 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 174 |
|
ايران نخستين كشور
علاقهمند به بازسازي افغانستان است
اشاره:
حضور افغانستان برخوردار از صلح و امنيت پايدار در منطقه، نهتنها
براي جمهوري اسلامي ايران، بلكه براي ديگر كشورهاي حوزه خليج فارس، آسياي ميانه و
ماوراء قفقاز حايز اهميت است. افغانستاني كه در سالهاي اخير تحت سلطه طالبان به
يك مركز عمده كشت خشخاش و توليد مواد مخدر تبديل شده بود، امنيت و سلامت جامعه بينالمللي
را با مخاطراتي روبهرو ساخته و برنامههاي مبارزه با تجارت مواد مخدر خسارات جاني
و مالي بسياري را براي كشورها به ويژه ايران بهبار آورده بود. اينك افغانستان در
آستانه دستيابي به صلح پايدار و بازسازي قرار دارد. مشاركت در بازسازي افغانستان
نهتنها به بهبود شرايط زندگي ميليونها افغاني در اين سرزمين و آوارگان افغان در
ديگر كشورها كمك خواهد كرد و بازگشت مهاجران را سبب خواهد شد، بلكه فرصتهاي تجاري
– سرمايهگذاري باارزشي را براي مردم اين كشور و فعالان اقتصادي ديگر كشورها به
ارمغان خواهد آورد.
در بازسازي افغانستان، نهتنها كمكهاي بشردوستانه، بلكه
توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي اين كشور در ده سال آتي مورد توجه است و اين امر
ميتواند ارتقاي استاندارد زندگي در افغانستان، بهرهگيري از مزيتهاي اقتصادي و
رشد و شكوفايي اقتصاد اين كشور و تجارت منطقهاي را به ارمغان آورد.
در راستاي بررسي نقش و جايگاه ايران در بازسازي و توسعه
اقتصادي افغانستان، خبرنگار نشريه «بررسيهاي بازرگاني» با آقاي محمد طاهري،
معاون مديركل همكاريهاي اقتصادي وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي ايران گفتوگويي
دارد كه با هم ميخوانيم.
■ افغانستان از ابعاد سياسي – اقتصادي در دنياي
امروز چه جايگاهي دارد و براي جمهوري اسلامي ايران به لحاظ يك كشور همسايه، از چه
اهميتي برخوردار است؟
□ با توجه به تحولات اخير، افغانستان در دنيا
جايگاه ويژهاي يافته است كه به ويژه در ابعاد بازسازي اقتصادي، كمكهاي انساندوستانه
و بازگشت مهاجران افغان به كشورشان حايز اهميت است.
براي جمهوري اسلامي ايران كه 900
كيلومتر مرز مشترك با افغانستان دارد و در بيست سال اخير بيش از 5/2 ميليون
پناهجوي مهاجر افغان را در خاك خود پذيرفته و اشتراكات گوناگون از جمله زبان،
فرهنگ، تاريخ و مذهب با اين كشور دارد، از اهميت خاصي برخوردار است.
ايران نخستين كشور علاقهمند به
بازسازي افغانستان است تا مردم اين كشور از رنج آوارگي نجات يابند و به آباداني
كشورشان بپردازند. از سوي ديگر، موقعيت راهبردي افغانستان،
ويژگيهايي را براي اين كشور پديد آورده است. وجود معادن گاز، نفت، آهن، كروم و
طلا در افغانستان، اين كشور را مورد توجه اقتصاددانان قرار داده است.
در همين حال كشت مواد مخدر در اين
كشور و انتقال آن به ديگر نقاط جهان، زيانهاي بسياري براي ديگر كشورها بهوجود
آورده كه ايران نيز از اين صدمات مصون نبوده است. از اين رو ايجاد كشت جايگزين و
سروسامان دادن به اوضاع كشاورزي افغانستان، از اهميت جهاني برخوردار است.
■ موقعيت ايران در بازسازي افغانستان را چگونه
ارزيابي ميكنيد؟
□ پس از ايجاد دولت موقت در افغانستان و سروسامان
گرفتن اين كشور، اجلاس توكيو اهميت ويژهاي داشت. در اين اجلاس موضوع كمكهاي مالي
به افغانستان مطرح شد و بسياري از كشورها اعطاي اين كمكها را تعهد كردند. مجموع
اين كمكها به 5/4 ميليارد دلار رسيد.
ايران نيز اعطاي 560 ميليون دلار كمك اقتصادي به افغانستان را در مدت پنج
سال تعهد كرد. قرار شد اين كمكها از طريق سازمان ملل (تراست فاند) براي بازسازي
افغانستان جمعآوري و توزيع شود.
مسلم است كه بازسازي افغانستان
طولاني خواهد بود، به طوري كه حداقل يك زمان ده ساله براي آن در نظر گرفته شده
است. در مدت 10 سال پروژههاي اولويتدار طرح و تصويب و سپس بودجه آن از طريق
صندوق مذكور تأمين خواهد شد و به مورد اجرا گذاشته ميشود.
ايران نيز در اين چارچوب قدمهايي
را برخواهد داشت. بازسازي افغانستان از نظرجمهوري اسلامي ايران در سه مرحله قابل
پيشبيني است.
1- كوتاهمدت
كه در آن برنامههاي كمكهاي ضروري و عاجل مورد توجه است. در برنامه كوتاهمدت
ايجاد ثبات، استقرار امنيت، كمكهاي انساندوستانه و رفع نيازهاي غذايي، بهداشتي،
درماني و آموزش و پرورش موردنظر است.
2- كمكهاي
ميانمدت كه به زيرساختهاي افغانستان توجه خواهد داشت. جادهسازي، ايجاد پلها،
راهآهن، سيستم حمل و نقل بين شهري و شهري، خانهسازي و كشاورزي از اهميت و اولويت
خاصي برخوردار است.
3- كمكهاي درازمدت براي احداث سد، نيروگاههاي
برق، راهاندازي شبكه مخابرات، ايجاد فرودگاههاي مدرن، بهرهبرداري از منابع نفت
و گاز و استفاده از موقعيت منطقهاي براي انتقال نفت و گاز به ساير كشورها و صنعت
گردشگري كه مورد توجه جمهوري اسلامي ايران نيز خواهد بود.
ايران براي افغانستان نيز اهميت
خاصي دارد، زيرا كه دو كشور مرز مشترك وسيعي دارند و افغانستان در خشكي محصور است.
ارتباط افغانستان با ايران، اين
كشور را قادر ميسازد كه از طريق بنادر جنويب ايران (چابهار و بندرعباس) با خليج
فارس و درياي عمان و نيز از طريق خراسان با كشورهاي آسياي مركزي ارتباط برقرار كند
و متصل شود.
وجود زبان مشترك دو كشور را بيش از
پيش به يكديگر نزديك ميكند، زيرا زبان تجارت در افغانستان، زبان افغاني است.
دسترسي آسان به كالاهاي ايراني
موردنياز افغانستان، ارتباط بين دو كشور را تشديد كرده است و حضور 5/2 ميليون
افغاني كه در بين آنان افراد تحصيلكرده وجود دارد و نيز سرمايهداراني كه بين اين
افراد به چشم ميخورد، زمينههاي همكاري ميان ايران و افغانستان را فراهم ميسازد.
گفتني است انجــمن
سرمايه- گذاران افغاني نيز به تازگي در ايران تأسيس شده است كه 150 نفر عضو و
سرمايه خوبي دارد. اعضاي اين انجمن اينك آمادگي دارند در كشور خود سرمايهگذاري
كنند. حركت اقتصادي اين انجمن ارتباط كاري ميان ايران و افغانستان را تشديد خواهد
كرد. رواج ريال در افغانستان نيز از جمله مزايايي است كه وجود دارد. اين امر باعث
شده است تجار ايراني و افغاني به راحتي با مــبادله كالا و پــول ايــراني، فعاليتهاي
اقتصادي ميان خود را توسعه دهند و اين گونه ارتباطات، مزيتهايي را براي تجار
افغاني در زمينه انجام كار ايجاد كرده است.
سياست جمهوري اسلامي ايران پس از
تحولات افغانستان بر اين امر استوار بوده است كه در چارچوب قوانين و نظرات دولت
مركزي افغانستان با آن كشور همكاري كند و به پروژههايي كه اولويت ميدهد،
بپردازد. علاوه بر آن ايران در چارچوب اولويتها و ترتيبات بينالمللي همكاريهاي
خود را با دولت افغانستان ادامه ميدهد.
از ديگر اولويتهاي ايران، كمك به
بازگشت و اسكان مهاجران افغاني به كشورشان است تا آنها بتوانند به بازسازي و
آباداني افغانستان بپردازند.
گفتني است حضور مهاجران افغاني در
ايران هزينه سنگيني را به دولت ايران تحميل ميكند، زيرا اگر هر افغاني در ايران
روزانه 3 دلار مخارج داشته باشد، در سال حدود 1200 دلار هزينه براي دولت ايران
دربردارد. هزينه اقامت 5/2 ميليون افغاني در ايران سالانه حدود 3 ميليارد دلار
است.
با بازگشت اين گروه عظيم، چنين
هزينههايي ميتواند صرف بازسازي افغانستان شود. البته بخشي از كمك 560 ميليون
دلاري ايران به افغانستان ظرف پنج سال به بازگشت آوارگان اختصاص مييابد.
دولت ايران درنظر دارد بنگاههاي
اقتصادي بخش خصوصي و دولتي را كه در عرضه فعاليت خود توانايي مطلوبي دارند، در
بازسازي افغانستان فعال كند.
دولت در نظر دارد با پشتيباني مالي،
ارايه خدمات بانكي و ضمانتنامهاي اين برنامه را به نحو احسن اجرا كند و تجار
ايراني را به فعاليت گسترده در افغانستان تشويق نمايد.
اگر صادركنندگان ايراني از طريق
صندوق ضمانت صادرات مورد حمايت قرار گيرند، فعالتر عمل خواهند كرد. گفتني است
حركتهاي تجاري ايران بعد از واقعه 11 سپتامبر مورد توجه قرار نگرفته، بلكه بعد از
اين واقعه زمينههاي بيشتري براي كار ايجاد شده است.
قبل از واقعه 11 سپتامبر،همكاري در
حد پوشاك، خوراك و مواد غذايي بود، اما امروز ميتواند در حد خدمات فني – مهندسي و
صدور كالاهاي صنعتي باشد.
تشكيل كميتههاي دوجانبه براي
بازسازي افغانستان نيز از فعاليتهاي جمهوري اسلامي ايران در همكاري با افغانستان
است.
هسته اصلي اين طرح در معاونت
اقتصادي وزارت امور خارجه متمركز است. براي آنكه بتوان از امكانات بينالمللي به
نحو شايستهتري استفاده كرد و تجار ايراني راحتتر در افغانستان حضور يابند، با
كشورهايي كه علاقهمند به كار در افغانستان هستند، مذاكراتي انجام شده است تا بر
اساس اتخاذ ترتيباتي، كميتههاي دوجانبه ايجاد شود.
در اين زمينه با فرانسه و ايتاليا
مذاكراتي صورت گرفته است. همچنين با آلمان نيز مذاكرات لازم در جريان است تا زمينههاي
كاري ايجاد شود.
كميتههاي دوجانبه اكنون فعال شده
است و وزارت امور خارجه در حال ايجاد زمينههاي لازم براي برنامهريزيهاي زيربنايي
است.
نكته قابل اهميت ديگر برقراري
پروازهاي هوايي است. در سفر حامد كرزاي رييس دولت موقت افغانستان به ايران مذاكرات
لازم در اين زمينه انجام و مقرر شد پروازهايي بين دو كشور برقرار شود. برقراري اين
پروازها براي تجار ايراني و افغاني كمك مؤثري خواهد بود و بهزودي برپا ميشود. با
برپايي آنها تسهيلات بيشتري در اختيار تجار ايراني قرار خواهد گرفت.
سفر كرزاي به ايران، مذاكره وي با
طرفهاي ايراني و نيز انعقاد همكاريهاي اقتصادي، كشاورزي، امنيتي و فرهنگي ميان
دو كشور به روانسازي كار كمكهاي شاياني خواهد كرد.
در چارچوب اين قرارداد، تشكيل
كميسيون مشترك اقتصادي پيشبيني شده است كه در آينده نزديك فعاليت خود را آغاز
خواهد كرد.
در دورة اقامت رييس دولت موقت
افغانستان در تهران، اجلاس ويژه اقتصادي برگزار شد كه كرزاي و وزراي همراه وي و
چهارصد تاجر بخش خصوصي و دولتي در آن شركت كردند.
در اين اجلاس
سخنان مطلوبي ردوبدل شد و آقاي كرزاي از اين اجلاس به نيكي ياد كرد و آن را بسيار
مفيد خواند.
اين اجلاس در جهت شناساندن تواناييهاي
مقاطعهكاران و تجار ايراني، نقش اساسي ايفا كرد. در اين اجلاس يك شركت ايراني يك
پروژه فناوري اطلاعات (IT) يا پروژه كمك به افغانستان از طريق شبكههاي
اينترنتي را ارايه كرد كه مورد تمجيد كرزاي قرار گرفت و از وزراي خود خواست آن
پروژه را در اولويت قرار دهند.
بايد اشاره شود يك افغانستان باثبات
به نفع ايران است، زيرا ثبات در افغانستان، آبادي اين كشور را به دنبال دارد و
باعث ميشود مهاجران افغان نسبت به بازگشت به وطنشان جذب شوند. در ضمن كشاورزي در
آنجا رشد خواهد كرد و كشت جايگزين خشخاش باعث ميشود منافع ملي بهتر حفظ شود و
ايران در زمينه مبارزه با قاچاق كمتر لطمه ببيند.
■ زمينههاي تجارت و صادرات كالا از ايران به
افغانستان را اعلام فرماييد.
□ افغانستان نيازمند همه نوع كالاست. مواد غذايي،
پوشاك، وسايل آموزشي و پرورشي مثل كتاب، دفتر، مصالح ساختماني، مواد اوليه ساخت و
ساز مانند سيمان و... ميتواند وارد بازار افغانستان شود. آهن، ميلگرد، مواد
خوراكي از جمله برنج، گندم، رب گوجهفرنگي نيز مورد نياز اين كشور است.
اخيراً يك شركت ايراني در افغانستان
به ثبت رسيده و فعال شده است. اين شركت در حال صدور سيمان به افغانستان است.
■ آيا افغانستان توانايي صدور كالا به ايران را
دارد؟
□ افغانستان امروز در مرحلة صدور كالا به ايران
نيست. به طرفهاي افغاني پيشنهاد داده شده است كه ايران روي زمينههاي صادراتي
افغانستان سرمايهگذاري و توليدات حاصل از اين سرمايهگذاري را خريداري كند. ايران
آماده است كالاهاي كشاورزي را در افغانستان توليد و سپس آنها را خريداري كند.
براي مثال در زمينه كشت جايگزين ميتوان
برنج و گندم در افغانستان توليد و سپس آن را خريداري كرد.
ايران پيشنهاد داده است سوخت ارزان
در اختيار كشاورزان افغاني قرار دهد تا كشت كالاهاي اساسي را به صورت كشت جايگزين
انجام دهند. سپس نتيجه توليد آنان را خريداري نمايد.
■ براي آنكه تجربه تلخ تجارت بخش خصوصي با
آسياي ميانه در افغانستان تكرار نشود، چه توصيههايي داريد؟
□ براي آنكه دچار تجربة تلخ نامطلوب آسياي ميانه
نشويم كه تجار ايراني براي يك بار جنس صادر كنند، وضعيت ويژهاي درنظر گرفته شده
است.
بر اساس نظر آقاي خاتمي، آقاي دكتر
عارف معاون اول رياست جمهوري، ستاد بازسازي افغانستان را تشكيل داده است. اين ستاد
داراي كميتههاي سياسي، فرهنگي، اقتصادي و بينالمللي است. كميته اقتصادي زيرنظر
وزارت امور اقتصادي و دارايي و كميته بينالمللي زير نظر معاونت اقتصادي وزارت
امور خارجه است. كميته بينالملل مسؤول كميتههاي مشترك بين ايران و ساير كشورها
براي بازسازي افغانستان است. كميته اقتصادي نيز تجاري را فعال ميكند كه داراي
سابقه مطلوب تجاري، امكانات و تواناييهاي لازم باشند.
اين تجار از نام خوبي برخوردارند و
كميته مانع از فعاليت تجاري خواهد شد كه بخواهند با يك سري فعاليتهاي موقت و دور
از منافع ملي و درازمدت ايران فعاليت كنند. دولت همواره در جهت حضور پايدار تجاري
در بازار افغانستان، كوششهاي لازم را انجام ميدهد.
■ بازار افغانستان به طور حتم در آينده يك
بازار رقابتي خواهد بود. آيا تجار ايراني در اين بازار رقابتي موفق خواهند بود؟
□ تجار و شركتهاي ايراني به طور حتم و به راحتي
ميتوانند در بازار افغانستان با ديگر كشورها به رقابت بپردازند. وجود زبان مشترك،
علايق فرهنگي ميان دو كشور و رواج ريال ايران در بازار افغانستان، مرز مشترك و
وجود تجار افغاني زبان مزيتهايي است كه براي ايران وجود دارد.
تمام توليدات ايران بهرهمند از
يارانههاي گوناگون و قيمت تمام شده آن پايين است. در نتيجه توليدات ايراني با
تمامي توليدات ديگر كشورها حتي پاكستان قابل رقابت است. البته بايد بستر سياسي
براي اين كار آماده باشد. تلاش ايران بر آمادهسازي بستر سياسي براي حضور تجار
ايراني در افغانستان متمركز است.
سفر آقاي كرزاي به ايران و ديدار
ايشان با مقامهاي ايراني و نيز با مقام معظم رهبري، زمينه حضور ايران در بازار
افغانستان را فراهم آورده است.
■ آيا ورود به بازار افغانستان سازمان يافته
صورت ميگيرد؟
□ ستاد بازسازي افغانستان در پي ايجاد تشكيلاتي
است كه سازمانها، شركتها و بنگاههاي تجاري ايران به طور منسجم در بازار
افغانستان به فعاليت بپردازند.
در اين رهگذر ستاد ياد شده در حال
تدوين دستورالعملهايي است تا چارچوب لازم براي حضور در بازار افغانستان تعيين شود
و از پراكندهكاري و رقابتهاي بيمورد جلوگيري شود.
در اين راستا لايحهاي آماده شده
است كه پس از بررسي هيأت دولت و تصويب آن در مجلس شوراي اسلامي به اجرا گذاشته
خواهد شد. در اين لايحه نحوه تامين و ارسال كمكهاي 560 ميليون دلاري ايران به
افغانستان پيشنهاد شده است.
■ لطفاً در زمينه كميتههاي دوجانبه بينالمللي
براي بازسازي افغانستان توضيحات بيشتري بدهيد.
□ اگر اين كميتهها بتوانند به اهداف از پيش تعيين
شده دسترسي پيدا كنند، شركتهاي ايراني با شركتهاي علاقهمند خارجي به همكاري
خواهند پرداخت تا در بازار افغانستان در جهت بازسازي اين كشور فعال شوند. البته در
اين راستا فعاليت زيادي صورت گرفته و با برخي كشورها نيز مذاكراتي انجام شده است.
■ نقش استانداريهاي خراسان و سيستان و
بلوچستان در زمينه همكاريهاي بين دو كشور چيست؟
□ اين دو استانداري در زمينه ارتباط سياسي –
اقتصادي نقش اساسي دارند. آنها در گذشته نيز در زمينه سروسامان دادن به ارتباطات
ميان دو كشور فعال بودهاند.
■ انجمن بازسازي سرمايهگذاري افغاني در ايران
را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
□ اين انجمن فرصت مغتنمي است كه بتوان در جهت كمك
به بازسازي افغانستان از حضور افاغنه با تجربه و تحصيلكرده بهره جست.
افغانيهاي كارآمد و سرمايهگذار به
طور خودجوش اين انجمن را تأسيس كردهاند كه ميتوان براي بازسازي افغانستان از
آنان كمك گرفت.