 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 165 |
|
صادركنندگان غيرواقعي
با تجارت محصول نامرغوب
به بازار زعفران
ايران آسيب ميرسانند
اشاره؛
جهش در صادرات غيرنفتي، مهمترين هدف سومين
برنامه پنجساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور است. در سالهاي اخير نيز
دولت تمهيدات و تسهيلات گوناگوني را براي رشد صادرات غيرنفتي انديشيده و اعمال
كرده كه تا حدودي موانع و تنگناهاي صادرات را از بين برده است. با اين وجود براي
دستيابي به ارقام مورد پيشبيني در برنامه سوم، ضرورت دارد تا تمامي استعدادها و
تواناييهاي كشور در خصوص حضور در بازارهاي خارجي و رشد صادرات بهكار گرفته شود.
يكي از محصولات مرغوب صادراتي ايران،
زعفران است كه در مناطق خشك و نيمهخشك حاشيه كوير و با زحمت فراوان كشاورزان بهدست
ميآيد، اما عليرغم مرغوبيت و كيفيت مطلوب زعفران ايران كه قيمت آن در بازارهاي
جهاني به دليل حضور صادركنندگان غيرواقعي يا تجارت محصول نامرغوب، از رشد واقعي
برخوردار نبوده و مانع از افزايش درآمدهاي ارزي ناشي از صدور زعفران شده است.
خبرنگار نشريه «بررسيهاي بازرگاني» در گفتوگو
با آقاي جليل مغازهاي، رييس
اتحاديه صادركنندگان كتيرا، صمغهاي نباتي، ريشههاي گياهي و دانههاي كشاورزي
ايران، روند بازار جهاني زعفران، موقعيت ايران در اين بازار و موانع و مشكلات
فراروي رشد صادرات اين محصول ارزشمند را جويا شد. با هم ماحصل اين گفتوگو را ميخوانيم.
* زعفران ايران از
چه زماني صادر شده است؟
تا آنجا كه اطلاع دارم، بيش از 100 سال
است كه زعفران ايران صادر ميشود. البته در آغاز شهرت نداشته و بيشتر به اسپانيا
ارسال شده است.
زعفران ايران در آغاز به
صورت نامي ناآشنا و به حالت تحفه وارد بازار كشورهاي اروپايي شد و در زمان
قاجاريه به صورت گمنام و بدون آنكه مبداء آن معلوم باشد، مورد مصرف اروپاييان قرار
ميگرفت. از آن زمان هم زعفران ايران به نام خارجيها به فروش ميرفت و برگشت پول
نداشت.
از حدود 40 سال پيش،
زعفران ايران در بازارهاي اروپايي شناخته شد و جزو كالاهاي لوكس است و مورد مصرف
افراد پولدار ميباشد.
* آيا صادرات
زعفران ايران فقط به كشورهاي با درآمد سرانه بالا صورت ميگيرد؟
كشور خاصي زعفران ايران را خريداري نميكند،
اما بخش اعظم زعفران صادرتي ايران به كشورهاي اروپايي كه در آنجا شناخته شده است،
صادر ميشود.
مصرف زعفران در كشورهاي
اروپايي مانند اسپانيا، ايتاليا و فرانسه از تمامي كشورها بيشتر است. آلمان و
انگلستان هم مقداري زعفران ايران را خريداري ميكنند، اما خريد آنان كمتر از سه
كشور ياد شده است.
اسپانيا از ديرباز
صادركنندة زعفران بوده است، اما چند سالي است كه از جرگه توليدكنندگان زعفران در
سطح وسيع، خارج شده است. اما زعفران ايران را خريداري كرده و در بستهبنديهاي
كوچك وارد بازارهاي مصرف ميكند.
* به چه دلايلي
اسپانيا از جرگه توليدكنندگان
زعفران خارج شده است؟
حدود 12 سال قبل يك سيل خانمانبرانداز در
اسپانيا جاري شد و تمامي مزارع زعفران را از بين برد. پس از آن، احياي مزارع
زعفران براي زارعين اسپانيايي مقرون به صرفه نبوده و در نتيجه اين كشور از جرگه
توليدكنندگان اصلي زعفران جهان خارج شد.
البته امروز نيز كماكان
در اسپانيا زعفران توليد ميشود و براساس آخرين آمار اعلام شده توليد اين كشور
حدود 20 تن در سال است، اما اين ميزان توليد تكافوي مصرف و صادرات سطوح بالا را
نميكند.
زعفران اسپانيا در گذشته
شهرت داشت، اما امروز زعفران ايران را به آنجا ميبرند و به نام زعفران اسپانيا
صادر ميكنند.
مصرفكنندگان خارجي هنوز
نميدانند زعفران ايران را به جاي زعفران اسپانيا مصرف ميكنند.
* مزيت زعفران
ايران نسبت به كشورهايي همچون اسپانيا، يونان و... چيست؟
رنگ، اصالت، طعم، عطر و اسانس زعفران
ايران به مراتب از زعفران كشورهاي اسپانيا، يونان و... بيشتر است.
زعفران ايران در اثر اين
ويژگيها، انرژي (كالري) زيادي دارد، اما زعفران كشورهاي رقيب از اين ميزان انرژي
برخوردار نيست.
زعفران ايران به لحاظ
ويژگيهايش همواره مشتري دارد، اما قيمت آن پيوسته در نوسان است
* چرا زعفران ايران
نميتواند زعفران اسپانيا را در بازارهاي جهاني عقب بزند؟
اسپانيا شهرت زيادي در بازار جهاني زعفران
دارد. اين كشور حدود 200 سال است كه در توليد و صادرات زعفران مشهور است.
زعفران ايران مرغوبتر
از زعفران اسپانيا است. آنها همواره اين محصول را با نام خود به بازارهاي جهاني
عرضه ميكنند.
اسپانيا نميتواند
زعفران «قلمدرشت قرمز يكدست بيتقلب» توليد كند. جمع توليد اسپانيا از 20 تن در
سال تجاوز نميكند.
شهرت گذشته زعفران اين
كشور است كه امروز توانسته است زعفران ايران را به جاي زعفران خود بفروشد.
* چرا اتاق
بازرگاني و صنايع و معادن ايران و اتحاديه صادركنندگان اين محصول اقدامي در اين
زمينه نميكنند؟
اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران و
اتحاديه، تمهيدات لازم را انجام دادهاند، اما اسپانيا يكي از اعضاي اتحاديه اروپا
است و اكثر اوقات جلوي پاي ارگانهاي ايراني ذيربط كه در جهت معرفي زعفران ايران
گام برميدارند، به اصطلاح سنگاندازي ميكند.
اسپانيا اخيراً در
اقدامي غيرمعقول با همدستي يونان كه يك توليدكننده و صادركنندة زعفران با حجم
پايين است، نامهاي به اتحاديه اروپا نوشته بود كه متعاقب آن اتحاديه اروپا نامهاي
به سفارت ايران در اسپانيا ارسال كرد و در آن ايران را متهم كرد كه صادرات زعفران
خود را با قيمتهاي خيلي نازل انجام مي دهد، در صورتي كه يونان، زعفران توليدي خود
را به بهاي هر كيلو 650 تا 1500 دلار ميفروشد. در حالي كه تمام اين موارد كذب محض
است و هيچكس حاضر نيست زعفران يونان را به بهاي 650 تا 1500 دلار خريداري كند.
البته ممكن است مصرفكنندگان،
زعفران را در بستهبنديهاي يك يا دو گرمي هر كيلو 650 دلار خريداري كنند، اما
اينكه به صورت فله آن را به اين مبالغ خريداري كنند، امري محال است.
اسپانيا و ديگر رقباي
زعفران ايران درصدد ايجاد مانع در برابر فروش زعفران ايران هستند و با اين گونه
تبليغات سعي در بالا بردن قيمت زعفران ايران دارند تا زعفران خودشان را با قيمت
كمتر و به راحتي به فروش برسانند.
بهاي زعفران ايران اكنون
هر كيلو حدود 420 تا 430 دلار است كه اين زعفران در بازارهاي خارجي در بستهبنديهاي
1 تا 2 گرمي به 650 دلار به فروش ميرود. صادركنندگان واقعي زعفران در ايران اكنون
محصول خود را در بستهبنديهاي 1 يا 2 گرمي به بازارهاي اروپا ارسال ميكنند و با
همان مبلغ هر كيلو 650 دلار به فروش ميرسانند.
* چرا تمامي محصول
زعفران ايران در بستهبنديهاي كوچك صادر نميشود؟
برخي كارخانهها زعفران ايران را به صورت
فله خريداري ميكنند و به مصارف مختلف ميرسانند. زعفران 1 يا 2 گرمي فقط مخصوص
فروشگاهها است كه با خريداران جزء طرف هستند.
* چه دليلي دارد كه
صادركنندگان زعفران ايران حضوري مستمر در بازارهاي خارجي ندارند و جز تعداد
معدودي، اكثر آنها از صادركنندگان ناموفق محسوب ميشوند؟
وجود بازارچههاي مرزي، صادرات زعفران
ايران را به كلي خراب كرده است. زعفران تقلبي از طريق بازارچههاي مرزي به كشورهاي
همجوار ميرود و سپس وارد كشورهاي اروپايي ميشود. زعفران تقلبي اعتماد خريداران
زعفران ايران را سلب ميكند. دولت بايد در اين زمينه چارهاي بينديشد.
در بازارچههاي مرزي
كنترل وجود ندارد و صادركننده در اين بازار با هيچگونه قيد و بندي روبهرو نميباشد.
اتحاديه و اتاق بازرگاني
و صنايع و معادن ايران بارها اعتراض خود را در اين زمينه اعلام كردهاند، اما دولت
معتقد است عرضه كالاها در بازارچههاي مرزي نيز صادرات محسوب ميشود و وجود آن
ضروري است.
مقداري زعفران ايران نيز
به صورت تجارت چمداني از كشور خارج ميشود. اين نوع تجارت نيز مورد اعتراض
صادركنندگان واقعي زعفران و اتحاديه قرار دارد. اما دولت اين نوع تجارت را نيز جزو
صادرات قلمداد ميكند.
* چه ميزان زعفران
از طريق تجارت چمداني و بازارچههاي
مرزي از كشور خارج ميشود؟
ايران بهطور متوسط سالانه 60 تا 70 تن زعفران
به طور رسمي صادر ميكند كه اين ميزان صادرات در آمار گمرك منعكس شده است. در حالي كه در سالهايي كه زراعت
زعفران خوب باشد، تا 120 تن زعفران در كشور توليد ميشود. از اين ميزان حدود 10 تن
از طريق تجارت چمداني و بازارچههاي مرزي به خارج ميرود.
البته حتي يك كيلو خروج
زعفران غيرمجاز ميتواند بازار زعفران ايران را دچار مشكل سازد و آن را به اصطلاح
خراب كند. بازارچههاي مرزي و تجارت چمداني زعفران، خطري جدي براي صادرات زعفران
ايران محسوب ميشود.
* مشكلات برونمرزي
صادركنندگان واقعي زعفران را ذكر كنيد.
وجود زعفران تقلبي، مشكلات عديدهاي براي
صادركنندگان اين محصول در بازارهاي خارجي پديد آورده است. صادركنندگان غيرواقعي،
زعفران تقلبي را به قيمتهاي بسيار پاييني به بازارهاي خارجي عرضه ميكنند. اين
امر باعث ميشود تجار واقعي نتوانند قيمت زعفران ايران را بالا ببرند.
پيمان زعفران نيز در اين
برهه مشكلي را براي صادركنندگان زعفران ايجاد كرده است.
* پيمان زعفران
چقدر است؟
پيمان زعفران هماينك 470 دلار است. دولت
پيمان خيلي از كالاها را حذف كرده است، اما پيمان زعفران و زيره سبز را حذف نكرد.
البته امروز قيمت ارز در
بازار آزاد با ازر صادراتي تفاوت چنداني ندارد. اما هر كيلو زعفران 420 تا 430
دلار به فروش ميرود، در صورتي كه پيمان آن هر كيلو 470 دلار است.
* براي اينكه ايران
بتواند نبض بازارجهاني زعفران را به دست گيرد، چه بايد كرد؟
اتحاديه بارها به دولت پيشنهاد كرده است
از صادرات چمداني و صادرات از طريق بازارچههاي مرزي جلوگيري كند. در ضمن به دولت
پيشنهاد شده است داشتن كارت اتحاديه را براي صادرات زعفران الزامي كند تا
صادركنندگان زعفران با در دست داشتن اين كارت به تجارت خارجي زعفران بپردازند.
وقتي كارت اتحاديه الزامي شد، صادركنندگان زعفران اعم از بازارچههاي مرزي يا از
طرق ديگر، موظف ميشوند كارت اتحاديه را ارايه دهند. با ارايه كارت اتحاديه مشخص
خواهد شد چه كساني زعفران حقيقي و چه كساني زعفران تقلبي صادر ميكنند. دولت بايد
نظر اتحاديه در زمينه ارايه الزامي كارت اتحاديه را تحت هر شرايطي به مورد اجرا
گذارد.
* به نظر ميرسد
روزبهروز به رقباي زعفران ايران در بازارهاي جهاني اضافه ميشود. آيا ايران در
اين زمينه رقيب جدي هم دارد؟
رقباي ايران هماينك اسپانيا، يونان و بهطور
مختصر هندوستان است. مراكش و مصر نيز زعفران توليد ميكنند، اما توليد آنها تكافوي
مصرف داخليشان را ميدهد. چين به تازگي صادرات زعفران را شروع كرده است.
اگر صادرات چين به
ميزاني برسد كه بتواند يك رقيب جدي براي ايران باشد، معلوم نيست كه عاقبت زعفران
ايران چه ميشود. چين اينك در مراحل اوليه توليد است، اما اگر كشت و صادرات اين
محصول در كشوري كه 2/1 ميلياردنفر جمعيت دارد و زمينهاي وسيعي را ميتواند
زير كشت زعفران ببرد، پا بگيرد، خطر
بزرگي براي زعفران ايران ايجاد خواهد كرد.
توليد چين اكنون در سطح
پاييني است، اما استعدادهاي موجود در اين كشور از جمله نيروي كار، خاك و مزد كم
كارگر ميتواند اين كشور را در توليد زعفران موفق كند.
البته كيفيت توليد
زعفران در چين نيز اهميت دارد و من يقين دارم محصول آنها نميتواند با محصول
زعفران درجه يك ايران رقابت كند.
چينيها وقتي وارد بازار
يك كالا ميشوند، در سالهاي اول در سطح پايين هستند، اما در سالهاي بعد قادر
خواهند بود در بازار موفق عمل كنند.
* بازارهاي آينده
زعفران ايران كدام كشورها هستند؟
به جز بازارهاي كنوني، در آينده بازار
آمريكا و آمريكاي جنوبي ميتوانند بازارهاي مطلوبي براي زعفران ايران محسوب شوند.
هنوز زعفران ايران به
صورت انبوه وارد بازار آمريكا نشده است، ولي در آينده نزديكي صادرات به اين بازار
آغاز ميشود. البته به نظر ميرسد چين رقيب ايران در اين بازار شود.
* قيمت زعفران
ايران در بازارهاي جهاني تابع چه عواملي است؟
قيمت زعفران در بازارهاي جهاني بهطور
اصولي ثبات ندارد و تابع عرضه و تقاضا است.
نقش اسپانيا در بازار
اين محصول حايز اهميت است. چين هم به اين بازار اضافه شده و نقش آن در آينده حايز
اهميت خواهد بود. زعفران ايران سه سال قبل هر كيلو تا 700 دلار هم صادر شد، اما
امروز 420 تا 430 دلار است.
* آيا براي زعفران
صادراتي ايران گشايش اعتبار ميشود؟
براي زعفران گشايش اعتبار نميشود. تجار
ايراني زعفران را به صورت «ديدن و خريدن» طرف خارجي صادر ميكنند. خريداران خارجي
پس از ديدن زعفران ايران آن را ميپسندند و ميخرند.
اطمينان يافتن خريدار
خارجي از زعفران ايران اهميت زيادي دارد. خريداران خارجي زعفران ايران سالهاست طرف
ايراني خود را ميشناسند و دو طرف براي يكديگر اعتبار زيادي قايل هستند و به هم
اطمينان دارند.
به ندرت ديده شده است يك
خريدار خارجي پول طرف ايراني را پرداخت نكند. البته در كشورهاي تازه استقلال يافته
و روسيه بارها اتفاق افتاده است كه پول طرف ايراني را پرداخت نكنند.
* چه توصيهاي به
صادركنندگان زعفران ايران داريد؟
صادركنندگان زعفران نبايد محصول باارزش
خاكهاي ايران را مفت از دست بدهند. سعي كنند جنس صحيح و سالم براي طرف خارجي
ارسال كنند و آن را ارزان نفروشند.
چرا منافعي كه بايد به
جيب زعفرانكار زحمتكش برود و ارز حاصل از آن براي اقتصاد مملكت خرج شود، به جيب
اروپاييان برود. نبايد زعفران بد، تقلبي و ارزان به خارج صادر كرد.
زعفران حاصل دسترنج
زارعان محروم است و درآمد آن بايد براي بهبود زندگي اين قشر خرج شود. رقابت ناسالم
بايد از ميان برداشته شود و دولت جلوي تقلب در صادرات زعفران را بگيرد تا قيمت
واقعي خود را به دست آورد.
ضربهاي كه تجار
غيرواقعي زعفران به صادرات اين رشته زدهاند، باعث شده است در برخي مواقع هر كيلو
زعفران در بازارهاي خارجي حدود 20 دلار ارزانتر از ايران به فروش برود.
* آيا مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
در صادرات زعفران نقش دارد؟
بله. اين مؤسسه طعم، رنگ و قدرت بازدهي زعفران را گواهي ميكند.
در آن سوي مرزها نيز گواهي استاندارد ايران صددرصد مورد قبول است. برخي محمولههاي
زعفران كه بدون گواهي استاندارد و از طريق تجارت چمداني و يا بازارچههاي مرزي به
خارج راه پيدا ميكند، مورد ايراد طرفهاي خارجي واقع ميشود.
* بهترين طريق تبليغات روي زعفران ايران به چه
صورت است؟
بايد زمينه براي تبليغ زعفران ايران از طريق اتحاديه فراهم شود.
دولت بايد اتحاديه را كمك كند تا زعفران ايران را از طريق تلويزيون، مطبوعات و
راديوهاي خارجي به مصرفكنندگان آن بشناساند.
هزينه تبليغات در خارج از كشور گزاف
است و دولت بايد هزينه تبليغ اين محصول باارزش را تأمين كند.
* آيا نمايشگاه خاص زعفران در خارج از كشور
وجود دارد؟
براي زعفران بهطور خاص نمايشگاهي وجود ندارد، اما در دو
نمايشگاه «آنوگا» در آلمان و «سيال» در فرانسه كه خاص مواد غذايي است، زعفران نيز
عرضه ميشود.
حضور در نمايشگاهها بين 50 تا 100
ميليون ريال براي هر شركتكنندة ايراني هزينه دارد.
* توصيه شما به دولت چيست؟
دولت يا بايد جلوي صادرات زعفران از طريق بازارچههاي مرزي و
تجارت چمداني را بگيرد و يا اينكه از صادركننده پيمان نگيرد و اجازه دهد آزادانه
به صادرات بپردازند.
البته برداشتن پيمان لطماتي را به
بازار صادرات ميزند، در نتيجه بهتر است جلوي صدور زعفران از بازارچههاي مرزي و
تجارت چمداني گرفته شود.
در ضمن دولت بايد اتحاديهها را
تقويت كند تا آنها بتوانند جلوي تقلب در صادرات را بگيرند.