با دو برابر شدن حجم تجارت جهاني

كشتيراني كانتينري توسعه مي‌يابد

اشاره:

حدود يك‌سوم توليد جهاني كالاها، در مبادلات تجاري ميان ملل ردوبدل مي‌شود. تجارت به موتور محركه قوي توليد جهاني تبديل شده و در دو دهه اخير از رشد قابل توجهي برخوردار شده است. اما رشد تجارت بدون وجود ابزار و تجهيزات خدمات حمل و نقل به ويژه حمل و نقل دريايي امكان‌پذير نبوده و نيست.

با گسترش تجارت جهاني، حمل و نقل دريايي از توسعه روزافزوني بهره‌مند شده تا بتواند نيازهاي بازرگانان را برآورده سازد. حمل و نقل كشتيراني كانتينري با توسعه سريع تجهيزات بندري به ويژه در بنادر عمده در دو سوي اقيانوس آرام و اطلس توانسته جايگاه ويژه‌اي را در بخش ارتباطات و ترابري به دست آورد. با پيش‌بيني رشد تجارت در سال‌هاي آتي، از هم‌اكنون بخش حمل و نقل كشتيراني كانيتنري جهان در حال تجديد قوا براي بازسازي و توسعه است تا بتواند از رشد تجارت جهاني بهره ببرد و در ضمن خدمات موردنياز را تأمين كند.

از آنجا كه بيش از دوسوم كالاهاي مورد مبادله در جهان در بين كشورهاي صنعتي دادوستد مي‌شود، كشتيراني كانتينري متعلق به اين كشورها نيز به سرعت در حال توسعه است و تقاضا براي ساخت كشتي‌هاي بزرگ به ويژه در كره جنوبي و ژاپن كه از صنعت قوي ساخت شناورهاي عظيم برخوردارند، روبه‌فزوني نهاده است.

هفته‌نامه «اكونوميست» چاپ لندن در مقاله‌اي با عنوان «صنعت در وضعيت تحمل هزينه‌هاي فوق‌العاده نيست» در شماره اخير خود به بررسي موقعيت كشتيراني كانتينري پرداخته است.

  اين مقاله توسط خانم مژگان توانا برگردان شده و براي اطلاع خوانندگان محترم نشريه «بررسي‌هاي بازرگاني» منتشر مي‌شود.

صنعت حمل و نقل كشتيراني كانتينري به سه مسير عمده وابسته است. دو سوي اقيانوس آرام (ترانس‌پاسيفيك)، دو سوي اقيانوس اطلس (ترانس آتلانتيك) و خاوردور – اروپا.

از آنجا كه اقتصاد آمريكا از واردات بيشتر از آسيا منتفع شده است، مسير دو سوي اقيانوس آرام (ترانس پاسيفيك) اكنون پررفت‌وآمدترين مسير شده و بنادر ساحل غربي آمريكا مانند لس‌آنجلس به بنادر عمده اين كشور تبديل شده است. نتيجه اين امر، افزايش سفارش براي ساخت كشتي‌هاي جديد بوده است.

ناوگان كشتيراني كانتينري در سال 2001 با رشد 12 درصد مواجه شد و طبق پيش‌بيني مشاوران «اچ.پي. دروري» در سال جاري نيز رشد 10 درصدي را تجربه خواهد كرد.

با پيش‌بيني رشد سريع تردد دريايي، شناورهاي جديد با مجموع ظرفيت معادل 30 درصد ظرفيت كنوني در كره جنوبي و ژاپن در حال ساخت است. در تلاشي براي تأمين رشد دو برابر پيش‌بيني شده در حجم كل تجارت جهاني در 10 سال آينده، ساخت كشتي‌هاي كانتينربر با ظرفيت 8000 تي.ئي.يو (TEU) نيز در آينده نزديك آغاز مي‌شود. اگرچه در كوتاه‌مدت مازاد ظرفيت قابل توجهي در كشتيراني كانتينري نسبت به تقاضاي حمل، به وجود خواهد آمد، اما اين امر دليل اصلي سقوط نرخ‌هاي كرايه كانتينر در دو سال گذشته نيز بوده است. براي مثال در مسير كليدي دو سوي اقيانوس آرام (ترانس‌پاسيفيك) كرايه حمل از سال 2000 تاكنون حدود 50 درصد كاهش يافته است.

با اين وجود، تردد در اكثر مسيرها در چارچوب پيمان‌هاي كشتيراني سازماندهي شده است و اغلب معافيت ضدتراست داده مي‌شود. اين امر به لحاظ منافع عملي است كه در شرايط خدمات هماهنگ، عادي و قابل پيش‌بيني به دست مي‌آيد. اين پيمان‌هاي حمل به مواردي نظير مازاد ظرفيت از طريق جمع كردن كشتي‌هاي اضافي به بنادر، بازسازي مسيرها يا تعويض خدمات، به خوبي پاسخ داده است. براي مثال پيمان جديد جهاني كه تجارت آسيا – اروپا را دربرمي‌گيرد، ظرفيت خود را در سال جاري 20 درصد كاهش داده است. در مسير دو سوي اقيانوس آرام (ترانس پاسيفيك) 14 عضو موافقتنامه تثبيت ترانس‌پاسيفيك پيش‌بيني مي‌كنند كه در سال جاري در مجموع 2/1 ميليارد دلار ضرر خواهند كرد كه نسبت به زيان 800 ميليون دلاري سال گذشته، بيشتر است.

«اچ.پي.دروري» با اشاره به رشد يك درصدي حمل كانتينري به سمت شرق در سال گذشته، پيش‌بيني مي‌كند كه در سال جاري نيز 3/1 درصد افزايش در حمل و نقل كانتينري در اين مسير تحقق مي‌يابد. بنابراين پيش‌بيني ميزان حمل و نقل كشتيراني كانتينري به سمت شرق در سال جاري به 3/7 ميليون تي.ئي.يو خواهد رسيد، در حالي كه در سال گذشته 2/7 ميليون تي.ئي.يو بود.

در همين حال در مسير كوچكتر به سمت غرب كه صادرات آمريكا را حمل مي‌كند، در سال جاري 7/3 ميليون تي.ئي.يو حمل خواهد شد. در مسير دو سوي اقيانوس اطلس (ترانس آتلانتيك) ميان اروپا و آمريكاي شمالي به سمت غرب 1/2  ميليون تي.ئي.يو و به سمت شرق 6/1 ميليون تي.ئي.يو در سال‌هاي 2000 و 2001 جابه‌جايي و تردد به ثبت رسيد.

پيش‌بيني نياز به انجام سرمايه‌گذاري عظيمي در كشتي‌ها، كانتينرها، تجهيزات بندري و فناوري اطلاعات به معناي آن است كه صنعت حمل و نقل دريايي از طريق يك سري ادغام‌ها و مالكيت‌ها اكنون در موقعيت استواري قرار دارد. اما جالب است كه آمريكا كه رهبري اين روش را در روزهاي اوليه به عهده داشت، در سال‌هاي اخير هر دو شركت معتبر حمل و نقل كانتينري جهاني خود را در واگذاري‌هاي خارجي از دست داد. خط كشتيراني «نپتون اورينت» (متعلق به سنگاپور)، خط كشتيراني «آمريكن پرزيدنت» را خريداري كرد و گروه «مرسك» كه دانماركي است، پيشگام صنعت حمل و نقل دريايي يعني «سي-لند» را به دست آورد.

با وجود ارزشمند بودن كاهش نرخ‌هاي كرايه و رشد تقاضا براي گسترش ناوگان دريايي، اما سرمايه‌گذاري صنعت كشتيراني كانتينري در ابزارهاي جديد امنيتي، در موقعيت دشواري قرار دارد. از اين رو چنانچه دولت‌ها بخواهند كه تجارت از امنيت بيشتري برخوردار باشد، مي‌بايست حداقل به طور موقت بخشي از اين هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري را تقبل و پرداخت كنند.