^{گفت و گو با صادركننده نمونه}

 

چنانچه حذف پيمان‌سپاري سه سال پيش

اجرا مي‌شد، نتايج بهتري مي‌داشت

 

اشاره:

جهش در صادرات غيرنفتي كه در سومين برنامه توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور مورد تأكيد قرار گرفته و موتور محركه رشد و توسعه اقتصادي تلقي شده، هدفي جاه‌طلبانه يا بلندپروازانه نيست، بلكه تحقق آن نيازمند تلاش صادركنندگان و حمايت و پشتيباني همه‌جانبه دولت است.

جهش در صادرات غيرنفتي نه‌تنها به افزايش و تنوع درآمدهاي ارزي كشور كمك مي‌كند، بلكه انگيزة لازم براي رونق سرمايه‌گذاري‌هاي صادرات‌گرا، افزايش فرصت‌هاي اشتغال و كمك به رشد ارزش افزوده توليد ناخالص داخلي را فراهم مي‌سازد و در نهايت به توسعه اقتصادي پايدار مي‌انجامد.

استفاده از تجربيات، بهره‌گيري از انتقادهاي سازنده و تلاش براي برنامه‌ريزي جهت رفع موانع صادرات غيرنفتي، يگانه شيوه دستيابي به بستر لازم براي جهش در صادرات غيرنفتي است. در اين راستا نشريه «بررسي‌هاي بازرگاني» گفت‌وگو با صادركنندگان نمونه كشور را در دستور كار خود قرار داده و در اين شماره خبرنگار نشريه با  آقاي محمد هاشم ستوده، مشاور مديرعامل شركت جهان‌شيل در امور صادرات، گفت‌وگويي انجام داده كه با هم مي‌خوانيم. اين شركت در زمينه صادرات ميگو به موفقيت چشمگيري دست يافته است.

 

■ تسهيلات ارايه شده از سوي دولت در سال‌هاي اخير تا چه ميزان در توسعه صادرات غيرنفتي نقش داشته است؟

□ تسهيلات ارايه شده از سوي دولت در چند سال اخير در مجموع در صادرات غيرنفتي بسيار مؤثر بوده است. مهمترين تأثير اين تصميمات، بحث رواني آن بوده است.

صادركنندگان امروز احساس حمايت و پشتيباني از سوي دولت را دارند. البته بايد اذعان داشت ارايه تسهيلات بايد به‌موقع باشد، دولت زماني تصميم به ارايه تسهيلات براي توسعه صادرات كالاهاي غيرنفتي را اتخاذ مي‌كند كه اين تسهيلات آن طور كه شايد و بايد نمي‌تواند نقش اساسي ايفا كند.

ايران براي صادرات كالاهاي غيرنفتي توانمندي بالايي دارد، زيرا نيروي كار ارزان و منابع متعدد موجود، باعث شده است توليد و سپس صادرات از مزيت بالايي برخوردار باشد.

در زمينة محصولات كشاورزي، ايران داراي شرايط ويژه‌اي است كه كمتر كشوري دارد. محصولات كشاورزي ايران عاري از آلودگي ميكروبي و بيولوژيكي به ويژه تشعشعات انرژي است كه در اروپا نسبت به آن حساس هستند. اين توانمندي‌ها باعث شده است بخش كشاورزي ايران از قابليت‌هاي بسيار بالايي برخوردار باشد و در نتيجه كالاهاي صادراتي به راحتي وارد بازارهاي جهاني شود.

■ مشكلات مبتلابه صادرات ميگو را ذكر كنيد.

□ دولت بايد ارتباط با كشورهايي كه به نوعي با ايران پروتكل امضا كرده‌اند و ايران از آنها كالا وارد مي‌كند را رونق بخشد. در تشريح اين موضوع اشاره مي‌شود، دولت بايد زمينه را براي امضاء پروتكل‌هاي دوجانبه با كشورهايي كه كالاي خود را به ايران صادر مي‌كنند، فراهم آورد و در مقابل واردات، به آنان كالا صادر كند.

چنين حركتي باعث مي‌شود بازرگاني بين ايران و كشورهاي صادركننده كالا به ايران، متوازن و هماهنگ شود.

-كمبود نقدينگي از ديگر مشكلات مبتلابه صادرات در ايران است. سود متعارف براي بخش تجارت در سراسر جهان 4 تا 6 درصد است، در حالي كه اين سود در ايران 16 تا 18 درصد است. اين ميزان سود، قيمت تمام‌شدة كالاهاي صادراتي را افزايش و قدرت رقابت صادركنندة ايراني را در بازارهاي جهاني كاهش مي‌دهد.

-در ايران شاهد يك تورم دايمي هستيم، زيرا افزايش قيمت آب، برق، حمل و نقل، دستمزد كارگر و ... هرساله توليدات را با گراني مواجه مي‌سازد. اين در حالي است كه تورم در كشورهاي مصرف‌كننده كالاهاي صادراتي ايران 5/0 تا 2 درصد است. بنابراين قيمت كالاهاي صادراتي ايران در بازارهاي جهاني قابل رقابت نيست.

-در سطح جهان سالانه 800 تا850 هزار تن ميگوي پرورشي توليد مي‌شود. مصرف ميگو نيز به همين ميزان است. كشورهايي چون تايلند، سالانه 120 هزار تن، اكوادور 25 هزار تن و برزيل 30 هزار تن ميگو توليد مي‌كنند. در اين بين ايران در سال گذشته با 7 هزار تن ميگو به اوج صادرات اين محصول رسيد. در ضمن صادركنندگان ميگوي جهان كه رقيب ايران هستند، اغلب از كشورهايي مي‌باشند كه با «حداقل‌ها» زندگي و تلاش مي‌كنند، در نتيجه فضاي رقابت را براي صادركنندگان ايراني فشرده‌تر مي‌سازند. رقباي ايران در زمينه ميگو برزيل، اكوادور، مكزيك، هند، چين و تايلند هستند. بايد تلاش كرد تا توليد ميگو علمي و با استفاده از فناوري روز صورت گيرد. سپس قيمت‌ها متعارف شود تا بتوان با اين كشورها به رقابت پرداخت.

-بحث امروز بازار جهاني ميگو «كيفيت» و «قيمت» است، زيرا بازار مصرف وجود دارد و جاي نگراني نيست، اما اين بازار قيمت پايين با كيفيت بالا را پذيرا است. در سال گذشته به بازار جهاني ميگو شوك بزرگي وارد شد. اين امر باعث شده تا بانك‌هاي ايراني با صادركنندگان اين محصول به طور جدي همكاري نكنند. دولت بايد اين مشكل را مرتفع سازد.

-گمرك و قوانين مترتب بر آن از ديگر مشكلات صادرات ميگو است. جعبه‌هاي ميگوي صادراتي در خارج از ايران ساخته مي‌شود و يك صادركننده ايراني بايد به‌طور موقت آنها را وارد كند و پس از صدور مستهلك مي‌‌شود. در قوانين گمركات ورود موقت داراي تاريخ مشخصي است كه پس از آن تاريخ، اگر جعبه‌ها صادر نشد، صادركننده به مراجع قضايي ارجاع مي‌شود و جرايم سنگيني به وي تعلق مي‌گيرد. گمرك بايد بپذيرد كه ميان ورود موقت آهن، شكر، پارچه و... با جعبه بسته‌بندي ميگو تفاوت باشد، زيرا جعبه بسته‌بندي ميگو فقط براي بسته‌بندي اين محصول قابل استفاده است و كاربرد ديگري ندارد.

مشكل ديگر كه از گمرك نشأت مي‌گيرد، ارزيابي ميگوهاي صادراتي است. گمرك بايد ارزيابي را در مراكز عمل‌آوري ميگو انجام دهد و صادركننده را وادار نكند، كالاي صادراتي خود را در محل گمرك بار ديگر باز كند تا مورد ارزيابي قرار گيرد. به طور اصولي گمرك بايد اظهار صادركنندگان واقعي ميگو را بپذيرد تا به محصولات صادراتي آسيبي وارد نشود.

-حمل و نقل دريايي از جمله مشكل صادركنندگان ميگو به بازارهاي جهاني است. محموله‌هاي ميگو از بنادر ايران به بندر جبل‌علي ترانزيت و سپس به كشورهاي خريدار صادر مي‌شود. اين موضوع كالاي ايراني را حدود 7 تا 8 روز ديرتر به مقصد مي‌رساند. سازمان‌هاي حمل و نقل دريايي ايران بايد براي اين موضوع و به ويژه براي كالاهاي منجمد و سردخانه‌اي فكري بينديشند. يك هفته تأخير براي فصل صادرات ميگو كه به طور معمول قبل از ژانويه است، براي صادركنندگان اهميت زيادي دارد.

-شيلات ايران بايد در زمينه مطالعه گونه‌هاي مختلف ميگو به‌روز شود و روي گونه‌هايي كه در بازارهاي اروپايي مصرف دارد، سرمايه‌گذاري آموزشي و ترويجي كند. گونه موجود پرورشي در ايران مورد پسند بازارهاي اروپايي نيست، شيلات ايران بايد با اضافه كردن مواد افزودني در غذاي ميگوهاي پرورشي، رنگ ميگوهاي توليد را مطابق خواسته مصرف‌كنندگان اروپايي درآورد. ميگوي پرورشي ايران سفيد است، در صورتي كه رنگ ميگوي مورد مصرف در بازارهاي اروپايي قرمز است.

-توليدكنندگان بخش خصوصي با حمايت دولت بايد براي بهبود كيفيت ميگوهاي توليدي با يكديگر همكاري مستمر داشته باشند.

-وزارت امور خارجه در زمينه صدور كالاهاي غيرنفتي از جمله ميگوي ايران مي‌تواند نقش عمده‌اي ايفا كند. نمايندگي‌هاي ايران بايد در مذاكرات با كشورهاي خريدار ميگوي ايران، اين محصول باكيفيت ايراني را به خريداران خارجي معرفي كند و در ضمن از آنان دعوت كند تا به ايران بيايند و از نزديك با توليد اين آبزي آشنا شوند. آنچه كه نمايندگي‌هاي ايران در خارج از كشور مي‌توانند عمل كنند، علاقه‌مند كردن مصرف‌كنندگان ميگوي ايران به سرمايه‌گذاري در اين صنعت در ايران است، البته در اين زمينه منافع ملي بايد حفظ شود. اما چنين سرمايه‌گذاري، صادرات ميگوي ايران را تضمين مي‌كند. براي مثال فرانسه در اكوادور و كلمبيا سرمايه‌گذاري كلاني در توليد ميگو كرده است. اين كشور براي حفظ سرمايه خود ناچار است بازارهاي صادراتي براي ميگوي توليدي در كشورهاي يادشده پيدا كند.

■ به نظر شما در وضعيت كنوني، دسترسي به ارقام  پيش‌بيني شده صادرات كالاهاي غيرنفتي در برنامه سوم امكان‌پذير است؟

□ اگر موانع و مشكلات يادشده مرتفع شود، ارقام برنامه سوم به راحتي قابل دسترسي خواهد بود. در زمينة صادرات كالاهاي غيرنفتي، بايد همت كرد و موانع موجود را از سر راه برداشت.

■ دلايل موفقيت شركت جهان‌شيل چه بوده است؟

□ اين شركت به امر صادرات اعتقاد راسخ دارد، در اين رهگذر براي ورود به بازارهاي جهاني، برنامه‌ريزي لازم را انجام داد تا ظرف سه سال به يك صادركننده تبديل شود. خريداران خارجي به ميگوي صادراتي «جهان‌شيل» اعتماد كامل دارند و آنچه را كه به عنوان نمونه ملاحظه و مشاهده مي‌كنند، با همان كيفيت دريافت مي‌كنند.

اين شركت توقع زيادي براي سود بردن ندارد و سعي مي‌كند با سود معقول در بازارهاي جهاني به رقابت بپردازد.

■ صادرات شركت «جهان‌شيل» در سال گذشته چه ميزان بوده است؟

□ اين شركت در سال گذشته 1260 تن ميگو صادر كرد. سعي مي‌شود در سال جاري اين رقم حفظ شود. توليد ميگوي پرورشي در سال جاري با يك كاهش 50 درصدي روبه‌رو است.

مشكلات مبتلابه توليد ميگو باعث چنين كاهشي شده است. اين امر باعث مي‌شود كه بازارهاي صادراتي ميگوي ايران از دست برود. حفظ بازار ميگو بسيار مشكل است.

■ بازارهاي صادراتي ميگو شركت «جهان‌شيل» را ذكر كنيد.

□ بازارهاي عمده اين شركت اسپانيا، فرانسه، ژاپن و ايتاليا است. حفظ اين بازارها از اهداف اصلي شركت محسوب مي‌شود. البته بازار فرانسه در اولويت قرار دارد، بازارهاي اسپانيا و ژاپن نيز بايد حفظ شوند.

البته بازار مصرف آمريكا، بازار مطلوبي است كه شركت «جهان‌شيل» بايد تلاش خود را در به‌دست آوردن سهمي در اين بازار افزايش دهد. قابليت حضور ميگوي ايران در بازار آمريكا بسيار زياد است.

■ رقباي ميگوي ايران كدام كشورها هستند؟

□ كشورهايي چون برزيل با 30 هزار تن، تايلند با 120 هزار تن، اكوادور 30 هزار تن، مكزيك 30 هزار تن، چين 60 هزار تن و هند با 25 هزار تن توليد، از جمله رقباي ايران در صحنه بين‌المللي صادرات ميگو هستند.

ايران در سال گذشته 7 هزار تن ميگو توليد كرد. البته ايران به عنوان رقيب اين كشورها محسوب نمي‌شود، بلكه يك توليدكننده جزء در كنار اين كشورهاست. كشورهاي يادشده تعيين‌كننده قيمت ميگو در بازارهاي جهاني هستند.

■ آيا ميگوي ايران در بازارهاي بين‌المللي جزء محصولات موفق است؟

□ صادرات ميگوي ايران به بازارهاي جهاني در سال‌هاي گذشته رشد داشته است، اين موضوع از موفقيت‌هاي ميگوي ايران در بازارهاي صادراتي محسوب  مي‌شود.

ميگوي تمامي كشورهاي صادركننده دچار بيماري‌هاي بيولوژيكي شده، اما ميگوي ايران از اين امر مستثني بوده است. البته ميگوي توليدي ايران نيز بايد همواره كنترل شود تا دچار بيماري نشود.

ورود ميگوي بسياري از كشورهاي صادركننده مانند چين به برخي بازارها به علت استفاده از آنتي‌بيوتيك‌ها ممنوع اعلام شده است، اما ايران اين مشكل را ندارد.

طعم ميگوي ايران جزو ميگوهاي موردپسند بازارهاي خارجي است، اروپاييان به اين امر اذعان دارند. مشكل ميگوي ايران در بازارهاي اروپايي فقط رنگ آن است كه قابل حل است.

■ بازاريابي و تبليغات ميگوي ايران در بازارهاي جهاني به چه صورتي است؟

□ بازاريابي و تبليغات ميگوي ايران بسيار سنتي انجام مي‌شود. در اين زمينه يك برنامه‌ريزي منسجم و سازمان‌يافته‌اي وجود ندارد. به نظر من سازمان‌هاي ذيربط كه هر يك در صادرات دخالت دارند، به همراه بخش خصوصي بايد با ايجاد كميته‌هاي تخصصي بازاريابي و تبليغات، راهكارهاي ورود به بازار را پيدا كنند.

رفت و آمدهاي هيأت‌هاي اقتصادي و دعوت از خريداران خارجي بهترين راه شناساندن ميگوي ايران به مصرف‌كنندگان خارجي است.

در مذاكره با هيأت‌هاي خارجي بايد ميگوي ايران معرفي شود و محصول ميگو به آنان ارايه شود. خريداران خارجي بايد در معامله با ايران احساس امنيت كنند.

■ آيا در نمايشگاه‌هاي تخصصي براي معرفي ميگوي ايران شركت كرده‌ايد؟

□ شركت «جهان‌شيل» در نمايشگاه‌هاي عمدة خارجي شركت مي‌كند. شركت در نمايشگاه‌هاي تخصصي خارجي تأثير زيادي روي شناساندن ميگوي ايران دارد.

نمايشگاه «لوستون» آمريكا و نمايشگاه بروكسل در بلژيك از نمايشگاه‌هاي معتبر ميگو در سراسر جهان هستند. اين دو نمايشگاه فقط مربوط به محصولات دريايي است.

شركت «جهان‌شيل» در سه سال اخير پيوسته در اين نمايشگاه‌ها شركت كرده است.

■ نمايشگاه‌هاي تخصصي داخلي را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

□ نمايشگاه‌هاي تخصصي داخلي تاكنون تأثير مطلوبي نداشته است. دليل عمدة آن فقدان حضور خريداران خارجي در اين نمايشگاه‌ها است. مركز توسعه صادرات ايران در اين زمينه بايد كوشش كند و با برنامه‌ريزي صحيح و تبليغات به‌موقع، خريداران خارجي را به ورود و بازديد از نمايشگاه‌هاي تخصصي داخلي مشتاق و راغب نمايد.

مركز توسعه صادرات ايران بايد برنامه‌هاي خود را در زمينه ورود خريداران خارجي به نمايشگاه‌هاي داخلي اصلاح كند.

■ آيا در زمينه بازاريابي محصولات خود از روش‌هاي نوين تجاري استفاده مي‌كنيد؟

□ در ايران روش‌هاي سنتي متداول بهتر جواب مي‌دهد، اما استفاده از روش‌هاي نوين تجاري امري ضروري است. شركت «جهان‌شيل» در يك مورد توانسته است مشتري خود را از طريق اينترنت به‌دست آورد.

■ حذف پيمان‌سپاري را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

□ حذف پيمان ارزي اقدام مهمي بود كه دولت در جهت ارايه تسهيلات به صادركنندگان ايجاد كرد. اگر دولت سه سال قبل چنين تصميمي را اتخاذ مي‌كرد، اثرات بسيار مطلوب‌تري را شاهد بوديم.

■ آيا صادركنندگان غيرواقعي در صدور ميگو نيز فعال هستند؟

□ هر ساله عده معدودي كه داراي سرمايه‌هاي سرگردان هستند، در اثر تبليغاتي كه از بيرون مي‌شود، به امر صدور ميگو مي‌پردازند. اين گروه با دادن زيان هنگفت و تحمل لطمات سنگين از ميدان صادرات خارج مي‌شوند، اما عمل آنان باعث مي‌شود قيمت ميگوي ايران لطمه ببيند.

متأسفانه تشكل موجود انسجام لازم را براي برخورد با اين گروه معدود  ندارد.