با توانمندي‌هاي موجود

*علل محدوديت توليد زعفران در ايران چيست؟

- زعفران گران‌ترين ادويه جهان است كه مصرف آن در سطح بين‌المللي محدود است. محدوديت مصرف، محدوديت توليد اين محصول را نيز سبب شده است، به گونه‌اي كه امروزه تعادل بين توليد و مصرف آن برقرار است.

توسعه مصرف جهاني زعفران با تبليغات و يافتن بازارهاي جديد امكان‌پذير است و به تبع آن توليد نيز مي‌تواند افزايش يابد. اما در شرايط كنوني، ارتقاي كيفيت زعفران توليدي، مهمترين برنامه دفتر امور گل و گياهان زينتي، دارويي، قارچ و زعفران مي‌باشد.

* چه مقدار از توليد زعفران ايران به بازارهاي جهاني صادر مي‌شود؟

- طبق آمارهاي توليد و صادرات زعفران كه از سوي اين دفتر و گمرك جمهوري اسلامي ايران تهيه شده است، توليد زعفران ايران در سال 1374 معادل 87 تن بود كه 34 درصد يا 30 تن آن صادر شد. در سال 1375 توليد زعفران به 112 تن و صادرات آن به 43 درصد توليد يا 48 تن بالغ شد.

در سال 1376 حدود 30 درصد يا 37 تن از مجموع توليد 123 تني زعفران ايران روانه بازارهاي جهاني گرديد. سهم صادرات زعفران در سال 1377 به 45 درصد توليد يا 58 تن رسيد، در حالي كه كل توليد زعفران كشور در اين سال 130 تن ثبت شد. با افزايش توليد زعفران در سال 1378 و رسيدن آن به سطح 173 تن، ميزان صادرات نيز افرايش يافت. حدود 51 درصد زعفران توليدي ايران در اين سال كه 88 تن بود، صادر شد. اما در سال 1379 سطح توليد به 125 تن كاهش يافت، اما سهم صادرات نسبت به توليد زعفران افزايش يافت و به 88 درصد رسيد. به عبارت ديگر 111 تن از محصول زعفران ايران در سال گذشته راهي بازارهاي جهاني گرديد.

* آيا در سومين برنامه پنج‌ساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور، توسعه توليد زعفران مدنظر بوده است؟

- توسعه توليد زعفران در برنامة اين دفتر نبوده، بلكه ارتقاي سطح كيفي محصول در اولويت است. در خصوص بهبود كيفيت زعفران نيز در برنامه سوم يك ميليارد و دويست ميليون ريال بودجه اختصاص يافته است.

* مشكلات اساسي زعفران‌كاران و صادركنندگان زعفران چيست؟

- مشكلات عمده توليدكنندگان زعفران شامل پايين بودن قيمت، خشكسالي و كمبود نقدينگي است. صادركنندگان زعفران نيز با مشكلاتي نظير كمبود نقدينگي و تجهيزات بسته‌بندي و نيز پايين بودن قدرت رقابت در برابر صادركنندگان اسپانيايي مواجه هستند.

* آيا توليد زعفران مزيت اقتصادي دارد؟

- كشت و كار زعفران به ويژه در جنوب استان خراسان نسبت به ديگر محصولات كشاورزي، از مزيت بالايي برخوردار است.

* براي توسعه كشت زعفران در ايران چه محدوديت‌هاي قابل توجهي وجود دارد؟

- اول آنكه مصرف جهاني زعفران محدود است، در حالي كه توليد داخلي زعفران سبب كاهش شديد قيمت آن مي‌شود. توليد زعفران در استان خراسان مزيت قابل‌توجهي دارد و به همين جهت، حوزه فعاليت صادركنندگان اين محصول محدود به اين استان است. از سوي ديگر، زعفران‌كاران خراسان نسبت به توليدكنندگان زعفران در ديگر مناطق كشور از دانش بيشتري در زمينه كشت‌وكار زعفران برخوردار هستند. به همين جهت توليد زعفران بيشتر در محدودة همين منطقه باقي مانده، البته در برخي استان‌ها نيز توليد زعفران در سطح خوبي است.

* دولت چه حمايت‌هايي براي توليد زعفران از زعفران‌كاران مي‌كند؟

- حمايت اين دفتر از توليد زعفران، معطوف به كيفيت توليد است. بهترين حمايت براي بهبود كيفيت زعفران، توسعه روش بهداشت برداشت اين محصول است، زيرا برداشت به شيوه سنتي، افت كيفيت زعفران را در حد زيادي سبب مي‌شود. اما در روش جديد برداشت محصول زعفران كه با استفاده از الك و هيتر و تجهيزات خشك‌كن بهداشتي صورت مي‌گيرد، كيفيت محصول بسيار بالا خواهد بود.

توزيع الك و هيتر و... براي برداشت صحيح زعفران با قيمت يارانه‌اي در چند سال اخير توسط دفتر امور گل و گياهان زينتي، دارويي، قارچ و زعفران ‌و سازمان جهاد كشاورزي استان خراسان، اقدام بسيار مناسبي بوده كه انجام شده است. احداث ايستگاه‌هاي جمع‌آوري بهداشتي نيز از اقدامات مهم دفتر در همين زمينه بوده است.

* آيا دولت از صادركنندگان زعفران نيز حمايت مي‌كند؟

- وزارت جهاد كشاورزي متولي بخش توليد است نه صادرات. به همين دليل اين دفتر براي هماهنگي و نيز اعلام اهميت موضوع صادرات زعفران، جهت كمك به توليد آن فعاليت مي‌كند. حمايت از تشكيل اتحاديه صادركنندگان زعفران نيز نوعي حمايت از صادرات آن بوده است. اما اگر مشكل نقدينگي صادركنندگان حل شود، كيفيت بسته‌بندي زعفران ارتقا خواهد يافت و به تبع آن قيمت فروش زعفران در بازارهاي خارجي افزايش خواهد يافت كه در بهبود قيمت داخلي آن نيز تأثير خواهد داشت. حل مشكل نقدينگي مي‌تواند توان رقابت صادركنندگان زعفران ايران را نسبت به صادركنندگان اسپانيايي افزايش دهد.

* سطح زير كشت زعفران ايران چقدر است و تا چه حد قابل افزايش مي‌باشد؟

-سطح زير كشت زعفران ايران از 15420 هكتار در سال 1369 به 18121 هكتار در سال 1370 و سپس به 18637 هكتار در سال 1371 افزايش يافت. سطح زير كشت اين ادويه ارزشمند در سال 1372 به 19261 هكتار و در سال‌هاي 1373 و 1374 به 19882 هكتار رسيد. در سال 1375 سطح زير كشت به 23675 هكتار، در سال 1376 به 25500 هكتار،‌در سال 1377 به 30463 هكتار، در سال 1378 به 36724 هكتار و در سال گذشته به 41325 هكتار افزايش يافت كه روندي صعودي را نشان مي‌دهد.

در صورتي كه قيمت زعفران بهبود يابد و مشكلات ناشي از خشكسالي كم شود، سطح زير كشت افزايش خواهد يافت. اما در هر حال افزايش سطح زير كشت اصولاً به صلاح نيست. البته سطح زير كشت هر ساله افزايش مي‌يابد كه گريزناپذير است. اما افزايش آن به هيچ‌وجه توصيه نمي‌شود، زيرا توليد بيشتر مي‌تواند قيمت زعفران را از حد امروزي نيز كمتر كند و كشاورزان خرده‌پاي جنوب خراسان را با مشكلات عديده‌اي روبه‌رو سازد.

* آيا امكان جذب سرمايه‌گذاري خارجي در كشت و كار زعفران وجود دارد؟

-بخش عمده‌اي از فرآيند كشت و كار زعفران، احتياج به نيروي انساني (كارگر) دارد و از آنجا كه نيروي كار در ايران ارزان است، قدرت توليد زعفران كشور را نسبت به ديگر كشورها افزايش مي‌دهد. اين مسأله سبب شده است كه توليد زعفران اسپانيا با شكست روبه‌رو شود.

در بخش توليد، جذب سرمايه‌گذاري‌هاي خارجي چندان اهميتي ندارد، اما در بخش بسته‌بندي و خشك كردن زعفران و ايجاد ايستگاه‌هاي جمع‌آوري بهداشتي، جذب سرمايه‌گذاري خارجي مي‌تواند بسيار مناسب و مفيد باشد.

* سهم ايران در بازار جهاني زعفران چقدر است؟

-ايران بيش از 80 درصد زعفران موجود در بازارهاي جهاني را تأمين مي‌كند.

* جايگاه زعفران ايران در بازار جهاني زعفران چگونه است؟

-اگرچه بيش از 80 درصد زعفران موجود در بازارهاي دنيا مختص به زعفران ايران است، اما در عمل بخش عمدة آن به نام زعفران اسپانيا توزيع مي‌شود.

متأسفانه تبليغات منفي رقباي اروپايي در خصوص زعفران ايران كه در دوران دفاع مقدس انجام شد، زعفران ايران را بدنام و با كيفيت نامناسب معرفي كرد.

* بهاي زعفران ايران در بازار جهاني توسط خريدار تعيين مي‌شود يا فروشنده؟

-بخش عمده‌اي از زعفران ايران در بازارهاي جهاني به صورت فله به فروش مي‌رسد و خريداران اصلي آن تجار اسپانيايي هستند. آنها زعفران ايران را به نام خود بسته‌بندي مي‌كنند و به فروش مي‌رسانند.

فروش زعفران فله به صورت توافقي بين صادركننده ايراني و تاجر خريدار اسپانيايي انجام مي‌شود. اما پيشنهاد اول را فروشنده با توجه به قيمت روز ارايه مي‌كند.

* آيا زعفران ايران به صورت قاچاق از كشور خارج مي‌شود؟ پيامدهاي قاچاق زعفران چيست؟

-در سال‌هاي گذشته قاچاق زعفران در حجم قابل ملاحظه‌اي انجام مي‌شد. عوامل قاچاق نيز دلال‌هاي زعفران بودند كه به‌طور عمده آن را به بازار دبي منتقل مي‌كردند. به‌طور معمول وقتي قاچاق كالايي رواج پيدا كند، تقلب نيز زياد مي‌شود. اما در سال گذشته قاچاق زعفران قابل ملاحظه نبود، زيرا به لحاظ اقتصادي توجيه نداشت. اختلاف نرخ ارز واريزنامه‌اي و بازار غيررسمي كاهش يافته و اين امر قاچاق زعفران را نامعقول و غيرقابل توجيه نموده است.

افزايش توليد زعفران

كاهش قيمت آن را به دنبال خواهد داشت