري پذيرفته شد. مفاد موافقتنامه‌اي مربوط به عمليات جمعي حافظ صلح در جلسه تصويب شد.

آموزش نيروهاي نظامي و غيرنظامي براي اين عمليات قرار شد در ماه اكتبر آغاز شود. در مارس 1997، شوراي وزراي دفاع موافقت كرد احكام حافظ صلح براي نيروهاي جامعة همسود را در تاجيكستان و آبخازيا بسط دهد (به‌دنبال عدم توافق‌هاي بسيار، حكم حافظان صلح در آبخازيا يك بار ديگر در اكتبر تجديد شد).

در جلسة شورا در ژانويه 1998 درخواستي از سوي گرجستان مبني بر اين كه جامعه همسود تصميم‌هاي خود براي حل اختلاف با آبخازيا را اجرا كند، به دستور جلسه اضافه شد. شورا در خصوص توسعه همكاري نظامي و بهبود فعاليت‌هاي برقراري صلح مذاكره و اعلام كرد كه پيشرفت در تشكيل سيستم امنيت جمعي حاصل شد، با وجود آن كه وضعيت در شمال قفقاز همچنان متشنج است.

بوريس يلتسين رييس جمهوري روسيه در ماه آوريل درخواست كرد رؤساي جمهور ارمنستان و آذربايجان سندي براي پايان دادن به درگيري در ناگورني قره‌باغ امضا كنند، دو كشور بيانيه‌اي مبني بر اعلام حمايت‌شان از حل سياسي درگيري صادر كردند.

همچنين سندي براي حل درگيري در آبخازيا تنظيم شد، اما قطعنامه‌هاي اتخاذ شده از سوي آبخازيا پذيرفته نشد. در مقابل آرزوهاي مقام‌هاي آبخازي، حكم يگان جامعه همسود در منطقه براي پوشش تمام منطقه گالي بسط يافت. اين حكم در ژوئيه 1998 منقضي شد،‌ اما نيروها در منطقه باقي ماندند، ‌در حالي كه مذاكره درباره تجديد آن انجام مي‌شد.

نشست اضطراري رؤساي كشورها در اكتبر 1996 ازسرگيري جنگ در افغانستان و تهديد امنيت منطقه‌اي را مورد بحث قرار داد. شركت‌كنندگان از شوراي امنيت سازمان ملل خواستند اقدام‌هايي براي حل درگيري اتخاذ كند. هشتمين نشست با حضور تمام اعضاي مجمع بين‌المجالس در نوامبر 1996 درخواست توقف تهاجمات را تكرار كرد. اين مجمع در ژوئن 1998 درخواست مجلس ملي قرقيزستان براي برقراري صلح در افغانستان را پذيرفت.

نشست شوراي وزراي امور داخلي در ژوئن 1998 در تاشكند ازبكستان برگزار شد، لئونيد كوچما رييس جمهوري اكراين سند تصويب پذيرفته شدن عضويت كشورش در شورا را امضا كرد. تعدادي موافقتنامه همكاري امضا شد،‌ از جمله تعيين چارچوب تبادل اطلاعات بين نهادهاي مجري قانون جامعة همسود امضا شد. شورا همچنين تصميم گرفت ارتباط خود با اينترپول (پليس بين‌الملل) را حفظ كند.

پايان