سهم ايران در بازار جهاني زعفران

بيش از 60 درصد است

اشاره؛

  زعفران از محصولات كشاورزي است كه از ديرباز در ايران، آسياي صغير و بخش‌هايي از اروپا (به‌ويژه يونان) شناخته و مصرف شده است. در گذشته مصرف زعفران به عنوان يك گياه دارويي به لحاظ خواص آن مدنظر بوده، اما امروزه زعفران به لحاظ رنگ، طعم و مزه خوب در صنايع غذايي مصرف گسترده‌اي دارد. با اين وجود، هنوز زعفران در بسياري از كشورها شناخته شده نيست و مصرف جهاني آن در حد قابل  قبولي نمي‌باشد.

  بازار جهاني زعفران به‌طور عمده در اختيار شش كشور مي‌باشد كه عمده ترين صادركنندة آن، ايران است. در اين مقاله بازار جهاني زعفران را از نظر مي‌گذرانيم و راه‌هاي توسعه آن و افزايش صادرات زعفران از سوي كشورهاي عرضه‌كننده به‌ويژه ايران را بررسي مي‌نماييم.

 

 

زعفران از محصولات ارزشمند غذايي است كه داراي خواص گوناگون درماني، طعم و مزه جذاب و... است. با اين وجود بسياري از مردم جهان هنوز با زعفران آشنا نشده‌اند و از اين رو تجارت جهاني زعفران در حد محدودي مي‌باشد.

اطلاعات دريافتي از شبكه جهاني اينترنت نشان مي‌دهد كه در سال 1997 كه اطلاعات مدون آن در دسترس مي‌باشد، در مجموع 29 ميليون و 634 هزار دلار زعفران در بازار جهاني مبادله شده است.

سهم ايران در اين بازار 55/63 درصد، اسپانيا 13/27 درصد، چين3 درصد، ايتاليا 68/1 درصد، امارات متحده عربي 26/1 درصد و سويــيس 71/0 درصد مي‌باشد. ايران عمده‌ترين صادركننده زعفران در جهان در سال 1997 بود. البته در سال‌هاي 2000-1998 نيز همچنان ايران بيشترين سهم را در تجارت جهاني زعفران داشته است، اما اطلاعات آن بر روي شبكه جهاني اينترنت موجود نيست.

آمار گمرك جمهوري اسلامي ايران نشان مي‌دهد كه ارزش صادرات زعفران ايران در سال 1376 (از 21 مارس 1997 تا 20 مارس 1998) به بيش از 14 ميليون دلار رسيد. اين رقم در ســــال گذشته (1379) به 5/43 ميليون دلار افزايش يافت كه رشدي 210 درصدي را نشان مي‌دهد.

براساس اطلاعات دريافتي از شبكه جهاني اينترنت، در سال 1997 اتحاديه اروپا با جذب 27/60 درصد زعفران صادراتي ايران، خريدار اصلي زعفران ايران بوده است. پس از آن سوييس با جذب 30/1 درصد و آرژانتين با واردات 13/1 درصد زعفران صادراتي،‌خريداران عمده ديگر محسوب مي‌شوند.

در بين كشورهاي عمده خريدار زعفران در بازار جهاني، پس از اتحاديه اروپا كه 62 درصد واردات زعفران جهان را در سال 1997 به خود اختصاص داد، آمريكا با جذب 07/16 درصد، ژاپن با جذب 34/6 درصد، سوييس با جذب 13/6 درصد، آرژانتين با جذب 42/3 درصد، هنگ‌كنگ با 97/1 درصد، كانادا با 51/1 درصد، سنگاپور با 91/0 درصد، استراليا با 74/0 درصد و برزيل با جذب 23/0 درصد صادرات جهاني زعفران، از بازارهاي عمده واردكننده اين محصول بودند.

البته در اين فهرست نام كشورهايي همچون نروژ، اروگوئه، شيلي، كلمبيا، مصر، جمهوري چك، اسراييل، روسيه، تايلند، تونس، گواتمالا، نيكاراگوئه، السالوادور، ايسلند و پرو نيز به چشم مي‌خورد كه ميزان واردات آنها كمتر از 15/0 درصد واردات جهاني زعفران مي‌باشد. اما اين كشورها در زمره كشورهاي آشنا با محصول زعفران تلقي مي‌شوند.

براساس همين گزارش، ارزش واردات زعفران اتحاديه اروپا در سال 1997 به حدود 4/18 ميليون دلار، آمريكا به 8/4 ميليون دلار، ژاپن به حدود 9/1 ميليون دلار، سوئيس به 8/1 ميليون دلار، آرژانتين به بيش از يك ميليون دلار، هنگ‌كنگ به 585 هزار دلار، كانادا به 447 هزار دلار، سنگاپور به 270 هزار دلار، استراليا به 220 هزار دلار و برزيل به 67 هزار دلار رسيد. ارزش واردات زعفران ديگر كشورهايي كه در فهرست شبكه جهاني اينترنت براي سال 1997 ثبت شده است، از يك تا 41 هزار دلار بود.

در همين حال اطلاعات دريافتي در خصوص صادركنندگان زعفران در سال 1997 نشان مي‌دهد كه بازار صادرات زعفران اسپانيا كه دومين صادركنندة جهاني با سهم 13/27 درصد بازار است، آمريكا، ژاپن، سوئيس، آرژانتين، هنگ‌كنگ، كانادا، سنگاپور و استراليا مي‌باشد.

بازار عمده صادراتي چين كه سومين صادركننده زعفران جهان با سهم بازار 3 درصد در سال 1997 بود، كشور ژاپن بوده است. تمام زعفران صادراتي چين در اين سال به بازار ژاپن عرضه شده است.

ايتاليا كه چهارمين صادركنندة بزرگ زعفران با سهم 68/1 درصد در  بازار در سال 1997 بود، به‌طور عمده سوئيس، امريكا، كانادا و برزيل ثبت شده است.

امارات نيز با سهم 26/1 درصدي بازار در سال 1997 توانست محصول خود را به‌طور عمده به هنگ‌كنگ، سوئيس و اتحاديه اروپا عرضه كند. به عقيدة كارشناسان، امارات زعفران وارداتي از ايران را به بازارهاي مذكور صادرات مجدد نموده است.

سوئيس كه 13/6 درصد واردات زعفران جهان را در سال 1997 به خود اختصاص داد، در بازار صادراتي اين محصول نيز فعال بوده و توانسته است 71/0 درصد صادرات جهاني زعفران را در اختيار بگيرد. تقريباً تمام صادرات زعفران سوئيس به كشورهاي عضو اتحاديه اروپا عرضه شده است. به عبارتي سوئيس 8 درصد زعفران وارداتي را به بازار اتحاديه اروپا صادرات مجدد نمود.

به عقيدة كارشناسان، مصرف جهاني زعفران به لحاظ گراني آن، آشنا نبودن مردم بسياري از كشورها با زعفران، فقدان تبليغات مناسب در بازارهاي جهاني براي معرفي خواص و ارزش غذايي، طعم، مزه و رنگ و... زعفران در حد قابل توجهي نمي‌باشد. چنانچه تبليغات مناسب در اين زمينه صورت گيرد و كشورهاي توليدكنندة اصلي به‌ويژه ايران كه بيش از 60 درصد بازار جهاني زعفران و بيش از 80 درصد توليد جهاني آن را در اختيار دارد، در آن زمينه سرمايه‌گذاري مناسبي انجام دهد، ميزان مصرف جهاني زعفران و تجارت آن در كوتاه‌مدت دست‌كم سه برابر خواهد شد و ايران مي‌تواند همچنان عرضه‌كنندة اصلي باقي بماند و درآمد ارزي مناسبي را ازآن خود سازد.

از آنجا كه امكان افزايش توليد زعفران در ايران به مراتب بيش از ديگر كشورهاي رقيب (به‌ويژه اسپانيا، چين و ايتاليا) مي‌باشد و نيز مزيت زعفران ايران از لحاظ كيفيت، برنامه‌ريزي براي افزايش توليد و صادرات زعفران و بازاريابي و تبليغات مناسب براي گسترش صادرات زعفران ضروري است.

بازار جهاني توان جذب بيش از 100 ميليون دلار زعفران در سال را دارد و ايران مي‌تواند با حفظ سهم خود در اين بازار، ارزش صادرات خود را در كوتاه‌مدت به بيش از 60 ميليون دلار افزايش دهد.

كارشناسان عقيده دارند كه در بازارهاي داراي قدرت خريد مناسب همچون آمريكاي شمالي، اروپا و شرق آسيا زعفران شناخته شده است و با افزايش تبليغات مناسب در اين بازارها و جذب مشتريان، مي‌توان زمينه رشد صادرات زعفران به بازارهاي مذكور را فراهم ساخت.

كارشناسان ضرورت تبيين مزيت‌هاي غذايي و دارويي زعفران در تبليغات برون‌مرزي را ضروري مي‌دانند و عقيده دارند كه با اين شيوه شمار مصرف‌كنندگان زعفران افزايش خواهد يافت.

البته حضور مستمر صادركنندگان ايراني در بازارهاي هدف و ارايه محصول استاندارد و كنترل شده با طعم، رنگ و كيفيت مناسب و آموزش مصرف‌كنندگان درخصوص نحوه استفاده از زعفران مي‌تواند به رشد تقاضاي جهاني براي آن و در نتيجه افزايش تجارت بين‌المللي زعفران بينجامد و ايران نيز در اين رهگذر به رشد صادرات زعفران نايل آيد.

از آنجا كه زعفران محصولي كارگرطلب مي‌باشد، رشد صادرات زعفران ايران مي‌تواند به رشد اشتغال در جامعه مواجه با بيكاري ايران كمك بسزايي داشته باشد.