گفت‌وگو با صادركننده نمونه

درآمدهاي نفتي بايد در صنايع صادرات‌گرا سرمايه‌گذاري شود

 

اشاره:

جهش صادرات غيرنفتي كه محور اصلي توسعه در سومين برنامه پنجساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور شناخته شده، امري ضروري و حياتي است. اما دستيابي به اين هدف تنها با شعار و بدون انجام اقدامات كارشناسي و ارايه تسهيلات مورد نياز، ميسر نخواهد شد.

     به گفته بسياري از كارشناسان و دست‌اندركاران بازرگاني خارجي، توانمندي بالقوه زيادي در امر صادرات غيرنفتي كشور وجود دارد كه هنوز به مرحله عمل نرسيده است. وجود پاره‌اي موانع و مشكلات اداري و فقدان حمايت‌هاي لازم از بخش صادرات و صادركنندگان واقعي در كنار مسايل اقتصادي كلان مانند اقتصاد تورمي، مانع از آن است كه توانمندي‌هاي بالقوه در بخش صادرات غيرنفتي به تحقق و عمل برسد.

     در اين راستا، گفت و گو با صادركنندگان نمونه كه تلاش بسيار و تجربيات ارزشمندي در خصوص گذر از موانع صادرات دارند، مي‌تواند زمينه مساعدي را براي درك روشن مسايل و تنگناهاي صادرات، راه‌كاريابي و بسترسازي مناسب جهت دستيابي به جهش صادراتي، فراهم سازد.

     به همين منظور، خبرنگار نشريه «بررسي‌هاي بازرگاني» با آقاي مظفرميرزا حكمتي مدير عامل شركت ايران تيهو كه صادركننده نمونه شناخته و معرفي شده است، گفت‌وگويي دارد كه با هم مي‌خوانيم.

 

 

n تسهيلات ارائه شده از سوي دولت در دو سال اخير چه ميزان در توسعه صادرات غيرنفتي مؤثر بوده است؟

* موفقيت زيادي نصيب صادركنندگان نشده، زيرا كه فقط موانع قبلي بر سر راه  صادرات از ميان برداشته شده است.

حذف واريزنامه، ايجاد تسهيلات در بنادر جهت ارسال كالا و بهبود وضعيت گمركات بندري از جمله اين تسهيلات بوده است.

خوشبختانه گمركات در بنادر به طور 24 ساعته صادركنندگان را در ارزيابي كالاهاي صادراتيشان ياري مي‌دهند. اين امر بهبود نسبي وضعيت صادرات كشور را سبب شده است.

n مشكلات مبتلا به صادرات كالاهاي غيرنفتي در حال حاضر چيست؟

* آنچه كه صادركنندگان غيرنفتي را آزار مي‌دهد، تورم موجود در كشور و افزايش بهاي كالاهاي صادراتي است.

نرخ كالاهاي صادراتي به ويژه كالاهايي كه ارزبري دارد، در بازارهاي خارجي ثابت است و در عرض سال شايد يك تا 5/1 درصد افزايش يا كاهش پيدا كند، اما به طور متوسط قيمت‌ها در بازارهاي خارجي ثابت است اين در حالي است كه نرخ دلار در ايران تقريباً تثبيت شده است و تورم در سال گذشته حدود 20 درصد بود. عوامل تأثيرگذار روي كالاهاي صادراتي كه در داخل توليد مي‌شود، مانند حقوق، سوخت، حمل و نقل و انواع ماليات‌ها باعث مي‌شود، صادركننده نتواند به توفيق زيادي دست يابد.

مخارج بيمه كالاهاي صادراتي امري عادي و ضروري است و هزينه‌هاي مترتب بر آن اجتناب‌ناپذير است. دولت صادركنندگان را در زمينه پرداخت ماليات معاف كرده است، در حالي كه وزارت امور اقتصادي و دارايي برخي از هزينه‌هاي صادراتي را كه از ماليات معاف است در بخش توليد مورد محاسبه قرار مي‌دهد و ماليات آن را دريافت مي‌كند، صداي صادركننده نيز در اين زمينه به جايي نمي‌رسد.

دولت بايد لااقل به ميزان 60 درصد نرخ تورم به صادركننده كمك كند و تسهيلات لازم را در اختيار وي گذارد.

اين امر باعث مي‌شود صادركننده واقعي روي پاي خود بايستد. چنانچه اين گونه حمايت‌هاي دولتي براي صادركننده ايجاد نشود تا دو سال آينده به يقين صادركنندگان به نقطه سربه‌سر در صادرات مي‌رسند و پس از آن با زيان مواجه خواهند شد و صادرات را رها خواهند كرد.

دولت بايد دست كم به ميزان 60 درصد تفاوت نرخ تورم و ارزش ثابت و دلار و كالاهايي كه ارزبري ندارند را به صادركننده به عنوان يارانه صادراتي تخصيص بدهد.

اين امر در كشورهايي چون چين و تركيه كه جزء صادركنندگان جهاني هستند، به وضوح به چشم مي‌خورد.

در كشورهاي صنعتي كه ثبات صادرات دارند، دولت زماني كمك‌هاي صادراتي را قطع كرده كه صادركننده توانسته است، روي پاي خود بايستد.

مشكل ديگري كه صادركنندگان با آن روبه‌رو هستند، تخلفات صادراتي است كه گاهي از سوي صادركنندگان غيرواقعي صورت مي‌گيرد.

تقاضاي صادركنندگان از قوه قضاييه اين است كه با وزارت بازرگاني همكاري‌هاي لازم را داشته باشند و در تخلفات صادراتي از وجود كارشناساني كه در زمينه صادرات تخصص دارند، استفاده كند.

در زمينه تخلفات مواد غذايي دادگاه ويژه كنترل مواد غذايي وجود دارد، در زمينه تخلفات صادراتي نيز بايد دادگاه ويژه تخلفات صادراتي تشكيل شود و در اين دادگاه از وجود كارشناسان بازرگاني استفاده شود.

فقدان تخصص قضات در زمينه صادرات باعث شده است كه شركت‌هاي صادركننده از شكايت‌هاي خود نتيجه مطلوب را به دست نياورند.

در قوه قضاييه بايد دست كم دو شعبه در زمينه تخلفات صادراتي تأسيس شود و مسايل به طور كارشناسي بررسي گردد.

مشكل ديگر صادرات كشور، بسته‌بندي كالاهاي صادراتي است.

بارها به اين موضوع اشاره شده، اما هنوز اين معضل حل نشده است.

چنانچه دولت واردات دستگاه‌هاي بسته‌بندي را از معافيت سود بازرگاني و عوارض گمركي برخوردار نمايد، موقعيت بسته‌بندي كالاهاي داخلي و صادراتي احياء خواهد شد و بالطبع سود آن براي صادرات كشور لحاظ مي‌شود. نبود صنعت بسته‌بندي مناسب باعث ضايعات زيادي روي كالاهاي سريع‌الفساد كشاورزي مي‌شود. كيفيت پايين بسته‌بندي لطمات شديدي به صادرات كالا وارد مي‌كند.

حمل و نقل كالا و تسهيلات بانكي نيز جزو مشكلات اساسي براي صادركنندگان است. به طور اصولي در ايران دولت از صادركننده حمايت‌هاي صادراتي نمي‌كند.

نمايندگان بازرگاني ايران و وابستگان سفارتخانه‌هاي ايران در خارج از كشور از تخصص لازم در زمينه شناساندن كالاهاي صادراتي ايران به خارجيان برخوردار نيستند.

آنها از بسياري از كالاهاي ايراني كه باب بازارهاي خارجي است، اطلاعات كافي ندارند. آنها بايد با اطلاعات و علم صادرات و بازاريابي و تبليغات آشنايي كافي داشته باشند.

n آينده صادرات كالاهاي غيرنفتي در برنامه سوم توسعه را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

* اين موضوع تمام و كمال به تسهيلاتي كه دولت براي صادركننده قايل مي‌شود، بستگي دارد.

حمايت دولت به ويژه روي كالاهايي كه جنبه صادراتي دارند، اهميت زيادي دارد.

هم‌اكنون هيچگونه فرقي بين كالاهاي توليدي براي مصرف داخلي و صادرات وجود ندارد، در نتيجه موانعي كه براي توليدات داخلي و صادراتي وجود دارد، يكي است.

دولت بايد زمينه را براي صدور كالاهاي غيرنفتي فراهم سازد.

در آينده نزديك اين امر مشاهده خواهد شد كه هيچ راهي جز توسعه صادرات غيرنفتي وجود نخواهد داشت.

اگر نفت امروز درآمدهاي كلان ارزي دارد، اين درآمدها بايد روي توليدات صادرات‌گرا سرمايه‌گذاري شود.

واقعيت اين است كه نفت روزي به پايان خواهد رسيد، پس براي زندگي آيندگان بايد درآمدهاي نفتي روي صنايعي سرمايه‌گذاري شود كه زمينه صادرات براي آنها وجود دارد.

n توصيه شما به صادركنندگان كالا چيست؟

* مهمترين توصيه اين است كه سعي شود از رقابت‌هاي غيرمعقول پرهيز كنند، زيرا كه به صادرات كشور لطمه مي‌زند.

تجار و صادركنندگان غيرواقعي در نمايشگاه‌هاي جهاني لطمات فراواني به صادركنندگان واقعي مي‌زنند.

ديده شده است يك صادركننده واقعي و دلسوز براي اقتصاد كشور، هنگامي كه در يك نمايشگاه در آستانه رسيدن به توافق نهايي است و چانه‌زني‌هاي لازم را انجام داده است و حتي زماني كه خريدار توافق‌هاي لازم با فروشندة ايراني را انجام داده است، چند غرفه آنطرف‌تر همان كالا را با 15 تا 20 درصد ارزان‌تر عرضه مي‌كنند. اين نوع رقابت‌هاي ناسالم لطمات شديدي به صادركنندگان واقعي وارد مي‌كند

در برخي نمايشگاه‌ها، برپاكنندگان نمايشگاه در روزهاي آخر اجازه مي‌دهند غرفه‌ها كالاهاي خود را بفروشند، اين موضوع باعث مي‌شود غرفه‌دار ايراني كالا را به ثمن بخس بفروشد زيرا هزينه حمل و برگشت دادن آن به كشور، صرفه اقتصادي ندارد.

تجار كالاهاي عرضه شده در نمايشگاه‌ها را با 30 تا 40 درصد زير قيمت به فروش مي‌رسانند و خريدار خارجي خيال مي‌كند، قيمت واقعي كالا نيز همين است. اين امر ضربات جبران‌ناپذيري به صادركنندگان ايراني مي‌زند.

گاهي ديده شده است، يك كالاي ايراني در برخي بازارهاي خارجي توفيق زيادي پيدا كرده است، تجار غيرواقعي كالاي نامرغوب خود را با كارتن شركت موفق در صادرات اين نوع كالاها و با شماره همان كالا به صورت كپي شده به آن سوي مرزها ارسال مي‌دارند و بازار شركت‌هاي موفق را خراب مي‌كنند.

در اين زمينه شركت ايران تيهو لطمات شديدي خورده و در يك فقره به مسؤولان ذيربط شكايت كرده، اما هنوز موفق نشده است.

n علل موفقيت شركت ايران تيهو به عنوان صادركننده نمونه چه بوده است؟

* اين شركت در زمينه فرآورده‌هاي گوشت، مرغ و ماهي فعال است.

من به عنوان مديرعامل اين شركت حدود 8 سال قبل در يك سفر به چين متوجه شدم، بسياري از ضايعات فرآورده‌هاي غذايي از رده خارج ايران كه دور ريخته مي‌شود، در چين خريدار دارد.

اين شركت پس از 20 ماه ديدار و گفت و گو با مسؤولان شركت‌هاي چيني خريدار اين گونه مواد، توانست آموزش‌هاي لازم را در زمينه توليد و بسته‌بندي مواد يادشده كسب كند.

اين شركت توانسته است در زمينه ضايعات باقي مانده دام و طيور كالاهاي مورد قبول كشورهاي خريدار را تأمين نمايد و در اين راه به موفقيت چشمگيري دست يافته است. بهترين بازار اين نوع ضايعات چين است.

اين شركت اعضاء دورريز دام و طيور را با قيمت مناسب و بطور ماهانه 700 تا 800 تن به كشورهاي خارجي صادر مي‌كند.

n ارزآوري سالانه از صادرات ضايعات و اعضاء دورريز دام و طيور براي شركت ايران تيهو چه ميزان است؟

* اين شركت به طور متوسط سالانه 5/3 تا 4 ميليون دلار ارزآوري دارد.

البته كشورهايي چون چين كه مصرف‌كننده اين نوع محصولات دامي و طيور هستند حجم‌هاي بالايي از اين محصولات را خواهان هستند كه آنها را از فرانسه، آمريكا، برزيل، استراليا، نيوزيلند و آرژانتين تأمين مي‌كنند. اما چون حجم صادراتي اين محصولات در ايران پايين است، روي قيمت بايد تخفيف زيادي قايل شد.

n براي آنكه بتوان اين نوع محصولات را در حجم‌هاي بالا صادر كنيد، برنامه‌ريزي خاصي انجام داده‌ايد؟

شركت ايران تيهو براي آنكه بتواند حجم صادرات اين محصولات دامي و طيور را بالا ببرد، واحدهاي فرآوري خود را در اصفهان و شمال تأسيس كرد تا محصولات ياد شده را به سرعت به محل عمل‌آوري برساند و روي آنها عمليات فرآوري «پروسس» را انجام دهد تا قابل صادرات باشد.

مشكل اساسي در اين زمينه اين است كه هنوز كساني كه روي تأمين اين محصولات در كشتارگاه‌ها فعاليت مي‌كنند، نتوانسته‌اند درك كنند كه اين كالاها هم مثل بقيه كالاهاي توليدي صادراتي است و نبايد به آن به صورت ضايعات نگاه كنند و داخل آن آخال و آشغال مانند بطري شكسته و ته‌مانده ميوه نيندازند.

n ممكن است ضايعات باقي‌مانده دام و طيور صادراتي را نام ببريد؟

* اين ضايعات شامل پاي و سنگدان مرغ، سيرابي و شيردان گاو، دنبلان گاو و گوسفند كه در كشور اسلاميمان به هيچ وجه مصرف غذايي ندارد و حرام است خرخره، شش و طحال گاو مي‌باشد.

خرخره گاو در كشورهايي چون چين مصرف دارويي دارد.

اين شركت براي خريد پاي مرغ در داخل كشور حدود 12 درصد ارزش هر كيلو مرغ را پرداخت مي‌كند.

n بازارهاي صادراتي كالاهاي شما كدام كشورها هستند؟

* كشورهاي سنگاپور، چين، مالزي، هنگ‌كنگ و اندونزي جزو بازارهايي هستند كه اين شركت ضايعات به جا مانده از دام و طيور را به آنها صادر مي‌كند.

n تبليغات اينگونه كالاها به چه صورتي است؟

* براي صادرات اين محصولات بايد تبليغات زيادي صورت گيرد. براي آنكه ضايعات مرغ و دام به مصرف‌كنندگان خارجي شناسانده شود، بايد در نمايشگاه‌هاي محصولات غذايي كشورهاي صاحب نام در اين رشته‌ها شركت كرد.

در دنياي امروز تبليغات حرف آخر را در بازاريابي و فروش مي‌زند.

شركت ايران تيهو ابتدا در روزنامه‌هاي عصر پكن در حدود سه ماه تبليغات روي اين كالاها انجام داد تا خريداران چيني توانستند با محصولات آن آشنا شوند.

پس از آنكه بازار اين كالاها براي شركت ايران تيهو باز شد، اين شركت در نمايشگاه بين‌المللي چين شركت و حدود 5000 بروشور را در آنجا توزيع كرد.

هم‌اينك انواع كالاهاي شركت در كشورهاي ياد شده خريداران خاص خود را دارد. بروشورهاي اين شركت براي اكثر سفارتخانه‌هاي ايران در خارج از كشور پست مي‌شود تا وابستگان بازرگاني با محصولات شركت آشنا شوند و آن را به خريداران خارجي معرفي نمايند.

n توانمندي صادراتي كالاهاي ايراني را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

* توانمندي اينگونه كالاها بسيار بالا است. هنگامي كه از بازارهاي خارجي ديدن مي‌كنم، متوجه مي‌شوم، كالاهاي ايراني خريداران بسياري در اين بازارها دارد.

متأسفانه كالاهايي ايراني به صورت هدايت شده، توليد و صادر نمي‌شود.

واقعيت اين است كه بايد يك بخش خاص صادرات در مركز توسعه صادرات ايران ايجاد شود كه فعاليت عمده خود را روي برنامه‌ريزي براي كالاهاي صادراتي متمركز كند.

اين امر مشكل بي‌كاري كشور را نيز حل مي‌كند.

مركز توسعه صادرات بايد مسيرهاي صادراتي را پيدا كند و صدور كالا از طريق اين مسير را هدايت نمايد.

به هر صورت توانمندي صادرات در ايران وجود دارد، اما صادرات ايران هدايت شده نيست.

n حذف پيمان ارزي را چگونه تلقي مي‌كنيد؟

* حذف پيمان ارزي به مثابه برداشتن يك سد عظيم در مقابل صادرات است. برداشتن پيمان، حذف تشريفات اداري زايد (بوروكراسي) است.

امروز كه نرخ ارز تقريباً يكسان است، وجود پيمان ارزي معنايي ندارد.

n نظر شما در استفاده از روش‌هاي نوين تجاري در امر صادرات جيست؟

* با وجود شبكه‌هايي چون اينترنت و تجارت الكترونيكي، دسترسي به بازارهاي خارجي آسان‌تر شده است.

در اين مورد بايد اشاره شود، بازاريابي از طريق اينترنت نيز براي صادركنندگان به سهولت انجام مي‌گيرد.

البته در تجارت الكترونيكي و بازاريابي از طريق اينترنت نبايد اخلاق را زير پا گذاشت.

جنس معرفي شده بايد با نمونه ارسالي كاملاً مطابق باشد تا بازار صادرات ثبات داشته باشد.