با توانمندي‌هاي موجود

n تاريخچه صادرات ميوه و تره‌بار ايران را به طور خلاصه ذكر فرماييد.

صادرات ميوه و تره‌بار به كشورهاي عربي حاشيه جنوبي خليج فارس از 30 سال پيش به‌طور مستمر و جدي در حجم كم و با بسته‌بندي‌هاي محلي و سنتي آغاز شد و در اين مدت نوسانات زيادي داشته است، به‌طوري كه با آغاز جنگ تحميلي، مشكلات عمده‌اي در اين زمينه پيدا شد.

صادرات ميوه از سال 1364 دچار تحول شد، اما به دليل تصميمات دولت در زمينه نرخ ارز و برقراري پيمان ارزي، كاهش‌هاي ناگهاني را در صدور اين كالاي سريع‌الفساد شاهد بوده‌ايم.

صادرات ميوه و تره‌بار در سال 1374 به اوج خود رسيد و اكنون به كشورهاي شرق آسيا، شمال آمريكا، برخي كشورهاي اروپايي، آسياي ميانه و كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس انجام مي‌شود.

با حل مشكلات حمل و نقل و برقراري بسته‌بندي مطلوب، صادرات ميوه و تره‌بار ايران در حجم كلان و با افزايش چشمگيري انجام خواهد شد.

n آيا تقاضا براي ميوه و تره‌بار ايران در بازار جهاني وجود دارد؟

بازارهاي جهاني صددرصد خواستار ميوه و تره‌بار ايران است. اما در برنامه‌ريزي‌هاي دولتي به جاي آنكه بيشتر به بخش كشاورزي اهميت داده شود و صادرات محصولات اين بخش مورد توجه قرار گيرد، به بخش صنعت اهميت داده شده است.

گفتني است در بخش كشاورزي، ايران از فناوري روز به‌طور جدي عقب نيست، اما در بخش صنعت شايد بيش از صد سال از فناوري كشورهاي پيشرفته دور هستيم.

ايران در بخش كشاورزي داراي قابليت‌هاي واقعي و توانمندي‌هاي بسيار بالايي است و كشورهاي خارجي خواهان محصولات اين بخش هستند.

علت عمده آن نيز توليد محصولات كشاورزي با بهره‌گيري از علوم وراثتي (ژنتيك گياهي) در ديگر كشورهاي توليدكننده است، اما در ايران محصولات به‌طور طبيعي كشت و پرورش داده مي‌شوند.

n از نحوه توليد طبيعي محصولات كشاورزي در ايران به عنوان يك مزيت سخن به ميان آورديد. ممكن است در خصوص اين مزيت در قياس با توليد محصولات با استفاده از ژنتيك گياهي توضيح دهيد؟

در كشورهايي چون هلند كه از نظر كشاورزي پيشرفت‌هاي چشمگيري كرده‌اند و فناوري آنها در سطح بسيار بالايي قرار دارد، گلخانه‌ها در زير نور لامپ‌هاي مهتابي و با نور كاملاً مصنوعي به جاي آفتاب فعاليت دارند و ميوه‌ها و صيفي‌ها بدون استفاده از نور مستقيم آفتاب و با استفاده از انواع هورمون توليد مي‌شوند.

اين شيوه توليد در اروپا باعث ايجاد بيماري‌هاي ناشناخته در انسان و دام شده و زندگي آنان را تحت‌الشعاع قرار داده است.

كشورهاي اروپايي اكنون دريافته‌اند كه توليد به‌طور مصنوعي، زندگي شهروندانشان را با مخاطرات بسياري مواجه ساخته و روي نسل جوان آنان اثر گذارده است، در نتيجه به توليد طبيعي محصولات كشاورزي و باغي روي آورده‌اند.

ويژگي كشاورزي ايران، بهره‌گيري از تابش طبيعي آفتاب و توليد محصولات باغي و جاليزي باب بازارهاي خارجي است.

n آيا تجار صادركننده ميوه و تره‌بار با اتحاديه همكاري دارند؟

اتحاديه از تجار صادركننده ميوه ايران تشكيل شده است. در گذشته اين اتحاديه 300 عضو داشت، اما امروز 100 عضو دارد.

با توجه به مقرراتي كه براي دريافت گواهي مبداء و كارت بازرگاني از سوي اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران تدوين شده و به اجرا درآمده است، انتظار مي‌رود اعضاي اتحاديه افزايش يابد.

n دليل كاهش تعداد اعضا چيست؟

جمع زيادي از صادركنندگان ميوه و تره‌بار، امروز از اين شغل كناره گرفته‌اند. علت عمده آن تنش‌ها، مشكلات و نوساناتي بود كه در گذشته در بازار صادرات كالاهاي غيرنفتي از جمله ميوه و تره‌بار به‌وجود آمد.

بسياري از صادركنندگان واقعي و قديمي ميوه و تره‌بار ايران در اثر رقابت غيراصولي از سوي تجار غيرواقعي در اين رشته دچار ضرر و زيان شده‌اند.

اين گونه تجار با ارسال ميوه‌هاي غيراستاندارد و به قيمت ارزان، زمينه را براي فعاليت تجار واقعي تنگ كرده‌اند و با يك رقابت ناسالم ضرر و زيان عمده‌اي براي كل كشور پديد آورده‌اند.

n آيا اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران روابط نزديكي با اتحاديه صادركنندگان ميوه، تره‌بار، سبزي، صيفي و گل و گياه ايران دارد؟

اتحاديه زيرمجموعه‌اي از اتاق است. اين اتاق در مواردي كه قادر باشد به اتحاديه كمك مي‌كند. اتاق در نمايشگاه‌ها از اتحاديه و اعضاي آن دعوت مي‌كند كه شركت مستمر داشته باشند و براي اعضاي اتحاديه تخفيف‌هايي درنظر مي‌گيرد و از هيچگونه همكاري دريغ ندارد.

در زمينه تبليغات، بازاريابي و دستيابي به بازارهاي هدف، اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران، تجار عضو اتحاديه را ياري مي‌كند.

n مشكل اساسي درون‌مرزي صادركنندگان ميوه و تره‌بار چيست؟

حمل‌ونقل و بسته‌بندي. شركت‌هاي هوايي ايران داراي هواپيماهاي باربري قديمي و فرسوده‌اي هستند. در نتيجه براي حفظ ايمني پرواز، فعاليت خود را روي حمل مسافر قرار داده‌اند.

هواپيمايي «هما» حتي داراي يك فروند هواپيماي حمل بار نيست. در حال حاضر نرخ‌هاي حمل بار هوايي ايران به مراتب بالاتر از شركت‌هاي خارجي است. در ضمن 97 درصد كانتينرهاي يخچال‌دار مورد استفاده در بخش حمل و نقل ايران، متعلق به قبل از انقلاب اسلامي و فاقد سيستم كنترل درجه حرارت است. بعد از انقلاب روي اين بخش اصلاً سرمايه‌گذاري نشده است.

n كرايه حمل زميني، دريايي و هوايي براي تره‌بار و ميوه ايران چقدر است؟

حمل بار ميوه و تره‌بار با هواپيماي مسافري به دبي هر كيلوگرم 2600 ريال و با هواپيماي باري شركت پيام به منطقه خليج فارس هر كيلوگرم 1450 ريال است. حمل بار با كانتينر يخچال‌دار به مقصد دبي هر كيلو 1100 تا 1200 ريال است. حمل بار فله بدون كانتينر و بدون يخچال به دبي هر كيلو 200 ريال است.

در زمينه حمل بار به مقصد اروپا در سال جاري هنوز قيمت‌ها اعلام نشده است، اما در سال گذشته هر كانتينر زميني يخچال‌دار به‌طور متوسط 40 ميليون ريال و بار هوايي از هر كيلو 6500 تا 7500 ريال براي بازارهاي آلمان و هلند بود.

n براي آنكه ميوه و تره‌بار ايران به خريداران خارجي بهتر شناسانده شود، چه بايد كرد؟

بهترين راه فعاليت روي رسانه‌هاي جمعي و معرفي محصولات كشاورزي ايران در اين رسانه‌ها است. دولت بايد روي معرفي ميوه و تره‌بار ايران به خريداران خارجي، سرمايه‌گذاري كند، زيرا سرمايه‌گذاري در اين امر به هزينه‌هاي هنگفتي نياز دارد و از عهده صادركنندگان بخش خصوصي، خارج است.

در اسپانيا يك شبكه ماهواره‌اي وجود دارد كه فقط در زمينه معرفي ميوه و تره‌بار فعاليت دارد، در شبكه اينترنت نيز اكثر كشورها محصولات و نوع بسته‌بندي خود را تبليغ مي‌كنند و فيلم‌ها و عكس‌هاي متنوعي از باغ‌هاي خود روي اين شبكه مخابره مي‌كنند.

دولت در اين زمينه بايد تسهيلات جدي براي صادركنندگان ايجاد كند. در نخستين گام، دولت بايد توانمندي‌هاي كشور در بخش كشاورزي را باور كند و سپس آن را به جهانيان بشناساند.

دولت بايد توليد ميوه در ايران در آب و هواي طبيعي را به جهانيان نشان دهد، زيرا در سراسر اروپا ميوه و تره‌بار به شيوه هيدروپانيك توليد مي شود.

n ممكن است در خصوص توليد به روش هيدروپانيك توضيحاتي ارايه كنيد؟

در مزارع و باغات اروپا زيرمجموعه آب بسته مي‌شود تا آب به داخل زمين نفوذ نكند.

در اين روش يك لايه پلاستيك و يا سيمان زيرخاكي كه محصول در آن كشت مي‌شود، كشيده مي‌شود، آبي كه به محصول داده مي‌شود، پس از عبور از خاك، روي بستر پلاستيكي يا سيماني قرار مي‌گيرد و از انتهاي زمين به بيرون هدايت مي‌شود. سپس اين آب به صورت بازيافت مورد تجزيه قرار مي‌گيرد و به آن مواد جديد اضافه مي‌شود و دوباره در مزرعه يا باغ مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

در ايران آب طبيعي وجود دارد و مواد معدني آن غني است.

n اقلام عمده صادراتي ميوه و تره‌بار ايران را ذكر كنيد.

اقلام عمده عبارتند از: سيب، انار، هندوانه، گلابي، هلو، شليل، شبرنگ، گيلاس، زردآلو. قطره‌طلا، بادنجان، كدو، كاهو، كرفس، كلم، چغندر لبويي و شلغم.

n مهمترين بازارهاي ميوه و تره‌بار ايران را ذكر نماييد.

كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس، اروپا و ژاپن در شرق آسيا.

n چه نوع ميوه‌هايي به اين بازارها صادر مي‌شود؟

براي اروپا انار، خربزه، ليموشيرين، نارنج و محصولات ديگري كه مشتري آن را طلب كند.

براي كشورهاي عربي چون هيچگونه ميوه‌اي در اين كشورها توليد نمي‌شود، حدود 90 درصد محصولات باغي مرغوب ايران صادر مي‌شود، به كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس از تمام دنيا ميوه صادر مي‌شود، در نتيجه كيفيت ميوه ايران بايد به اندازه‌اي باشد كه بتواند در اين بازارها به رقابت برخيزد. به ژاپن انار و خرما صادر مي‌شود.

n آيا تجار ايراني حضور مستمري در نمايشگاه‌هاي ميوه و تره‌بار خارج از كشور دارند؟

متأسفانه تجار ايراني حضور مستمر در اين نمايشگاه‌ها ندارند، زيرا به‌طور معمول، نمايشگاه‌هاي معتبر مانند نمايشگاه «آنوگا» در آلمان و يا نمايشگاه فرانسه در زماني برگزار مي‌شوند كه در ايران محصولات باب اروپا وجود ندارد.

n كشورهاي آفريقايي خواهان جدي ميوه ايران هستند، چرا اين محصولات به آفريقا صادر نمي‌شود؟

انتقال مسافر از ايران به آفريقا مشكل است، چه رسد به حمل ميوه به اين كشورها. بايد هواپيما وجود داشته باشد كه ابتدا ميزان محدودي ميوه را با كرايه معقول به بازار آفريقا انتقال دهد و شناخته شود، سپس بار عمده توسط تجار صادركننده به اين قاره حمل شود.

n آيا ميوه ايران با گشايش اعتبار اسنادي به بازارهاي جهاني صادر مي‌شود؟

فقط در برخي مواقع و به صورت معدود براي ميوه و تره‌بار ايران گشايش اعتبار شده است. علت نيز آن است كه در اعتبار اسنادي شرايطي براي ميوه ذكر مي‌شود. مثلاً براي انار ايران، شرط وزن مي‌گذارند و ذكر مي‌كنند هر دانه انار بايد 330 گرم وزن داشته باشد، در صورتي كه در باغ‌هاي ايران چنين توليد يك‌دستي وجود ندارد.

در ضمن در اعتبار اسنادي رنگ ميوه ذكر مي‌شود و در اروپا درصد رنگ با رايانه اندازه‌گيري مي‌شود و اين امر براي صادركنندة ايراني مقدور نيست كه بتواند تمامي محموله صادراتي را يك رنگ عرضه كند.

95 درصد بارهاي ميوه و تره‌بار ايران به صورت اماني صادر مي‌شود، زيرا اكثر بارهايي كه با گشايش اعتبار اسنادي صادر شده، هنگام تحويل با مشكل مواجه شده است.

n آيا صادركنندگان ايراني براي دريافت پول خود از خريدار خارجي دچار مشكل مي‌شوند؟

اكثر تجار ايراني هنگام دريافت پول خود با مشكل مواجه هستند. ضريب سوخت پول صادركنندگان در تمامي بازارها به ويژه كشورهاي اروپايي و جمهوري‌هاي شوروي سابق بسيار بالا است.

در اروپا صادركنندگان ايراني بيشتر با تجار ايراني به معامله مي‌پردازند و اكثر آنها پولشان سوخت مي‌شود.

در مورد صدور ميوه و تره‌بار ايران به جمهوري‌هاي شوروي سابق (CIS) به تجار پيشنهاد مي‌شود كالاهاي خود را به اين كشورها صادر نكنند، زيرا 95 درصد صادركنندگان ايراني در اين بازارها متضرر شده‌اند.

n به صادركنندگان ميوه و تره‌بار چه توصيه‌هايي داريد؟

به صادركنندگان ميوه و تره‌بار توصيه مي‌شود كه عضو اتحاديه ميوه و تره‌بار شوند و اين تشكل را تقويت كنند و در بازارهاي جهاني با دوستي و برادري با يكديگر به معامله مبادرت ورزند. صادركنندگان ميوه و تره‌بار ابتدا بايد بازارهاي جهاني را ببينند و بسته‌بندي‌هاي بين‌المللي را از نزديك مشاهده كنند.

اين صادركنندگان بايد از طريق اينترنت و استفاده از روش‌هاي نوين تجاري با بازارهاي جهاني آشنا شوند و از فناوري روز دنيا آگاهي يابند.

اين گروه بايد سعي كنند كيفيت كالاهاي صادراتي را افزايش دهند و ميوه و تره‌بار ايران را به نوعي در بازارهاي جهاني معرفي كنند كه محصولات ايران به عنوان يك محصول خوب، تميز، با بسته‌بندي مطلوب و حمل سالم معرفي شود.

صادركنندگان ميوه و تره‌بار نبايد عجولانه اقدام به صادرات كنند.

n كداميك از ميوه‌هاي ايراني قابل رقابت در تمامي بازارهاي جهاني هستند؟

70 درصد ميوه‌هاي ايران به شرط اصلاح كشت، داشت و برداشت در دنيا قابل رقابت است. حتي در وضعيت موجود، انار ايران در سراسر جهان حرف اول را مي‌زند و قابل رقابت با انار تمامي كشورهاي توليدكنندة اين محصول است. سيب ايران نيز از كيفيت بسيار بالايي برخوردار است.

گيلاس و برخي تره‌بار در وضعيت كنوني، كيفيت خوب و قابل طرح در بازارهاي جهاني دارند.

n چند درصد ميوه ايران بسته‌بندي شده صادر مي‌شود؟

90 درصد ميوه ايران بسته‌بندي شده و 10 درصد آن به صورت فله به بازارهاي جهاني صادر مي‌شود.

ميوه‌هاي بسته‌بندي شده ايران امروز با نام ايران در بازارهاي جهاني به مصرف‌كننده عرضه مي‌شود. اما از لحاظ وزن، صادرات هندوانه، سيب‌زميني و پياز حجم بيشتري دارد.

n چرا سهم صادرات ميوه نسبت به توليد آن در ايران رقم ناچيزي است؟

به دلايلي كه گفته شد، از جمله مسايل حمل و نقل كه اثر بسيار نامطلوبي روي صادرات ميوه ايران گذاشته است، براي صادركنندة ايراني، مقدور نيست ميوه را به سهولت به دبي ارسال دارد. رساندن ميوه به كشورهاي خاوردور، بسيار مشكل است.

هزينه كرايه يك كانتينر يخچال‌دار از دبي تا اروپا حداكثر 1500 دلار است، در حالي كه هزينه كراية آن از بندرعباس به دبي 4000 دلار است.

البته علت رشد بي‌روية هزينه كرايه از طرف شركت‌هاي حمل و نقل و كشتيراني، وجود حقوق و عوارض گمركي و بندري و نيز مشكلاتي است كه در بنادر ايران مي‌باشد. اين سياست دولت به صادرات غيرنفتي زيان‌هاي هنگفتي وارد كرده است.

n آيا ميوه صادراتي ايران تاكنون مرجوع شده است؟

ميوه به دليل سريع‌الفسادي آن، قابل مرجوع كردن نيست، به ندرت ميوه ايران مرجوع مي‌شود.

اگر ميوه ايران نتواند سليقه مشتري را جواب دهد، در همان محل معدوم مي‌شود. مرجوع يا معدوم شدن به علت فساد ميوه بوده است و دلايلي چون وجود ميكروب و يا ويروس مشاهده نشده است. تمام ضرر ميوه‌هاي مرجوعي يا معدومي را بايد صادركننده خود متقبل شود.

n آيا صادركنندگان ميوه و تره‌بار ايران دعاوي حقوقي در بازارهاي جهاني دارند؟

برخي صادركنندگان ايراني داراي دعاوي حقوقي در بازارهاي جهاني هستند. عمده اختلافات بر سر دير رساندن ميوه و تره‌بار ايران از سوي شركت‌هاي حمل و نقل بين‌المللي است.

ميوه ايران كه بايد 20 روز در راه باشد، در برخي مواقع تا 45 روز در راه بوده است، در نتيجه محصول با كيفيت مطلوب به دست مشتري نرسيده و باعث اختلاف با شركت حمل‌كننده شده و دعاوي در دادگاه‌هاي اروپايي مطرح شده است.

ميوه و تره‌بار ايران

در بازارهاي جهاني خواهان بسياري دارد