رهنمودهايي براي

افزايش كارآيي تجاري

 

اجراي پروژه‌هاي زيربنايي و صادراتي براي بسياري از كشورهاي در حال توسعه حايز اهميت است، اما محدوديت منابع ارزي و درآمدي اين كشورها سبب مي‌شود كه اغلب اجراي پروژه‌هاي يادشده با دشواري و كندي صورت بگيرد و بسياري از فرصت‌هاي تجاري از دسترس آنها خارج شود.

استفاده از روش‌هاي تأمين مالي براي اجراي پروژه‌هاي زيربنايي و صادراتي به كشورهاي در حال توسعه كمك مي‌كند كه منابع مالي مورد نياز را تأمين كنند و به قدرت اقتصادي بيشتر نايل آيند.

يكي از روش‌هاي تأمين مالي ميان و بلندمدت، استفاده از تنزيل در تجارت خارجي است. با استفاده از اين روش، تسهيلات مالي ميان و بلندمدت براي اجراي پروژه‌هاي زيربنايي (ساختماني) و صادراتي از طريق ضمانت‌نامه‌هايي كه از سوي مؤسسات اعتباري صادرات در كشور فروشنده ارايه مي‌شود، تأمين مي‌شود. اين اعتبارات بيشتر براي تأمين كالاهاي سرمايه‌اي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و بازپرداخت آن در طولاني‌مدت و با نرخ بهره متناسب (اندكي بيش از نرخ بهره ليبور) انجام مي‌شود. در دوران جنگ سرد استفاده از تنزيل در تجارت به ويژه براي تأمين مالي تجارت غرب – شرق رواج داشت، اما اكنون بيشتر اين روش براي كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي درحال گذار و جهت تأمين تجهيزات سرمايه‌اي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

به‌طور كلي مبادله كالا متضمن تحويل آن از سوي صادركننده در قبال دريافت حواله ارزي يا سفته از واردكننده مي‌باشد. به‌طور معمول حواله‌ها يا اوراق با سررسيدهاي تقريباً يك‌ساله صورت مي‌گيرد. كل حواله‌ها و اوراق نيز به ميزان استقراض و دورة اعتبار بستگي دارد. سررسيدها نيز به‌طور معمول 3 تا 5 ماهه مي‌باشد. حواله‌ها و اوراق از سوي بانك واردكننده يا طرف سوم پشت‌نويسي تضمين برات مي‌شود يا نامه جداگانه‌اي براي تضمين ارايه مي‌شود.

صادركننده‌اي كه اين اوراق يا حواله‌ها را از واردكننده دريافت مي‌كند، مي‌تواند آنها را نزد تنزيل‌كننده تجارت خارجي تنزيل كند. تنزيل كننده نيز مي‌تواند اوراق و حواله‌ها را تا رسيدن سررسيدشان نزد خود نگه دارد يا آنها را در بازار ثانويه غيررسمي كه براي اين نوع وثيقه‌ها است، بفروشد. معمولاً بانك‌هاي بين‌المللي يا سرمايه‌گذاران تخصصي دادوستد اوراق تنزيل تجارت را انجام مي‌دهند و به سودي نيز دست مي‌يابند. با اين حال اين فرآيند از يك سو اعتبار ميان يا بلندمدتي را براي واردكننده به ارمغان مي‌آورد تا بتواند هر چه سريع‌تر كالاهاي موردنياز خود را خريداري كند و از سوي ديگر سودي را نصيب تنزيل‌كنندگان تجارت خارجي مي‌نمايد كه اين سود از نرخ بهره ليبور (نرخ بهره بين بانكي در لندن) بيشتر است. بانك‌هاي اروپايي به ويژه انگليس در كار تنزيل تجارت خارجي فعال هستند. به عقيدة كارشناسان انكتاد، مزاياي تنزيل در تجارت خارجي عبارت است از نرخ بهره معقول و متناسب با ساختار سررسيد و حذف مخاطرات سياسي، انتقال و اعتبار اسنادي.

اما براي گسترش اين روش تأمين مالي در كشورهاي در حال توسعه ضرورت دارد كه نقاط تجاري فعال باشند و بتوانند ارتباط ميان متقاضيان اين روش و تنزيل‌كنندگان تجارت خارجي را برقرار نمايند و مشتريان واردكننده را در به‌دست آوردن ضمانت‌هاي لازم ياري كنند.

از سوي ديگر، اتاق تنزيل در تجارت خارجي در بسياري از كشورهاي در حال توسعه شعبه دارند و اكثر آنها در انگلستان يا ديگر نقاط اروپا هستند. آنها به‌طور مستمر در جست‌وجوي يافتن نهادهايي در كشورهاي درحال توسعه و اقتصادهاي در حال گذار براي ارايه خدمات خود مي‌باشند.

يكي ديگر از روش‌هاي تأمين مالي، «مبادله پاياپاي و تجارت متقابل» است كه عمري بسيار طولاني در تجارت ميان ملل مختلف دارد. در زمان حاضر نيز حدود 10 درصد ارزش تجارت جهاني برمبناي مبادلات پاياپاي شكل مي‌گيرد. در كشورهاي در حال توسعه و اقتصادهاي در حال گذار كه محدوديت منابع ارزي به‌وضوح وجود دارد، مبادله پاياپاي يا تجارت متقابل نياز به ارز براي واردات را از بين مي‌برد، اما بهره‌جويي از اين روش مستلزم توليد و صدور كالاهاي موردنياز دو كشور در يكديگر است كه در تجارت مورد قبول و نياز دوطرف باشد.

به دليل استفاده از روش‌هاي مختلف براي به حداقل رساندن مخاطرات تجاري يك يا دو طرف معامله يا واسطه تجارت متقابل (اگر فقط يك طرف درگير باشد)، معاملات پاياپاي امروز پيچيده‌تر شده است. مخاطره (ريسك) نيز به موعد مقرر براي تحويل كالا، كيفيت كالاي تحويل شده و قيمت برمي‌گردد. با اين حال روش‌هايي براي تسهيل مبادلات پاياپاي شناسايي شده است.

يكي از اين روش‌ها (تكنيك‌ها) ضمانت‌نامه يا بيمه‌نامه‌اي است كه يك يا دو طرف مبادله پاياپاي مي‌بايست از بانك دريافت كنند. براي مثال برخي از سنديكاهاي لويد، بيمه‌نامه‌هايي را صادر مي‌كنند كه مخاطرات غيراز تحويل كالا را تضمين مي‌كند. براي تضمين كيفيت و كميت كالاي ارايه شده نيز معمولاً طبق قرارداد از مؤسسات بازرسي استفاده مي‌شود.

يك روش ديگر، مبادله پاياپاي به وسيله اعتبار اسنادي (L/C) است كه ميان طرفين معامله ردوبدل مي‌شود كه در اين روش اعطاي اعتبار براساس فروش كالاهاي پاياپاي مشروط به بارگيري كالاها مي‌باشد.

در اين روش از حساب‌هاي اماني نيز براي نگهداري وجوه حاصل از فروش كالاهاي پاياپاي تا زماني كه پرداخت به صادركننده كالاهاي اوليه صورت گيرد، استفاده مي‌شود. اين حساب معمولاً توسط يك بانك مديريت مي‌شود كه مورد توافق طرفين مبادله پاياپاي است.

در همين حال واسطه‌گران تجارت متقابل نقش مهمي در يافتن خريدار براي كالاي مورد مبادله دارند. آنها سازوكارهاي مديريت مخاطره (ريسك) را نيز ترتيب مي‌دهند و اجرتي به صورت حق‌العمل كاري دريافت مي‌كنند.

البته روش‌هاي جديد براي تسهيل مبادله پاياپاي به ويژه در كشورهاي درحال گذار شناسايي شده است كه معاملات بازخريد و تجارت گردشي داخلي از آن جمله است.

در روش معاملات بازخريد، يك شركت تجهيزات و كمك‌هاي فني براي توليد كالا در كشور متقابل را تأمين مي‌كند و مطالبات خود را از طريق دريافت كالاي توليد شده و فروش آن به قيمت بالاتر برداشت مي‌كند. اين روش تا حدودي به قراردادهاي بيع متقابل شباهت دارد.

در تجارت گردشي داخلي نيز توليدكننده محلي كه منابع ارزي در اختيار ندارد،‌با يك شركت داراي منابع ارزي قرارداد مي‌بندد و شركت يادشده كالاهاي موردنياز او را به صورت نقدي خريداري كرده و در اختيارش مي‌گذارد و در مقابل، توليدكننده محصول خود را به او عرضه مي‌كند. روش‌هاي معاملات بازخريد و تجارت گردشي داخلي به توليدكننده كمك مي‌كند كه منابع مالي براي تأمين كالاهاي موردنياز خود را تأمين كند و محصول خود را به فروش رساند. در استفاده از اين روش‌ها نيز نقاط تجاري نقش مؤثري دارند.

يك روش ديگر براي تأمين مالي تجارت خارجي، اجاره تجهيزات است. اين روش بيشتر در كشورهاي توسعه يافته مورد استفاده است. استفاده از اجاره تجهيزات قدرت رقابت براي صادرات را تقويت مي‌كند. در اين روش تجهيزات موردنياز اجاره مي‌شود و مالكيت آن نزد اجاره‌دهنده باقي مي‌ماند. استفاده‌كننده از تجهيزات اجاره مي‌تواند با كاربرد تجهيزات كالاها يا خدماتي را توليد و عرضه كند و به درآمد مناسبي دست يابد و از محل آن اجاره را پرداخت كند.

خطوط هوايي از شركت‌هايي هستند كه اجاره تجهيزات (هواپيما) ميان آنها رواج دارد. هواپيماي اجاره شده در خط مورد نظر به پرواز درمي‌آيد و درآمد حاصل از جابه‌جايي مسافران به اجاره‌كننده تعلق مي‌گيرد و او فقط اجاره را پرداخت مي‌كند. براي تجهيزات گران‌قيمت كه تأمين آنها چندان آسان نيست، اجاره تجهيزات مي‌تواند عرضه كالاها و خدمات را افزايش دهد. در همين حال اجاره‌كننده مي‌تواند از برخي تشويق‌هاي مالياتي و... استفاده كند و حاشيه سود خود را افزايش دهد. در اين روش نيز نقاط تجاري براي ايجاد ارتباط ميان دو طرف اهميت دارند.

به‌طور كلي استفاده از روش‌هاي تأمين مالي (تنزيل در تجارت خارجي، مبادله پاياپاي و تجارت متقابل و اجاره تجهيزات) سبب مي‌شود كه صادركنندگان كالاها و خدمات كه با كمبود منابع مالي مواجه هستند، بتوانند نيازهاي خود را با نرخ معقول و متناسب تأمين كنند و به توسعه فعاليت خود ادامه دهند. توليدكنندگان و صادركنندگان در كشورهاي در حال توسعه اغلب با تنگناهاي مالي مواجه هستند و چه‌بسا توانمندي‌ها و استعدادهاي بالقوه موجود در اين كشورها به لحاظ ضعف بنيه مالي توليدكنندگان و صادركنندگان نتواند به منصه ظهور برسد.

استفاده از روش‌هاي تأمين مالي اين امكان را فراهم مي‌سازد كه توليدكنندگان و صادركنندگان بتوانند به اعتبارات موردنياز خود براي خريد كالاهاي سرمايه‌اي دست يابند و بازپرداخت را در يك دوره ميان يا طولاني‌مدت انجام دهند و فعاليت خود را توسعه دهند.

كشورهاي در حال توسعه با ايجاد نقاط تجاري مي‌توانند ارتباط توليدكنندگان و صادركنندگان خود را با عرضه‌كنندگان خدمات مالي در سراسر دنيا برقرار سازند و از اين طريق روند توسعه پوياي اقتصادي را تداوم بخشند.