 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 179 |
|
آزادسازي واردات خودرو هيچ مشكلي را حل نخواهد
كرد
اشاره:
صنعت خودروسازي
ايران و قطعات يدكي در دهه گذشته به پيشرفتهاي درخور توجهي دست يافته است و چندي
پيش نيز خودروي ملي (سمند) با 85 درصد ساخت داخل، طراحي، ساخته و به بازار عرضه شد
كه ميتواند در آينده جايگاهي براي خود در بازارهاي جهاني و منطقهاي پيدا كند.
با اين وجود
اين صنعت برخوردار از ارزش افزوده فزاينده و اشتغالزا در سالهاي اخير با چالشها
و تهديدهاي جدي مواجه بوده كه مهمترين آن بحث آزادسازي واردات خودروهاي ساخته شده
ميباشد. با وجود آنكه درآمدهاي ارزي ايران به نسبت جمعيت كشور درخور توجه نيست و
نيازهاي اساسي براي دستيابي به توسعه پايدار اقتصادي جهت واردات فناوري پيشرفته و
دانش فني وجود دارد، همواره طيفي در كشور وجود داشته و دارد كه ميخواهد با بيكيفيت
جلوه دادن توليد داخلي و رقابتناپذيري آن از فرصت بهره جسته و براي واردات خودرو
و كسب سود كلان اقدام كند.
با وجود آن كه
دستيابي به كيفيت بالا و برابر با استانداردهاي جهاني و خدمات مناسب پس از فروش در
صنعت خودرو حايز اهميت است و مشتريمداري اصلي پذيرفته شده در رقابت ميباشد، اما
نميتوان گفت كه با واردات خودرو تمام مشكلات برطرف خواهد شد.
در خصوص وضعيت
كنوني و آينده صنعت خودرو و چالشهاي پيش روي آن، خبرنگار نشريه «بررسيهاي
بازرگاني» با دكتر هادي غنيميفرد، رييس خانه صنعت و معدن ايران، گفتوگويي
دارد كه با هم ميخوانيم.
■ موقعيت كنوني صنعت خودروسازي ايران را چگونه
ارزيابي ميكنيد؟
□ صنعت خودرو ايران هماكنون با
وضعيت ناهنجاري مواجه شده است. علت آن نيز به برداشتهاي عدهاي برميگردد كه تصور
ميكنند مقداري ارز در خارج از كشور وجود دارد و ميخواهند به هر نحو ممكن از اين
ارز براي ورود خودرو استفاده كنند و سودهايي را براي خود درنظر ميگيرند.
اين موضوع برابر با يك
سم مهلك است. خودروسازي ايران بعد از سالهاي متمادي به تازگي ساماني به خود داده
است و اكنون در آغاز كار قرار دارد. اگر از صنعت خودرو در ايران حمايت شود، در
آتية نزديك كشورمان صاحب خودروسازي خواهد شد.
بسياري از عيوب خودروهاي
توليد داخلي تاكنون رفع شده و به تدريج اين موضوع بهبود مييابد.
■ راهبرد توسعه
صنعت خودرو با توجه به تحولات جهاني چگونه بايد طراحي شود؟
□ اگر صاحبان صنعت خودرو در
ايران بتوانند با يك توليدكنندة معتبر جهاني شريك شوند و اين شريك با خودروسازان
ايراني به مشاركت كامل بپردازد، به خودروسازي ايران كمك شاياني خواهد شد. گفتني
است اين شركت خارجي بايد در حد شركت تويوتا و... باشد.
■ با آزادسازي
واردات خودرو از سال 1382 به بعد، صنعت خودروسازي با چه چالشهايي روبهرو خواهد
شد؟
□ آزادسازي واردات خودرو در
ايران هيچ مشكلي را حل نخواهد كرد. اگر ايران در صنعت خودرو بخواهد چيزي را وارد
كند، حتماً ميبايستي فناوري آن را وارد كند.
در سالهاي گذشته خودرو
وارد شده و به تدريج مستهلك شده و از بين رفته است، اما بايد خودروسازي وارد ايران
شود تا خودروسازي تقويت شود.
ورود صنعت خودروسازي به
ايران راههاي مختلفي از جمله شراكت با خودروسازان مشهور جهان كه توليدات آنان
زبانزد جهان است، دارد. در ضمن ميتوان از اين گونه شركتهاي خودروسازي دانش فني
را خريداري كرد و با ايجاد دانشكده خودروسازي از اساتيد به نام جهان در رشته
خودروسازي دعوت به عمل آيد تا صنعت خودروسازي ايران پيشرفت كند.
به نظر من نبايد از
هزينههاي مترتب بر اين گونه سياستها هراس داشت، زيرا مهندسان با حضور در اين
گونه مراكز علمي و تحقيقاتي، جرأت لازم را براي تحصيل علوم مربوط به صنعت
خودروسازي پيدا ميكنند و آنگاه صاحب اين صنعت روز در جهان خواهيم شد.
■ آزادسازي واردات
خودرو با چه انگيزه و بر مبناي چه اصولي صورت پذيرد تا بتواند در جهت منافع اقتصاد
ملي باشد؟
□ آزادسازي واردات خودرو داراي
انگيزة سودپرستي عدهاي است كه ميخواهند در اين وادي صاحب سودهاي كلاني شوند.
واردات خودرو هيچگونه اصول اساسي براي اقتصاد ايران به همراه ندارد. من از
مخالفان سرسخت واردات خودرو به هر شكل ممكن بوده و خواهم بود.
واردات خودرو چه به صورت
ساخته شده و چه به صورت قطعات منفصله (CKD) اين صنعت را در ايران با خطر مواجه ميسازد.
بايد با شركتهايي كه
حاضر به ايجاد خودروسازي در ايران هستند، مشاركت شود تا اين شركتها با آوردن
فناوري روز، ما را در جهت توليد خودروي با فناوري بالا ياري دهند، نه اين كه فقط
پيچ و مهره خودرو را در ايران بست و خيال كرد صاحب صنعت خودرو شدهايم.
بايد فناوري بالا در
توليد پوسته موتور و آلياژ سيلندر داخل موتور در ايران مطالعه و تجربه شود و ضوابط
توليد اين بخشها به خودروسازان ايراني آموزش داده شود، نه اين كه خودروي ساخته
شده يا مونتاژ قطعات منفصله وارد شود و از اين رهگذر عدهاي سود كلاني كسب كنند.
زمان واردات CKD سپري و به اندازه كافي تجربه در اين زمينه
اندوخته شده است. مونتاژكاري دردي را براي صنعت خودرو در ايران دوا نميكند، بايد
دنبال سياستهايي رفت كه حتي تا 90 درصد يك خودرو در ايران توليد شود. ايران قدرت
توليد قطعات با استانداردهاي جهاني را دارد، اما معلوم نيست چرا در جهت توليد
قطعات خودرو باب بازارهاي جهاني گام برداشته نميشود، اما همواره عدهاي به دنبال
واردات خودرو و قطعات به صورت CKD هستند تا از آن سود ببرند.
بايد به سرمايهگذاران
عادت داده شود تا براي ايجاد صنعت ملي اقدام كنند. به نظر من يك سرمايهدار بايد
به سودي قانع باشد كه ملت نيز از آن سود منتفع شود.
■ بازار جهاني صنعت
خودروسازي از دهه 1990 ميلادي تاكنون چه تحولاتي را پشت سر گذاشته است؟
□ بازار جهاني صنعت خودرو از سالهاي
1990 به اين سو، تحولات بسياري را پشت سر گذاشته است. از مهمترين تحولات صنعت
خودروسازي در جهان، سياستي بود كه شركت تويوتاي ژاپن در پيش گرفت. اين شركت براي
نخستين بار مرغوبيت صددرصد را در رأس توليد خودروهاي خود قرار داد. شركت تويوتا در
دهه يادشده با هدف توليد خودروي با كيفيت بالا به توليد پرداخت. اين شركت به
جهانيان اعلام كرد از اين پس توليد ناب را قبول دارد و كيفيتي را به بازار عرضه ميكند
كه از آن بهتر وجود نداشته باشد.
چنين تحولي هم اينك در
حال همهگير شدن است. به زودي شاهد اين خواهيم بود كه خودروهاي كشورهاي مختلف از
كيفيت بسيار بالايي برخوردار خواهند بود. خودروسازي ايران نيز راهي جز ادامه چنين
سياستي ندارد.
■ به نظر شما
تحولات آتي بازار و صنعت خودرو در بعد بينالمللي چگونه خواهد بود؟
□ خودرو در آينده يكي از مهمترين
عاملهاي ارتباطي خواهد بود. هر چه زمان ميگذرد، رفتوآمدها بيشتر ميشود و شهرها
به يكديگر نزديكتر ميشوند و ارتباطات نيز نزديكتر خواهد شد. در اين ميان خودرو
در ايجاد ارتباطات نقش اساسي ايفا خواهد كرد.
از زماني كه خودرو وارد
جهان صنعت شد، به موازات پيشرفت علم و فن در جهان، صنعت خودروسازي نيز پيشرفت كرد.
خودرو جزو صنايعي نيست كه دنيا بتواند آن را فراموش كند، لذا به نظر من صنعت خودرو
جزو صنايعي است كه تا صد سال آتي بازار خواهد داشت.
■ مزيت ايران در
صنعت قطعهسازي چگونه است و چه جايگاهي در منطقه و جهان دارد؟
□ در ايران انرژي و كارگر ارزان
وجود دارد، البته بايد به كارگر ايراني ارزش كافي داد و حقوق وي را تأمين كرد. به
كارگر بايد حقوق مكفي داد و از او بهره كافي گرفت تا بتوان با چنين كارگري به
همراه انرژي ارزان موجود و مواد اوليه ارزان، قطعات مورد نياز خودرو را توليد كرد.
در رهگذر توليد قطعه
بايد فناوري روز جهان خريداري شود. همچنين بايد متخصصان توليد قطعه مورد نياز كشور
را جذب كرد و از آنان به عنوان عاملان تدريس و يادگيري استفاده نمود. بايد دانش
كاربردي توليد قطعه از طريق كتاب، استاد و... وارد كشور شود. در صنعت خودرو بهراحتي
ميتوان اين سياست را پياده كرد، چون صنعت و دانش دوش به دوش يكديگر، همديگر را
ملاقات ميكنند.
■ آيا ميتوان به
يك صادركننده قطعات با سهم خوب در بازار تبديل شد؟
□ ايران هم اينك
صادركنندة قطعات مختلف خودرو به كشورهاي گوناگون است و ميتوان آن را نيز توسعه
داد. توليد جزو فرآيندهايي است كه بايد با مطالعه دقيق، عيوب آن را برطرف كرد.
عيوبي كه در توليد قطعه در ايران وجود دارد، بايد از پيش پا برداشته شود. در هر
بخش از توليد كه عيوبي وجود دارد، بايد از ريشه آن را برداشت.
هند امروز به عنوان يك
قطعهساز خوب در جهان مطرح است، پس چرا ايران نتواند چنين موقعيتي را كسب كند. به
نظر من در آتيه نزديك ايران يكي از قطعهسازان خودرو در سطح قابل قبولي در جهان
خواهد شد.
■ براي دستيابي به
اين هدف چه پيشنهادي داريد؟
□ نخست بايد به خودباوري رسيد و
براي به خودباوري رسيدن، ابتدا بايد دانش قطعهسازي درك شود و براي آن ارزش قايل
شد و دانست چيزي را كه دنيا با آن به مراحل عالي در صنعت خودرو و قطعهسازي رسيده،
تصادفي نبوده است.
ممكن است امروز قطعهسازي
خودرو در ايران كيفيت لازم را نداشته باشد، اما زمينههاي لازم براي توليد قطعه با
كيفيت بالا در ايران وجود دارد. بايد دانش قطعهسازي جذب و در دانشكدههاي مربوطه
به قطعهسازان تحصيلكرده انتقال داده شود. نبايد از مخارج و هزينههاي مترتب بر
انتقال فناوري و دانش قطعهسازي دوري جست، بلكه بايد دست قطعهسازان را در توليد
باز گذاشت و اگر در امر توليد اشتباهي از آنان سر زد، نبايد نگران شد.
دانشجو و مولد قطعه بايد
خطاي خود را ببيند و آن را اصلاح كند تا يك قطعهساز خوب با رعايت استانداردهاي
جهاني از كار درآيد.
اگر دولت بخواهد به صنعت
قطعهسازي كمك كند، بايد به ايجاد دانشكده و انتقال فناوري و دانش روز كمك كند.
دولت بايد ابتدا يك صنعت كارآمد در قطعه سازي ايجاد كند، سپس اين صنعت را به بخش
خصوصي كه به سود عادلانه فكر ميكند، بسپارد.
رقابت سالم بخش خصوصي در
زمينه قطعهسازي كيفيت توليدات اين رشته را ارتقاء خواهد داد. دولت بايد زمينهسازيهاي
لازم را انجام دهد و جذب دانش قطعهسازي را در ايران متحول كند.
در زمينة توليد يك قطعه
مطابق با استانداردهاي جهاني تجربه به تنهايي كافي نيست، بلكه دانش آن نيز اهميت
دارد. تجربه بخشي از دانش محسوب ميشود.
با توجه به مزيتهايي كه
در قطعهسازي در كشورمان وجود دارد، ايجاد كارگاههاي قطعهسازي و توليد قطعه با
كيفيت بالا، امري عادي است. اين قطعات در بازارهاي جهاني مشتري دارد.
گفتني است براي اين كه
قطعهسازي ايران در بازارهاي جهاني بتواند سهم خوبي بهدست آورد، بايد اولاً موضوع
سرمايهگذاري در ايران حل شود. نرخ سرمايهگذاري در ايران گران است. بانكها به
سرمايههاي خام 17 درصد سود پرداخت ميكنند، سرمايهگذار حاضر نميشود سرمايه خود
را به مخاطره انداخته و پاي كوره به توليد بپردازد.
به نظر من بايد ضوابط
سرمايهگذاري در صنعت فراهم شود تا سرمايهگذار حاضر به فعاليت و آوردن سرمايه در
صنعت شود.
دولت بايد براي درآمد و
هزينه نرخهاي متداول در جهان را بهكار گيرد. در اين صورت است كه درمييابيم
ايران از ممالك ديگر عقب نيست. قيمت سرمايههاي خام نبايد به اندازه درآمد كارخانه
باشد، بلكه بايد به اين سرمايهها 3 يا 4 درصد سود داد. در ممالك صنعتي ارزش
افزوده است كه ارزش دارد و نه سرمايه خام.
پس از آنكه سرمايه مردم
وارد صنعت از جمله صنعت خودرو و قطعهسازي شد، وزارت صنايع و معادن وظيفه دارد به
راهاندازي اين واحدهاي صنعتي كمك كند. ساختن آلياژ يك قطعه و تحصيل دانش فني، از
آن مواردي است كه دولت و وزارت صنايع و معادن بايد در اختيار سرمايهگذاران صنعتي
قرار دهد. دولت بايد زمينه توليد را فراهم كند و پس از آن كه توليد انجام شد،
ماليات را از توليد دريافت نمايد.
■ صنعت خودروسازي
جزو چه صنايعي است و چه مزايايي براي ايران دارد؟
□ صنعت خودروسازي جزو صنايع
درآمدزا است. قيمت يك خودرو بالاست و وقتي قيمت بالا باشد، نرخ سود نيز در آن
بالاست. حسن صنعت خودروسازي در بالا بودن ارزش افزودة آن است.
آنچه كه در صنعت
خودروسازي كشورمان اكنون وجود دارد، نبايد با شعارهاي بيمحتوا به دور ريخته شود.
البته در وضعيت كنوني،صنعت خودروسازي نبايد متوقف شده و نبايد عاشق آنچه كه وجود
دارد و مسايل كهنه ناميده ميشود، بود. بلكه بايد تجربهها را آموخت و در ضمن
فناوري روز را به موقع جانشين موارد كهنه كرد.
گفتني است آنچه كه به
عنوان مسايل كهنه در صنعت خودروسازي وجود دارد، خدمات زيادي به پيشرفت اين صنعت در
كشورمان كرده است. در برخي از رشتههاي قطعهسازي، خودروسازان ايران پابهپاي
سازندگان بنام جهان هستند و اگر يك قدم ديگر بردارند، با دنيا همزمان خواهند شد.
بايد سازندگان تشويق شوند تا اين قدم را بردارند.
■ در چه مواردي از
صنعت خودروسازي عقب ماندهايم؟
□ در خودروسازي در زمينة خدمات
پس از فروش ضعيف هستيم. در ايران بيكاران را بايد به حضور در كلاسهاي آموزشي جهت
آموزش خدمات پس از فروش دعوت كرد تا به كار مشغول شوند. دولت بايد سرمايه كافي
براي ايجاد مراكز خدمات پس از فروش را در اختيارشان قرار دهد.
■ اگر ايران عضو
سازمان جهاني تجارت (WTO) شود، صنعت خودرو ايران به چه سرنوشتي دچار خواهد شد؟
□ در دنيا هر كالايي مشتري خود
را دارد. براي مثال اگر براي آمريكا كه عضو سازمان جهاني تجارت است صرف داشته
باشد، كالاي خود را به دورترين نقطه آفريقا صادر كند، به يقين اين كار را خواهد
كرد.
سازمان جهاني تجارت
هيچگاه سدي را جلوي پاي اعضاي خود ايجاد نميكند. نبايد از عضويت در اين سازمان
ترسيد، بلكه بر همه اعضاي اين سازمان روشن است كه WTO ابتدا به اعضاي جديد خود زمان ميدهد تا خود را با تعرفههاي ديگر اعضا
هماهنگ كنند. پس از آن به طور عادي ميتوان با ديگر اعضا دادوستد كرد.
ملت ايران و صنعت
كشورمان را نبايد دستكم گرفت. ايران از كره جنوبي كمتر نيست، قبل از انقلاب
صاحبان صنايع كرهاي وقتي كارخانه پيكان را در ايران مشاهده ميكردند، افسوس ميخوردند
كه چرا چنين صنعتي ندارند. به نظر من بايد خودمان را ارزيابي كنيم و به هويتهاي
ملي خود بازگرديم.
مردم ايران جزو مردماني
هستند كه به راحتي ميتوانند خود را در سطح جهان مطرح كنند. عضويت در سازمان جهاني
تجارت اين امتياز را دارد كه بتوانيم خودمان را با جهان منطبق سازيم.
■ بازار قطعات يدكي
ايران چه كشورهايي خواهد بود؟
□ برخي توليدات مانند لنت ترمز
در سراسر جهان مشتري دارد. در بدنه اتومبيل كشورها صاحب انحصار هستند، اما در بخشهاي
ديگر ميتوان قطعاتي توليد كرد كه در تمام جهان مشتري داشته باشد. اگر بتوان قطعه
مرغوب توليد كرد، آلمان يكي از خريداران آن خواهد بود. توليد قطعات استاندارد
بازار آلمان نيز كار مشكلي نيست.
در توليد يك قطعه ابتدا
آلياژ آن قطعه و آنگاه عملآوري آن اهميت بالايي دارد.
■ چرا خودروسازان و
قطعهسازان ايراني در نمايشگاههاي جهاني خودرو و قطعات يدكي شركت نميكنند؟
□ تا به حال خودرو و قطعه قابل
عرضه در سطح جهان در ايران توليد نشده، آنچه كه وجود دارد، مشابهسازي (كپي) است.
اكنون كه در ايران سمند توليد شده است، به يقين در نمايشگاههاي خارجي حضور خواهيم
داشت.
■ خودروي ملي ايران
چيست؟
□ «سمند» خودروي ملي ايران است.
در زمينه توليد اين خودرو زحمات زيادي كشيده شده است. بايد دستاندركاران اين
خودرو تشويق شوند.
اعلام شده است كه 85
درصد اين خودرو ساخت داخل است. برخي كشورها درصد زيادي از خودرو را از خارج وارد
ميكنند و آن را به عنوان خودروي ملي به مردم معرفي ميكنند. مالزي موتور «پروتون»
را بهطور كلي از كشور ديگر وارد ميكند. «ولوو» نيز همينطور است.
■ در زمينه صنعت و
از جمله صنعت خودرو چه توصيهاي به دولت داريد؟
□ اميدوارم به زودي
دولت اين موضوع را درك كند كه صنعت و توليد شاخص اصلي پيشرفت يك كشور ميتواند
باشد. دولت بايد به بخش توليد و صنعت كمك كند تا خود را به پاي كشورهاي صنعتي جهان
برساند.