رهنمودهايي براي افزايش كارآيي تجاري

 

اشاره:

گسترش مناسبات بازرگاني خارجي، بدون استفاده از خدمات شبكه بانكي ناممكن است. نقل و انتقال دقيق و سريع وجوه به حساب فروشندگان كالا و خدمات، سبب مي‌شود كه آنها بتوانند از منابع خود براي افزايش سرعت مبادله استفاده كنند. از سوي ديگر تسهيل و تشويق تجارت بين‌المللي از طريق تقويت بنيه رقابت صادركنندگان و كاهش بار مالي واردات ميسر مي‌گردد. بهره‌گيري از رهنمودهاي افزايش كارآيي تجاري سبب مي‌شود كه هزينة انجام معاملات تا حدود زيادي تقليل يابد و بنيه رقابت صادركنندگان در عرصه بين‌المللي تقويت گردد.

بخشي از رهنمودهاي رشد كارآيي تجاري مربوط به نظام‌هاي بانكداري تجاري است كه سهولت نقل و انتقال پول را فراهم مي‌سازد. در اين مقاله با نظام‌هاي بانكداري تجاري و سيستم تسويه حساب و پرداخت آشنا مي‌شويم

 

صنعت بانكداري به ويژه در نيم‌قرن اخير در تلاش است تا با بهره‌گيري از نظام‌هاي نوين مديريت اطلاعات و داده‌هاي الكترونيكي، فرآيند اعتبارات اسنادي و مطالبات را تسهيل و تسريع كند. نرم‌افزارهايي كه در بانك‌ها تعبيه شده، نظام يكپارچه بانكداري را به‌وجود آورده و بسياري از وظايف دفتري را ماشيني كرده است.

اين نظام‌ها سبب شده كه ميزان اطلاعاتي كه بايست در رايانه‌ها جمع‌آوري و هماهنگ شود، به حداقل ممكن برسد و دسترسي و تجزيه و تحليل اطلاعات براي مشتريان تسهيل گردد. با اين حال خلاصه كردن اطلاعات مي‌تواند به خطاهاي اسنادي نيز منجر شود.

نظام‌هاي نوين بانكداري تجاري طيف وسيعي از خدمات را دربرمي‌گيرد كه شامل گشايش اعتبار اسنادي (مشاوره، تأييديه و مذاكره)، مطالبه صادرات و واردات، حواله‌هاي تأمين مالي، ايجاد و اداره پذيرش بانكداران، ساير وام‌ها و مساعده‌ها، استرداد وجه از بانك‌هاي كارگزار و به آنها و نيز انتقال وجوه مي‌باشد.

بسياري از سيستم‌هاي كاربردي بانكداري تجاري در اوايل دهه 1990 در سيستم هگزاگون (Hexagon) در بانك هنگ‌كنگ شانگهاي و نيز سيستم سيتي‌بانك در آمريكا دسترسي به قابليت‌هاي بانكي از راه دور را به نمايش درآمد.

با استفاده از اين سيستم‌ها، صادركنندگان و واردكنندگان توانستند براي افتتاح اعتبار اسنادي و بررسي وضعيت حساب خود از طريق مودم به شبكه بانكي متصل شوند. اين سيستم‌ها مي‌توانند به‌طور مستقيم با سيستم‌هاي ارتباطي مانند «سوئيفت» ارتباط متقابل برقرار كنند و ابلاغ اعتبار اسنادي را به‌طور مستقيم به سيستم رايانه‌اي بانك ابلاغ‌كننده انتقال دهند و از بروز خطاهاي بيشتر جلوگيري نمايند. ويژگي ايمني اين سيستم نيز در توان تبديل به رمز كردن داده‌ها و استفاده از شبكه‌هاي ارتباطي مخصوص نهفته است.

در دهه گذشته مؤسسه‌هاي تهيه‌كننده نرم‌افزار توانستند سيستمي را به‌وجود آورند كه از انتقال داده‌هاي الكترونيكي يا فناوري‌هاي تصويري براي انتقال تصوير الكترونيكي اسناد وصولي بهره جويند. اين سيستم‌ها قابليت بازرسي به‌موقع را فراهم مي‌ساخت و واردكننده پيش از ارايه اسناد فيزيكي مي‌توانست فعاليت خود را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد. حتي برخي بانك‌ها مانند سيتي‌بانك سيستم «تصوير درمنزل» (In House Imaging) را به اجرا درآورد كه از طريق آن بررسي اسناد و عمليات حسابداري مربوط معاملات را در شعب محلي تسهيل مي‌نمود.

اين سيستم يكپارچه شدن كاركرد پردازش اطلاعات مربوط به اسناد تجاري را در چهار مركز منطقه‌اي در سراسر جهان ميسر ساخت.

در هميــن دوران، شــركت «كامپلكس سيستـمز» در نيويورك سيســتمي را معرفــي كرد كـه بانـك‌ها (و شعــب آنها) و نيـز مشتريان مي‌توانستند با استفاده از نــرم‌افزار مــشابهي براي مبادله الكترونيكي اسـناد مطـالبه، از آن استــفاده كننــد. با اين سيـستم واردكننده مي‌تواند مجموعه اسناد مربوط به گشـايش اعتبار (L/C) را بررسي كند و انتقال دهد.

پيشرفت‌هاي حاصله در نظام‌هاي بانكداري تجاري تأخير در تسويه‌حساب را به شدت كاهش مي‌دهد. اگرچه هنوز تسويه حساب معاملات اسنادي به طريق الكترونيكي از چارچوب قانوني و حقوقي به ويژه در خصوص پذيرش اسناد مالكيت (به‌صورت الكترونيكي) برخوردار نيست.

با اين حال براي تسريع در روند تجارت به ويژه براي كشورهاي در حال توسعه ضرورت دارد، نهادهاي مالي در نقاط تجاري به اجراي سيستم‌هاي نوين بانكداري تجاري به منظور افزايش كارآيي در ارايه خدمات روي آوردند. اين نهادها مي‌بايست رويه‌هاي مطالبه و اسناد اعتباري و نيز اصطلاح‌شناسي در قراردادها را بررسي كنند و از به‌هنگام بودن آنها و سازگاريشان با استانداردهاي بين‌المللي اطمينان يابند.

در همين حال و همچنين شبكه نقاط تجاري نيز مي‌بايست نوآوري انجمن مراكز تجاري جهان (WTCA) را دنبال كنند. اين اقدام به منظور ايجاد مبادله داده‌هاي الكترونيكي در زمينه سيستم تأمين مالي پرداخت مطالبه به مشتريان نقاط تجاري ضروري است. انجمن يادشده به همكاري با آنكتاد براي بسط اين فناوري اظهار علاقه كرده است.

به طور كلي سيستم‌هاي بانكداري تجاري از بانك‌هاي بين‌المللي معين و نيز عرضه‌كنندگان نرم‌افزار، قابل خريداري و نصب است و اين امكان را فراهم مي‌سازد كه مشتريان با رايانه‌هاي شخصي خود بتوانند ارتباط با بانك را برقرار سازند و براي پيام‌رساني به مشتريان خود در خارج از مرزهاي ملي از آن استفاده نمايند.

يك حركت جديد در دنياي بانكداري تجاري آن است كه چندين بانك بين‌المللي خدمات «با مهر خصوصي» ارايه مي‌كنند كه بر مبناي آن اداره و پردازش معاملات توسط بانك صورت مي‌گيرد. بانك خريدار خدمات را با عنوان خودش به بازار عرضه مي‌كند و با سيستم‌هاي اطلاعاتي و مركز عملياتي بانك خدمت‌دهنده متصل مي‌شود و هزينه‌هايي نيز از اين بابت از مشتري خود دريافت مي‌كند كه معمولاً متناسب با حجم مبادله است.

در همين حال شيوه‌هاي متفاوتي براي تسويه حساب و پرداخت در دنياي بانكداري امروز معرفي شده است. بسياري از پرداخت‌ها از طريق حساب همتاي بانكي نهادهاي مالي كه در معامله شركت دارند، انجام مي‌شود. ساده‌ترين روش آن است كه بانك طرف واردكننده كالا در بانك طرف صادركننده يك حساب دارد و از طريق سوئيفت اطلاعات مربوطه را براي بدهكار كردن حساب ارسال مي‌كند و عوايد دريافتي به حساب صادركننده واريز مي‌شود.

به طور معمول از اين سيستم در زماني كه رابطه مستقيم ميان دو بانك وجود نداشته باشد، استفاده مي‌شود. در حال حاضر بسياري از بانك‌هاي بين‌المللي براي تسهيل در تسويه حساب ميان كشورهاي خارجي و بازار داخلي خود استفاده مي‌كنند. اما براي معاملات كوچك به طور معمول ازطريق پست يا پيك (Courier) پرداخت‌ها صورت مي‌گيرد.

يك روش متداول ديگر روش پرداخت توسط بانك واردكننده از طريق سيستم پرداخت و تسويه حساب بين‌المللي است. بسياري از بانك‌هاي بزرگ از سيستم اتاق پاياپاي بين بانكي (CHIPS) براي تسويه تعهدات مالي استفاده مي‌كنند. در كشورهاي در حال توسعه نيز شبكه‌هاي تسويه حساب و پرداخت منطقه‌اي مانند نظام اعتبار دوجانبه و پرداخت‌هاي اتحاديه يكپارچگي آمريكاي لاتين، اتحاديه پاياپاي آسيا، اتاق پاياپاي آفريقاي غربي، اتاق پاياپاي آفريقاي مركزي، ترتيبات تسويه محيط تجاري ترجيحي (مربوط به آفريقاي غربي و شرقي)، اتاق پاياپاي آمريكاي مركزي (CACH) و تسهيلات تسويه چندجانبه جامعه كارائيب وجود دارد. در اين مراكز تبادل اسناد و پول ميان كشورهاي مشاركت‌كننده صورت مي‌گيرد.

بنابر گزارش خبرگزاري رويتر در سال 1992 هنوز بسياري از اين اتاق‌هاي پاياپاي رايانه‌اي نشده و قرارهاي تسويه آنها در نتيجه بدهي‌هاي معوقه كشورهاي عضو، مدت‌ها به تأخير مي‌افتاد.

در دهه 1990 براي ايجاد نظام‌هاي پرداخت تخصصي جديد در اروپا چند طرح ابتكاري از جمله “TIPA” كه بانك‌هاي تعاوني را به يكديگر متصل مي‌نمود، IBOS كه گروهي از بانك‌هاي تجاري را به هم مرتبط مي‌ساخت، “Eurogiro” كه اداره پست خدمات شبكه‌اي و بانك‌هاي جيرو است و “Visa International” كه مشتريان خود را در سراسر اروپا به يكديگر متصل مي‌كند، به اجرا درآمد.

به عقيدة كارشناسان آنكتاد، اين نظام‌ها به قدر كافي جهاني نشده‌اند تا بتوانند به شبكه نقاط تجاري، خدمات ارايه كنند. اين گام‌هاي اوليه است كه به احتمال قوي به شكل‌گيري شبكه نظام‌هاي پرداخت و اتاق‌هاي پاياپاي منطقه‌اي منجر خواهد شد. ضرورت دارد كه آنكتاد با اين طرح‌هاي ابتكاري همكاري و مشاركت نزديك داشته باشد و يا آنها را به دقت مورد بررسي قرار دهد.