^{معرفي نهادهاي بين‌المللي اقتصادي - بازرگاني} 

 

بازار مشترك شرق و جنوب آفريقا  (كومسا)

Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA)

اشاره:

  بازارهاي مشترك منطقه‌اي، نهادهايي هستند كه با مشاركت كشورهاي واقع در يك ناحيه جغرافيايي براي گسترش مناسبات و همكاري‌هاي اقتصادي و تجاري و دستيابي به رشد و توسعه پايدار منطقه‌اي تأسيس مي‌شوند. اينگونه بازارها از طريق حذف موانع غيرتعرفه‌اي و آزادسازي تجاري (با تعرفه‌هاي صفر) به گسترش تجارت بين كشورهاي عضو كمك بسزايي دارند و آزادسازي نقل و انتقال كالاها، خدمات و سرمايه ميان آنها سبب افزايش بهره‌وري از استعدادهاي بالقوه و بالفعل اقتصادي كشورهاي عضو مي‌شوند و در نهايت قادر به ارتقاي رفاه و سطح زندگي مردم منطقه مي‌شوند.

  يكي از بازارهاي مشترك به نسبت كم‌سابقه، بازار مشترك شرق و جنوب افريقا است كه 21 كشور واقع در جنوب و شرق قاره آفريقا را پوشش مي‌دهد.

  در اين مقاله به بررسي روند تأسيس و اهداف اين بازار مشترك مي‌پردازيم.

 

 

بازار مشترك شرق و جنوب آفريقا (كومسا) به طور رسمي در سال 1994 به جاي منطقه تجارت ترجيحي شرق و جنوب آفريقا (Trade Area for Eastern and Southern Africa - PTA) كه در سال 1981 تأسيس شده بود، آغاز به فعاليت كرد.

 

اعضاي كومسا

اعضاي كومسا از كشورهاي آنگولا، برونئي، جزاير كومور، جمهوري دموكراتيك كنگو، جيبوتي، مصر، اريتره، كنيا، ماداگاسكار، مالاوي، موريس، موزامبيك، ناميبيا، رواندا، سيشل، سودان، سوازيلند، تانزانيا، اوگاندا، زامبيا و زيمبابوه تشكيل شده است.

عضويت در اين بازار داوطلبانه به حالت تعليق درمي‌آيد.

 

تشكيلات سازماني كومسا

اداره بازار مشترك يك ارگان عالي سياسي براي كومسا مي‌باشد كه از سران دولت‌هاي كشورهاي عضو تشكيل شده است.

جلسه افتتاحيه اداره مذكور در دسامبر 1994 در ليلنگو (مالاوي) برگزار شد و دومين جلسه سران كومسا در آوريل 1997 در شهر لوزاكا (زامبيا) و سومين جلسه آن در ژوئن 1998 در كينشازا (جمهوري دموكراتيك كنگو) تشكيل شد.

 

شوراي وزيران

هر دولت عضو، يك وزير براي شركت در فعاليت‌هاي شورا منصوب مي‌كند. شوراي وزيران كومسا كه بر كار دبيرخانه نظارت دارد، جهت سياسي و پيشرفت كار را توصيه مي‌كند و مسايل را به اداره بازار مشترك گزارش مي‌دهد.

يك كميته از رؤساي بانك‌هاي مركزي به اداره بازار مشترك و شوراي وزيران در مورد موضوعات پولي و مالي مشاوره مي‌دهد.

 

دادگاه عدالت

پيمان كومسا در ارتباط با تأسيس دادگاه عدالت ناحيه‌اي است. اين دادگاه جايگزين دادگاه منطقه تجارت ترجيحي شرق  جنوب افريقا سابق مي‌شود و اين اختيار را دارد كه منازعات بين كشورهاي عضو را حل و فصل كند و در خصوص موضوعات مربوط به تفسير پيمان به داوري بپردازد.

سران كشورهاي عضو كومسا در ژوئن 1998 انتصاب هفت قاضي را براي خدمت در دادگاه كه قرار بود در اواخر همان سال شروع به كار كند، اعلام كرد.

 

دبيرخانه

ساختار اداري كومسا در سال 1998 مبادرت به اجراي روند تجديد ساختار كرد كه به موجب آن قرار شد 12 منطقه تقسيمي موجود در چهار بخش ذيل ادغام شوند:

1-        امور تجاري، گمركات و پولي

2-       بسط سرمايه‌گذاري و توسعه بخش خصوصي

3-      توسعه زيربنايي

4-       اطلاعات

دبيرخانه كومسا زير نظر دبيركل اداره مي‌شود.

 

فعاليت‌ها

پيمان كومسا از سوي كشورهاي عضو در نوامبر 1993 به امضا رسيد و قرار شد در صورت تأييد از سوي 10 كشور عضو به مورد اجرا گذارده شود.

بازار مشترك شرق و جنوب افريقا (كومسا) در دسامبر 1994 به طور رسمي جايگزين منطقه تجارت ترجيحي شرق و جنوب آفريقا (پي‌تي‌ا) PTA شد و تا آن سال اين بازار 12 تأييديه دريافت كرد.

هدف از اين اقدام، تقويت روند يكپارچگي منطقه‌اي و اقتصادي به منظور كمك به كشورهاي عضو در دستيابي به رشد اقتصادي پايدار بود، يعني همان هدفي كه منطقه تجارت ترجيحي شرق و جنوب آفريقا بناي آن را ريخته بود.

كومسا در نظر دارد تا سال 2000 يك منطقه تجارت آزاد ايجاد كند كه اين امر مستلزم آزادسازي كامل فعاليت‌هاي تجاري شامل حذف موانع غيرتعرفه‌اي است. منظور از اين اقدام، حصول اطمينان از جا به جايي آزاد كالاها، خدمات  و سرمايه در داخل بازار مشترك است. سران كشورهاي عضو كومسا در آوريل 1997 توافق كردند كه به منظور تحكيم تأسيس يك اتحاديه گمركي منطقه‌اي، مبادرت به اجراي نظام تعرفه مشترك تا سال 2004 كنند. كومسا در نظر داشت، از طريق حصول اطمينان از جا به جايي آزاد سرمايه، خدمات و نيروي كار، مبادرت به تنظيم يك شيوه سرمايه‌گذاري مشترك براي افزايش سرمايه‌گذاري داخلي، مرزي و مستقيم خارجي كند.

پيش از اين منطقه تجارت ترجيحي شرق و جنوب افريقا قصد داشت با تأسيس يك مركز ترخيص براي پرداختن به مسايلي همچون ترتيبات اعتباري و تراز پرداخت‌ها، كار مبادلات تجاري بين منطقه‌اي را سهولت بخشد.

مركز ترخيص در فوريه 1984 با استفاده از واحد محاسبات منطقه تجارت ترجيحي شرق و جنوب افريقا (UAPTA) به عنوان ارز رايج خود راه‌اندازي شد كه ارزش آن با اس‌دي‌آر (حق برداشت مخصوص صندوق بين‌المللي پول) برابر بود.

مركز ترخيص كه مقر آن در هراره پايتخت زيمبابوه قرار دارد، به عنوان بخش يكپارچه زيربناي كومسا باقي ماند، گرچه كه نقش آن با آزادسازي بازارهاي ارزي در اكثر كشورهاي عضو كمرنگ شد.

اداره بازار مشترك در آوريل 1997 پيشنهادي مبني بر جايگزين كردن واحد محاسبات (UAPTA) با دلار كومسا (CMD) كه ارزش آن برابر با دلار آمريكاست، را تصويب كرد. در ضمن سيستم خودكار داده‌هاي گمركي يا اسيكودا (ASYCUDA) به منظور تسهيل اداره گمركات در تمامي كشورهاي عضو كومسا ايجاد شد.

كومسا از طريق حمايت از فعاليت‌هاي ظرفيت‌ساز و ايجاد مؤسسه‌هاي تخصصي ديگر، در نظر دارد، اهداف خود در مورد يكپارچگي منطقه‌اي را به اجرا درآورد.

برنامه‌هاي همكاري از سوي كومسا در بخش‌هاي صنعتي كشاورزي، انرژي و حمل و نقل و ارتباطات به اجرا درآمده‌اند.

برنامه امنيت غذايي منطقه‌اي با هدف حصول اطمينان از تأمين مواد غذايي كافي در تمام اوقات، به اجرا درآمده است.

سران كشورهاي عضو كومسا در سال 1997 از اين مسأله كه بخش غذايي با اجراي فوري يك برنامه عمل آبياري براي كل منطقه مورد پشتيباني قرار گيرد، حمايت كردند.

در ضمن اين سازمان از ايجاد استانداردهاي مشترك كشاورزي و آيين‌نامه‌هاي بهداشتي در منطقه به منظور افزايش مبادلات تجاري محصولات غذايي، حمايت مي‌كند.

ساير ابتكار عمل‌ها شامل سند بيانيه امور گمركي جاده‌اي، برنامه ضمانت قرارداد گمركي منطقه‌اي، برنامه بيمه خودروي موتوري شخص ثالث و چك‌هاي مسافرتي بر مبناي واحد محاسبات منطقه تجارت ترجيحي شرق و جنوب افريقا UAPTA (واحد ارزي) مي‌باشند.

قرار بود شبكه اطلاعات تجاري كه تحت نظارت منطقه تجارت ترجيحي براي اطلاع‌رساني در خصوص توليد و بازاريابي كالاهاي ساخته و معامله شده در منطقه ايجاد شده بود، به يك شبكه اطلاعاتي كومسا (Comnet) تغيير شكل يابد.

نخستين جلسه نمايندگان مجامع بازرگاني كشورهاي عضو كومسا در نوامبر 1997 تشكيل شد. از زمان تأسيس كومسا تاكنون، همواره نگراني‌هايي از جانب كشورهاي عضو و غيرعضو به ويژه آفريقاي جنوبي به خاطر دشمني بين كومسا و اتحاديه توسعه آفريقاي جنوبي و دونقشي بودن آن وجود داشته است.

لسوتو و موزامبيك به ترتيب در دسامبر 1996 و ژانويه 1997 عضويت خود در كومسا را به تعليق درآوردند. علت تعليق عضويت آنها در كومسا، نگراني‌هايشان در اين مورد بوده كه استمرار مشاركت آنها در كومسا با عضويتشان در اتحاديه توسعه آفريقاي جنوبي سازگار نباشد.

 

مؤسسات زيرمجموعه كومسا

انجمن بانك‌هاي تجاري كومسا، مؤسسه چرم و فرآورده‌هاي چرمي كومسا، مركز فناوري متالورژي، بانك توسعه و تجارت شرق  و جنوب آفريقا، فدراسيون انجمن‌هاي ملي با توان شاغل در تجارت و مؤسسه خدمات بيمه‌اي و آموزش صنعت بيمه از نهادهاي وابسته به بازار مشترك شرق و جنوب آفريقا مي‌باشند.

 

امور مالي

امور مالي كومسا از سوي كشورهاي عضو اين سازمان تأمين مي‌شود. بودجه اداري آن در سال 1996 بالغ بر 4 ميليون دلار بود.

سران كشورهاي عضو كومسا در آوريل 1997 به اين نتيجه رسيدند كه فعاليت‌هاي سازمان در اثر كمبود منابع تضعيف مي‌شود و تصميم گرفتند كشورهايي كه از پرداختن مقرري عضويتشان در يك دوره پنج ساله قصور مي‌ورزند را از سازمان اخراج كنند.

 

نشريات

* گزارش سالانه شوراي وزيران

* روزنامه سيستم خودكار داده‌هاي گمركي ASYCUDA

* مجله كومسا

* راهنماي سالانه تجاري كومسا

* نشريه ماهانه اطلاعات تجاري كومسا

* بررسي‌هاي عرضه و تقاضا، كاتالوگ‌ها و گزارش‌ها