^{حقوق تجارت}

 

آشنايي با مقررات مربوط به شركت‌هاي تجاري

(قسمت سوم)

تهيه و تنظيم: رضا پاكدامن

 

 

3- ويژگي‌هاي مشترك شركت‌هاي سهامي

تفاوت اساسي بين شركت‌هاي سهامي با ساير انواع شش‌گانه شركت‌هاي تجاري، در ماده 1 اصلاحيه قانون تجارت به شرح ذيل بيان شده است:

«شركت سهامي شركتي است كه سرمايه آن به سهام تقسيم شده و مسؤوليت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمي سهام آنها است.»

لذا اين ماده دو ويژگي براي شركت سهامي قايل است:

الف - صدور برگ سهام معادل سرمايه شركت

ب - محدود بودن مسؤوليت هر صاحب سهم به مبلغ اسمي برگ سهم.

ويژگي سوم شركت سهامي طبق ماده 3 عبارت است از:

ج - وجود حداقل سه نفر شريك (سهامدار) براي تشكيل شركت.

قانون تجارت اهميت خاصي براي دورة قبل از تأسيس شركت سهامي قايل گرديده و به منظور اجتناب از بروز برخي سوءاستفاده‌ها به نام اقدام براي تأسيس شركت، در ماده 23 مقرر مي‌دارد:

«مؤسسين شركت نسبت به كليه اعمال و اقداماتي كه به منظور تأسيس و به ثبت رسانيدن شركت انجام مي‌دهند، مسؤوليت تضامني دارند.»

لذا ضرورت دارد كليه افرادي كه قصد دارند مشتركاً شركتي را تأسيس كنند، شناخت كامل از يكديگر داشته و كاملاً در جريان كليه اموري كه هر يك از آنها براي تأسيس شركت صورت مي‌دهند، باشند. زيرا همان گونه كه مفاد ماده فوق‌الذكر صراحت دارد، در صورت تخلف هر يك از مؤسسين، سايرين نيز داراي مسؤوليت تضامني خواهند بود.

 

4- سرمايه شركت سهامي

قانون تجارت در مورد حداقل سرمايه لازم براي تشكيل شركت سهامي عام و شركت سهامي خاص تفاوت قايل شده است.

طبق ماده 5 اصلاحيه قانون تجارت، حداقل سرمايه شركت سهامي عام «پنج ميليون ريال» و حداقل سرمايه شركت سهامي خاص «يك ميليون ريال» است. در ادامه ماده اشاره شده است:

«در صورتي كه سرمايه شركت بعد از تأسيس به هر علت از حداقل مذكور در اين ماده كمتر شود، بايد ظرف يك سال نسبت به افزايش سرمايه تا ميزان حداقل مقرر اقدام به عمل آيد يا شركت به نوع ديگر از انواع شركت‌هاي مذكور در قانون تجارت تغيير شكل يابد، وگرنه هر ذي‌نفع مي‌تواند انحلال آن را از دادگاه صلاحيتدار درخواست كند.»

به ماده مزبور كه به موضوع مهم سرمايه شركت اختصاص يافته، دو ايراد وارد است.

اولاً اگرچه در زمان تصويب اصلاحيه قانون تجارت يعني در سال 1347، ارقام فوق براي تشكيل شركت مناسب بود، ليكن در حال حاضر و با گذشت 33 سال و تورم شديد و كاهش ارزش پول، اين ارقام به هيچ‌وجه براي فعاليت تجاري در قالب شركت مناسب نيستند و لازم است در بازنگري قانون تجارت و انطباق آن با شرايط روز ايران و جهان، اين ارقام به ميزان منطقي افزايش داده شوند.

ثانياً قسمت دهم ماده 5، غيرمستقيم اجازه داده است كه براي مدت طولاني يعني يك سال، همين حداقل سرمايه نيز كاهش داده شود، كه اين موضوع نيز منطقي به‌نظر نمي‌رسد.

ناچيز بودن ارقام فوق براي تأسيس شركت، وقتي بيشتر نمايان مي‌شود كه با مقررات مربوط به نحوه پرداخت سرمايه شركت مواجه مي‌شويم. طبق قانون تجارت، لازم نيست كه كل سرمايه رسمي شركت هنگام تأسيس پرداخت شود.

طبق ماده 6 اصلاحيه قانون تجارت، در مورد شركت‌هاي سهامي عام، مؤسسين بايد حداقل 20 درصد سرمايه شركت را خود تعهد كرده و حداقل 35 درصد از اين مبلغ را در حساب بانكي شركت واريز كنند.

به اين ترتيب، چنانچه مؤسسين يك شركت سهامي عام، سرمايه شركت در شرف تأسيس را 5 ميليون ريال اعلام دارند، طبق ماده فوق فقط 20 درصد از اين رقم يعني يك ميليون ريال را شخصاً متعهد به پرداخت هستند و از اين مبلغ مورد تعهد نيز فقط با افتتاح و واريز مبلغ 350 هزار ريال در حساب بانكي شركت، از لحاظ مالي اجازه تأسيس شركت سهامي عام را خواهند داشت.

در مورد حداقل سرمايه لازم براي تشكيل شركت سهامي خاص نيز ماده 20 اصلاحيه قانون تجارت، پرداخت 35 درصد از كل سرمايه را شرط كرده است. ليكن با توجه به ساختار محدود شركا در اين نوع از شركت‌هاي سهامي، ضوابط مربوط به تعهد حداقل 20 درصد سرمايه توسط مؤسسين شركت‌هاي سهامي عام، در اين نوع از شركت‌ها اجرا نمي‌شود.

 

5- ثبت شركت سهامي عام

در قانون تجارت، براي ثبت قانوني شركت‌هاي سهامي عام و خاص تشريفات مستقل از يكديگر پيش‌بيني شده است. اين موضوع عمدتاً به لحاظ رعايت حقوق عمومي و احتراز از سوءاستفاده احتمالي به نام تشكيل شركت سهامي عام است. زيرا همان گونه كه پيش‌تر اشاره شد، در تأمين سرمايه شركت‌هاي سهامي عام، مؤسسين ملزم به تعهد فقط 20 درصد از سرمايه بوده و بقيه را از طريق پذيره‌نويسي و انتشار سهام براي عموم مردم تأمين خواهند كرد.

در مواد 6 به بعد اصلاحيه قانون تجارت، مدارك موردنياز براي درخواست ثبت شركت سهامي عام كه بايد به اداره ثبت شركت‌ها ارايه شوند، به شرح زير مي‌باشد:

الف - اظهارنامه

ب - طرح اساسنامه شركت

ج - طرح اعلاميه پذيره‌نويسي سهام

د - گواهي بانك مبني بر توديع مدارك مالكيت مؤسسين بر تعهدات غيرنقدي سرمايه.

اطلاعات ضروري براي درج در اظهارنامه عبارتند از:

1-    نام شركت

2-  هويت كامل و اقامتگاه مؤسسين

3-  موضوع شركت

4-   مبلغ سرمايه شركت و تفكيك آورده نقدي از آورده غيرنقدي

5-  تعيين تعداد سهام و مبلغ اسمي آنها و تعيين نوع سهام (بانام، بي‌نام، ممتاز)

6-  تعيين ميزان تعهد نقدي و غيرنقدي هر يك از مؤسسين

7- مركز اصلي شركت

8- مدت شركت

همچنين اطلاعات ضروري براي درج در طرح اساسنامه عبارتند از:

1-       نام شركت

2-     موضوع شركت

3-     مدت شركت

4-      مركز اصلي شركت و نشاني شعب آن

5-     سرمايه شركت به تفكيك نقدي و غيرنقدي

6-     تعيين تعداد سهام و مبلغ اسمي آنها و تعيين نوع سهام (بانام، بي‌نام، ممتاز)

7-    تعيين مبلغ پرداخت شده براي هر سهم و نحوه بازپرداخت بقيه مبلغ اسمي حداكثر ظرف پنج سال

8-    نحوه انتقال سهام بانام

9-     نحوه تبديل سهام بانام به بي‌نام و بالعكس

10-    شرايط صدور اوراق قرضه (در صورت پيش‌بيني)

11-    نحوه افزايش و كاهش سرمايه شركت

12-   ترتيبات دعوت مجمع عمومي و ضوابط مربوط به رأي‌گيري

13-  تعداد مديران و نحوه انتخاب آنها و حدود وظايف و اختيارات آنها و ميزان سهام تضميني مديران

14-   تعداد بازرسان شركت

15-  تعيين سال مالي شركت و نحوه رسيدگي به حساب‌هاي آن

16-  نحوه انحلال اختياري شركت

17-  نحوه تغيير اساسنامه

اطلاعات ضروري براي درج در طرح پذيره‌نويسي عبارتند از:

1-      نام شركت

2-     موضوع شركت

3-    مدت شركت

4-     مركز اصلي شركت و نشاني شعب آن

5-    مشخصات كامل اقامتگاه و شغل مؤسسين شركت

6-    ميزان سرمايه شركت به تفكيك نقدي و غيرنقدي

7-    تعيين مزاياي در نظر گرفته شده براي مؤسسين (در صورت پيش‌بيني)

8-    تعيين ميزان سرمايه تعهد شده توسط مؤسسين و مبلغ پرداخت شده

9-     اعلام هزينه‌هاي مصروفه توسط مؤسسين براي كليه امور مقدماتي تا مرحله شروع فعاليت شركت

10-    درج مشخصات مجوزهاي رسمي اخذ شده براي فعاليت شركت (در صورت نياز)

11-    اعلام مشخصات حساب بانكي براي واريز مبالغ نقدي سهام

12-  چگونگي تخصيص سهام به پذيره‌نويسان

13-  تعيين روزنامه براي درج اطلاعيه‌هاي شركت

اداره ثبت شركت‌ها در تهران و يا دواير ثبت شركت‌ها در شهرستان‌ها، بعد از بررسي مدارك فوق‌الذكر به مؤسسين اجازه انتشار اعلاميه پذيره‌نويسي را خواهند داد. بعد از صدور اعلاميه مزبور، متقاضيان خريد سهام با مراجعه به بانك ذيربط، با پرداخت مبالغ مقرر، «ورقه تعهد سهام» را دريافت مي‌دارند.

بعد از مهلت مقرر براي پذيره‌نويسي، مؤسسين حداكثر يك ماه مهلت دارند تا وضعيت خريد ورقه تعهد سهام توسط مردم را بررسي كرده و پس از احراز اينكه تمام سرمايه شركت صحيحاً تعهد گرديده و حداقل 35 درصد آن پرداخت شده است، تعداد سهام هر يك از افراد را محاسبه و اعلام دارند و سپس مجمع عمومي مؤسسين را تشكيل دهند.

وظايف مجمع عمومي مؤسسين عبارتند از:

الف - رسيدگي به وضعيت صدور سهام و نحوه پذيره‌نويسي كليه سهام شركت

ب - تصويب اساسنامه شركت

ج - انتخاب اولين مديران و بازرسان شركت

نظر به اينكه در شركت‌هاي سهامي عام، بسياري از سهامداران در اداره امور شركت نظارت ندارند، لذا قانونگذار براي رعايت حقوق اين گروه، در تعيين بازرسان شركت‌هاي سهامي عام، مقررات ويژه‌اي وضع كرده است.

طبق «آيين‌نامه اجرايي تبصره ماده 144 لايحه قانوني اصلاح قسمتي از قانون تجارت مصوب 24 اسفند 1347 دربارة نحوه انتخاب بازرس شركت‌هاي سهامي عام»، بازرسان شركت‌هاي سهامي عام بايد واجد شرايط زير باشند:

1-          داشتن حسن شهرت و عدم پيشينه كيفري مؤثر

2-         دارا بودن مدرك ليسانس يا بالاتر در يكي از رشته‌هاي ذيربط با وظايف بازرسي

3-        دارا بودن حداقل پنج سال تجربه متناسب با وظايف و مسؤوليت‌هاي بازرسي

4-         عدم اشتغال به نمايندگي مجلس

5-        عدم اشتغال به طور تمام وقت در مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت و شهرداريها و مؤسسات وابسته به آنها.

طبق ماده 17 اصلاحيه قانون تجارت، بعد از پذيرش رسمي و كتبي سمت توسط مديران و بازرسان، از نظر قانون «شركت تشكيل شده» محسوب خواهد شد.

     در اين مرحله، براي ثبت شركت مزبور مدارك زير بايد تسليم اداره ثبت شركت‌ها گردد.

     الف - اساسنامه مصوب مجمع عمومي مؤسس

     ب - صورتجلسه مجمع عمومي مؤسس

     ج - اعلاميه قبولي سمت توسط مديران و بازرسان شركت

 

6- ثبت شركت سهامي خاص

     برخلاف شركت‌هاي سهامي عام، تشريفات تشكيل و ثبت شركت سهامي خاص ساده است. به همين دليل، تأسيس اين نوع شركت بيشتر از ساير انواع شركت‌ها مورد استقبال قرار مي‌گيرد.

     طبق ماده 20 اصلاحيه قانون تجارت، براي تأسيس و ثبت شركت سهامي خاص مدارك زير موردنياز است:

     الف - اظهارنامه

     ب - اساسنامه شركت كه به امضاي كليه سهامداران رسيده باشد.

     ج - اظهارنامه مبني بر تعهد كليه سهام و تعيين نوع و ميزان سرمايه غيرنقدي

     د - گواهي‌نامه بانك مبني بر پرداخت حداقل 35 درصد از كل سهام

     هـ - صورتجلسه انتخاب مديران و بازرسان شركت و پذيرش آنها.