نگراني از افزايش ارزش يورو،

اروپا را فرا مي‌گيرد

 

اشاره:

     ارزش يورو (واحد پول اتحاديه پولي اروپا – منطقه يورو) از اوايل تابستان در برابر دلار امريكا افزايش يافته است. با وجود آن كه هنوز يورو با دلار برابري نمي‌كند، اما نگراني‌هايي را در محافل اقتصادي اروپا ايجاد كرده است. اين نگراني بيشتر به لحاظ تقويت اقتصاد اروپا در برابر امريكا نيست، بلكه اقتصاد امريكا كه در سال‌هاي اخير حباب‌گونه رشد داشته و سرمايه‌گذاري‌هاي بين‌المللي را جذب كرده، اكنون به تصحيح خود مي‌پردازد و كاهش ارزش دلار در اثر افت بازارهاي سهام و ارزش اوراق قرضه، موجبات تقويت ارزش يورو در برابر دلار را فراهم كرده است.

     برخي كارشناسان پيش‌بيني مي‌كنند كه ارزش يورو تا پايان سال جاري ميلادي با دلار امريكا برابري خواهد كرد و اين امر صادرات اروپا را در بازارهاي خارجي گران‌تر خواهد كرد و در نهايت به اقتصاد اروپا لطمه خواهد زد. اگرچه ممكن است بانك مركزي اروپا را در كاهش نرخ‌هاي بهره كوتاه‌مدت ياري كند و تورم را تحت كنترل درآورد.

     با اين وصف اكنون نگراني وسيعي در ميان سياستگزاران، برنامه‌ريزان و اقتصاددانان اروپا از افزايش ارزش يورو وجود دارد كه اين نگراني در رسانه‌هاي جمعي نيز انعكاس يافته است. نشريه تايم چاپ لندن در شماره اخير خود در مقاله‌اي با عنوان «يورو اوج مي‌گيرد» به بررسي تقويت ارزش يورو و لطمات اقتصادي احتمالي اروپا پرداخت.

     اين مقاله توسط خانم مژگان توانا برگردان و تلخيص شده است و اكنون آن را با هم مرور مي‌كنيم.

 

 

يك سال قبل، اين ايده كه يورو ممكن است به چالش با دلار بيايد، غيرقابل تصور بود. اما اكنون، همان چيز درست در حال انجام است.

تقريباً از زماني كه يورو در سه سال قبل به عنوان پول واحد اروپا متولد شد، تحليل‌گران اعلان مي‌كردند كه ارزش آن در برابر دلار كاهش مي‌يابد. با وجود ازهم‌پاشيدگي صنعت رايانه، بازار راكد سهام و حملات تروريستي يازدهم سپتامبر، دلار در وضعيت دور از انتظار و حتي دشواري قوي باقي ماند. بالاخره اكنون زمان «يورو» ممكن است فرا رسيده باشد. در نخستين هفته ماه ژوئن يورو ده درصد بالاتر از ارزش معامله شده در ماه فوريه، داد و ستد شد و اقتصاددانان فكر مي‌كنند كه هنوز جا دارد ارزش يورو باز هم افزايش يابد. اما آيا افزايش ارزش يا قدرتي كه يورو به تازگي كسب كرده است واقعاً براي اقتصاد اروپا خوب است؟

شايد نه. البته تورم تحت كنترل خواهد بود، با اين حال اگر يورو قوي باشد قيمت‌ها براي وارداتي مانند خودروهاي جيپ و بنزين كاهش خواهد يافت.

اما آن چيزي كه به واقع پنداشته مي‌شود اين هست كه چرا ارزش اين واحد پول در حال افزايش است. تومانس ماير اقتصاددان ارشد بانك سرمايه‌گذاري گلدمن ساچس در فرانكفورت مي‌گويد: «من فكر مي‌كنم ما در وضعيتي هستيم كه ارزش يورو بالا مي‌رود، زيرا ارزش دلار پايين مي‌آيد.» بزرگترين نگراني آن است كه افزايش شديد ارزش يورو، انتظارات سود در صنايع اروپايي را كاهش مي‌دهد و به يك ضعف پايه‌اي گسترده منجر مي‌شود.

به عنوان مثال، يك سازنده آلماني ماشين‌ابزار را در نظر بگيريد. با افزايش ارزش يورو، قيمت كالاهاي اين شركت در بازار جهاني افزايش مي‌يابد. اين امر به بازگشت كمتر سود به آلمان از محل صادرات منجر مي‌شود. سازنده ممكن است تصميم بگيرد سرمايه‌گذاري را به عنوان راهي براي حفظ پول تنزل دهد يا شغل‌ها را به دليل افت ميزان فروش، كاهش دهد. اين كاهش‌ها نه‌فقط به يك كارفرما اثر مي‌گذارد، بلكه به تمام عرضه‌كنندگان صدمه مشابه خواهد زد.

علاوه بر آن، رشد اقتصادي قوي، روند سرمايه‌گذاري در اروپا را تحت تأثير قرار مي‌دهد و سرمايه‌ها به اروپا جريان نمي‌يابد. رشد اقتصاد اروپا در سال 2001 ميلادي فقط 25/0 درصد بود، به واقع توليد ناخالص داخلي كاهش داشت. اما در سه ماهة نخست سال جاري ميلادي رشد اقتصاد اروپا به 2 درصد رسيده است.

قوي‌ترين بخش اقتصاد آلمان، «صادرات» است، كه در سه ماهه اول امسال نسبت به سه ماهه چهارم سال 2001 افزايش قابل توجه 9/1 درصد را داشت. اگر صادرات، اقتصاد اروپا را به حركت درمي‌آورد، يورو با ارزش بالاتر به معناي گران‌تر شدن بهاي كالاهاي اروپايي نسبت به امريكايي يا به عبارتي دلار و ديگر ارزهاست و به اين بخش لطمه مي‌زند.

بنابراين اگر قدرت اقتصادي اروپا عامل افزايش ارزش يورو نيست، چه چيزي بر بالا رفتن ارزش يورو فشار مي‌آورد؟ گواهي وجود دارد كه مديران مالي سراسر دنيا به اجماعي رسيده‌اند كه ارزش سهام و اوراق قرضه امريكا به بيش از ارزش تخميني رسيده‌اند و اين امر سبب شده است كه آنها در پي مسيرهاي جديد سرمايه‌گذاري باشند. به گفته يك تحليل‌گر بريجواتر اسوشيتس، يك مدير مالي امريكا، امريكا مدت زيادي است كه از يك چرخه صحيح سرمايه‌گذاري خارجي منتفع بوده است كه در اين چرخه يك دلار قوي و بازارهاي مالي قوي به سرمايه‌گذاري بيشتر در امريكا منتهي شد و به دلار قوي‌تر و بازارهاي مالي قوي‌تر منجر شد.

به گفته تحليل‌گر بريجواتر، «اين نظر ماست كه اين چرخه سالم اكنون احتمالاً با يك تلنگر به يك چرخه ناسالم تبديل خواهد شد. همچنان كه عملكرد ضعيف دارايي‌هاي امريكا به كاهش تقاضاي خارجي منتهي مي‌شود.»

اين اخبار بدي براي بازارهاي امريكاست، زيرا خارجي‌ها 13 درصد بازار سهام امريكا، 24 درصد اوراق قرضه شركتي و 40 درصد اوراق قرضه خزانه را در اختيار دارند.

بر اساس تحقيقي كه در ماه مه از سوي مؤسسه مريل لينچ منتشر شد، 63 درصد مديران مالي جهان اظهار داشتند كه سهام امريكا به عنوان سهامي با بيشترين ارزش در دنيا ديده شده‌اند. تحقيق نشان داد كه اكنون فقط 22 درصد مديران مالي معتقد هستند كه دورنماي سود شركت‌ها در امريكا همچنان قوي‌ترين است، در حالي كه در ماه فوريه حدود 45 درصد مديران مالي چنين عقيده‌اي داشتند.

قلب مباحثه در خصوص دلار، تداوم جدال در خصوص كسري قابل توجه 4/417 ميليارد دلاري تراز حساب جاري امريكا در سال گذشته است – كه ناشي از خريد زياد كالاها و خدمات خارجي از سوي امريكايي‌ها به جاي فروش آنها است. فقط براي تأمين مالي كسري تراز حساب جاري امريكا، خارجي‌ها مجبور خواهند بود روزانه 1/1 ميليارد دلار از دارايي‌هاي امريكا را خريداري كنند. اما از آنجايي كه تقاضاي كمتري براي سهام و اوراق قرضه امريكايي وجود دارد، ارزش دلار رو به كاهش است و ميل به تصاحب دارايي‌هاي امريكا به روشني كاهش يافته است. بر اساس گزارش وزارت بازرگاني امريكا، خارجي‌ها در سال 2000 ميلادي 281 ميليارد دلار در امريكا سرمايه‌گذاري كردند كه اين رقم در سال 2001 به 149 ميليارد دلار كاهش يافت.

در حالي كه دلار قوي اجازه داده است امريكا كارت اعتبار ملي خود را با خريدهاي خارجي به حداكثر برساند، فقدان توازن ارزي ايجاد فشار در امريكا را آغاز مي‌كند. هارمن لهمنت تحليل‌گر ارزي مؤسسه اقتصاد جهاني كيل مي‌گويد: «علايمي وجود دارد كه اقتصاد امريكا در حال ستيز شديد به دليل وجود دلار قوي است.» «دلار قوي به نفع سياست امريكا نيست.» اين تحليل‌گر توضيح مي‌دهد چرا دولت امريكا تعرفه‌هاي فولاد وارداتي را افزايش داد و يك سري يارانه‌هاي جديد به كشاورزان امريكايي پيشنهاد كرد.

در اروپا، «يورو» قوي توان بالقوه خوب و بد را دارد. از يك طرف، صادرات ممكن است دچار مشكل شود، از طرف ديگر امكان اينكه بانك مركزي اروپايي به هدف تورم 2 درصد خود در سراسر منطقه يورو با كاهش قيمت كالاهاي وارداتي برسد را تسهيل مي‌كند. اين امر مي‌تواند به بانك مركزي اروپا اجازه دهد نرخ‌هاي بهره را كاهش دهد. اكنون نرخ‌هاي بهره اعتبارات كوتاه‌مدت در اروپاي متحد 5/1 درصد بيش از امريكاست.

ارزش يورو هفته گذشته از مرز رواني 94 سنت گذشت و به بالاترين ميزان ارزش خود از مارس 2001 رسيد.  اما ارزش آن هنوز از برابري 17/1 دلار كه در زمان شروع در ژانويه 1999 داشت، فاصله زيادي دارد.

هانس  - ورنرسين، رييس بخش تحقيق اقتصادي اي‌اف‌او آلمان هفته گذشته گفت كه پيش‌بيني مي‌كند يورو تا پايان سال جاري به ارزش برابر با دلار برسد.

سين به خبرگزاري رويتر گفت: «ارزش يورو به بالا رفتن ادامه خواهد داد و بدون مشكلاتي مي‌تواند به دلار برسد.» استفن اس.روچ اقتصاددان مؤسسه مورگان استانلي گفت كه بخواهيد يا نخواهيد ارزش دلار كاهش مي‌يابد، اما چه ميزان؟ وي افزود: گروه تحليل ارزي ما معتقدند كه ارزش دلار تقريباً 15 درصد بيش از ارزش تخميني آن است، بنابراين شروع كلاسيك براي يك كاهش ارزش را تجربه مي‌كند.

اغلب كارشناسان برآورد مي‌كنند كه اين مسير به يك فرود آرام دلار منجر خواهد شد، اما ممكن است درست نباشد. روچ از مؤسسه مورگان استانلي مي‌گويد: «جايگزيني، يك فرود دشوار، همچنان من را در شب بيدار نگاه مي‌دارد.» در حالي كه نيازي به نگراني اكنون وجود ندارد. اما اين ترسي است كه بايد در سراسر اروپا تسهيم شود. تا زماني كه ارزش يورو نه بر اساس قدرت خودش بلكه با ضعف دلار، افزايش مي‌يابد، اين واحد پول نخواهد توانست طبق اميدهاي بزرگ كه در زمان شروعش در سه سال گذشته وجود داشت، رفتار كند.