معرفي نهادهاي بين‌المللي اقتصادي – بازرگاني

اتحاديه تجارت آزاد اروپا (افتا)

European Free Trade Association

(EFTA)

اشاره:

نهادهاي بين‌المللي اقتصادي – بازرگاني، تشكل‌هايي بزرگ و قدرتمند هستند كه با مشاركت كشورهاي عضو تلاش دارند با اتخاذ راهبردهاي واحد، اهداف خود را دنبال و تسهيلات فزاينده تجاري براي خود ايجاد كنند، به گونه‌اي كه دسترسي به بازارهاي يكديگر را آسان و توان رقابت بلوك تجاري خود را با ديگر كشورها (غير اعضا) قوت مي‌بخشند.

يكي از نهادهاي بين‌المللي تجاري مهم جهان، اتحاديه تجارت آزاد اروپا (افتا) مي‌باشد كه در حال حاضر چهار كشور عضو آن هستند، اما اين اتحاديه از طريق منطقه اقتصادي اروپا (EEA) رابطه وسيع با كشورهاي عضو اتحاديه اروپا دارد. در همين حال ارتباط اتحاديه با كشورهاي شرق اروپا نيز در دهه 1990 به ويژه پس از فروپاشي شوروي سابق به طور همه‌جانبه‌اي گسترش يافت.

در اين شماره نشريه «بررسي‌هاي بازرگاني» با ساختار، تشكيلات، اهداف و نحوه فعاليت اتحاديه تجارت آزاد اروپا آشنا مي‌شويم.

اتحاديه تجارت آزاد اروپا در سال 1960 با هدف برقراري تجارت آزاد كالاهاي صنعتي و كمك به آزادسازي و گسترش تجارت جهاني تشكيل شد. «افتا» اكنون به عنوان يك تشكيلات عمل مي‌كند كه از طريق آن سه عضوش به همراه 15 كشور عضو اتحاديه اروپا در منطقه اقتصادي اروپا مشاركت دارند.

اعضا

ايسلند، نروژ، ليختنشتاين و سوييس.

سه عضو مؤسس دانمارك در سال 1973، انگليس 1973 و پرتغال 1986 «افتا» را ترك كردند و به جامعه اروپا (EC) پيوستند. فنلاند كه قبلاً يك عضو پيوسته «افتا» بود، در اول ژانويه 1986 عضو دايمي آن شد. ليختنشتاين در سپتامبر 1991 به عنوان عضو دايم به «افتا» پيوست و پيش از اين از طريق اتحاديه گمركي‌اش با سوئيس، موقعيت عضو پيوسته را داشت.

اتريش و سوئد (دو عضو مؤسس) و فنلاند اتحاديه را در 31 دسامبر 1994 ترك كردند و به عضويت اتحاديه اروپا بعد از سازماندهي مجدد اين اتحاديه درآمدند.

سازمان (ژانويه 1999)

- شوراي «افتا»:

شوراي «افتا» هيأت حاكمه اتحاديه تجارت آزاد اروپا و رياست آن هر شش ماه به نوبت به عهده يكي از كشورهاي عضو است. تصميمات شورا از سوي كشورهاي عضو اتخاذ مي‌شود و بايد به اتفاق آرا باشد. كميته‌هاي زيربنايي و گروه‌هاي كاري به شورا كمك مي‌كند.

- كميته‌هاي دايمي «افتا»

-         هيأت حسابداران

-         كميته بودجه

-         كميته اعضاي پارلمان كشورهاي «افتا»

-         كميته كارشناسان گمركي و اصلي

-         كميته موانع فني تجارت

-         كميته روابط با كشور ثالث

-         كميته كارشناسان تجاري

-         كميته مشورتي

-         كميته اقتصادي

-         كميته رهبري صندوق پرتغال

موضوعات مربوط به منطقه اقتصادي اروپا EEA

پيمان تشكيل دهنده منطقه اقتصادي اروپا (EEA) كه در سال 1994 اجرا شد، يك ساختار حقوقي براي افزايش فعاليت‌هايش را تدارك ديد. شوراي EEA شامل وزراي تمام كشورهاي امضاكننده اين پيمان جهت سياسي را تعيين مي‌كند، در حالي كه يك كميته مشترك متشكل از نمايندگان كشورهاي عضو «افتا» در EEA ، كميسيون اروپايي و كشورهاي عضو اتحاديه اروپا، مسوول مديريت روزبه‌روز موضوع‌هاي مربوط به EEA است. يك كميته دايمي به عنوان محل مشورت در «افتا» عمل مي‌كند و متشكل از نمايندگاني از ايسلند، ليختنشتاين و نروژ و ناظراني از سوييس است. 5 كميته فرعي و تعدادي گروه‌هاي كاري آن را كمك مي‌كنند. يك مرجع نظارتي مستقل «افتا» و يك دادگاه «افتا» براي نظارت قضايي نيز تشكيل شده است.

دبيرخانه

      دبيرخانه «افتا» در بروكسل مستقر مي‌باشد و دبيركل بر امور آن نظارت دارد.

فعاليت‌ها

زماني كه «افتا» تأسيس شد (سال 1960)، ايجاد يك بازار واحد مشتمل بر تمام كشورهاي اروپاي غربي هدف نهايي آن بود گرچه كشورهاي عضو آماده يا قادر نبودند كه مفاهيم اقتصادي و سياسي آينده پيوستن به كميسيون اروپايي كه در سال 1958 ايجاد شد را قبول كنند.

اولين هدف «افتا»، ايجاد تجارت آزاد كالاهاي صنعتي بين اعضا در پارلمان سال 1966 حاصل شد. تا سال 1991 تعرفه يا حقوق گمركي واردات در مورد تمام كالاها به استثناي محصولات كشاورزي برداشته شد.

كشورهاي عضو «افتا» در سال 1972 موافقتنامه‌هاي دوجانبه‌اي با كميسيون اروپا امضا كردند كه تجارت آزاد اغلب كالاهاي صنعتي بين آنها را از اول ژوئيه 1977 ايجاد كرد. آخرين محدوديت تجارت آزاد محصولات صنعتي از اول ژانويه 1984 رفع شد. در آوريل همان سال، وزراي كشورهاي عضو «افتا» و كميسيون اروپا با خط مشي كلي توسعه روابط افتا – كميسيون اروپا موافقت كردند. اعلاميه آنها (معروف به اعلاميه لوكزامبورگ) تلاش‌هاي گسترده‌اي را براي بهبود جريان آزاد تجارت محصولات صنعتي ميان كشورهاي عضو و همكاري نزديكتر خارج از چارچوب موافقتنامه‌هاي تجارت آزاد در زمينه‌هايي مانند آموزش، محيط زيست، سياست اجتماعي، تحقيقات و توسعه را توصيه كرد.

رؤساي دولت كشورهاي عضو «افتا» در ماه مارس 1989 اعلاميه‌اي براي تأييد مجدد تعهدشان به ايجاد يك منطقه اقتصادي اروپايي شامل تمام كشورهاي عضو «افتا» و كميسيون اروپا منتشر كردند. مذاكرات رسمي در خصوص تشكيل منطقه اقتصادي اروپا در ژوئن 1990 آغاز شد و موافقتنامه در اوپورتو پرتغال در ماه مه 1992 امضا شد.

در دسامبر همان سال يك همه‌پرسي در اين زمينه در سوئيس برگزار شد كه به مخالفت با تصويب پيمان منطقه اقتصادي اروپا رأي داد. وزراي تجارت 18 كشور عضو باقي مانده (به استثناي سوئيس) در مارس 1993 يك پروتكل اصلاحي امضا كردند كه اجازه مي‌داد منطقه اقتصادي اروپا بدون سوئيس تأسيس شود. منطقه اقتصادي اروپا در اول ژانويه 1994 به مرحله اجرا درآمد. ليختنشتاين در اول ماه مه 1995 به منطقه اقتصادي اروپا پيوست و موافقتنامه اتحاديه گمركي خود را اصلاح كرد و حمايت از اكثريت جمعيت خود را در يك همه‌پرسي ملي تضمين كرد.

موافقتنامه منطقه اقتصادي اروپا (EEA)  رفع تمام محدوديت‌ها در جابه‌جايي كالاها، افراد، خدمات و سرمايه در سراسر منطقه را فراهم كرد و به طور مؤثر بازار داخلي اتحاديه اروپا را به سه كشور عضو «افتا» در منطقه اقتصادي اروپا بسط داد.

علاوه بر اين، موافقتنامه همكاري زمينه‌هايي مانند محيط زيست، فرهنگ، حمايت از مصرف‌كننده، سياست اجتماعي، آموزش، گردشگري و شركت‌هاي كوچك و متوسط را دربرگرفت. براي حفظ يكنواختي و هماهنگي در منطقه اقتصادي اروپا، اين موافقتنامه به طور مستمر اصلاح شده و هدف اين اصلاحات تضمين اين امر بوده است كه قانون مربوط به اتحاديه اروپا به گروه «افتا» EEA بسط داده شود.

اگرچه پرتغال، پيمان تجارت آزاد اروپا (افتا) را در سال 1985 ترك كرد، اما «افتا» تصميم گرفت عضويت اين كشور در صندوق توسعه صنعتي را لغو نكند. اين صندوق در سال 1976 و در ابتدا براي يك دوره 25 ساله طرح‌ريزي و پايه‌گذاري شد. اعلاميه‌هاي همكاري با چكسلواكي، مجارستان و لهستان در ژوئن 1990 با بلغارستان، استوني، ليتواني، لتوني و روماني در دسامبر 1992 با مصر، مراكش و تونس در دسامبر 1995، با جمهوري مقدونيه در مارس 1996، با سازمان آزاديبخش فلسطين در دسامبر 1996 و با اردن و لبنان در ژوئن 1997 امضا شد.

موافقتنامه‌هاي تجارت آزاد با تركيه در دسامبر 1991، با چكسلواكي در مارس 1992 (با پروتكل‌هاي متوالي با جمهوري چك و اسلواكي در آوريل 1993)، با اسرائيل در سپتامبر 1992، با لهستان و روماني در دسامبر 1992 و با بلغارستان و مجارستان در مارس 1993 منعقد شد.

«افتا» و اسلوني در ژوئيه 1995 يك موافقتنامه تجاري شامل كالاهاي صنعتي، محصولات فرآوري شده كشاورزي و ماهي منعقد كردند.

موافقتنامه‌هاي مشابه با استوني، ليتواني و لتوني در دسامبر همان سال منعقد شد و با مراكش (با يك مهلت 12 ساله گذار براي رفع موانع گمركي در ژوئن 1997) امضا شد. مذاكرات رسمي در خصوص موافقتنامه تجارت آزاد بين «افتا» و كانادا در اكتبر 1998 آغاز شد. با تكميل آن، قرارداد اولين موافقتنامه تجاري ماوراي آتلانتيك بين اروپا و آمريكاي شمالي شكل خواهد گرفت.

در ماه دسامبر يك موافقتنامه تجارت آزاد موقتي با حكومت خودگردان فلسطين امضا شد و مذاكرات در خصوص يك موافقتنامه با مصر آغاز شد.

انتشارات

-         گزارش سالانه افتا.

-         اسناد حقوقي

-         ABC دلالان افتا