با توانمندي‌هاي موجود

* انواع خرماهاي صادراتي ايران كدامند؟

خرماهاي صادراتي ايران عبارتند از: كبكاب، زاهدي، پيارم، خضراوي و چند نوع ديگر كه مقدار توليد آنها كم است. در ايران بيش از 50 نوع خرما توليد مي‌شود، اما متأسفانه تاكنون مقاله‌اي جهت روش‌هاي اصلاح و ازدياد آنها نيافته‌ام.

كشورهايي مانند عربستان سعودي و مصر از سي سال پيش در برنامه‌ريزي بلندمدت توليد انبوه خرما را با اهداف گوناگون آغاز كردند. اين اهداف عبارتند از: توليد محصول بازارپسند براي مصرف داخلي و صادرات و توليد گونه‌هاي نخل سازگار با منطقه و توسعه پرورش اين گونه‌ها.

به اين ترتيب توسعه پرورش خرماهاي نرم شبيه مضافتي ايران به علت آلودگي شديد و رشد سريع ميكروارگان‌ها در آنها از رده خارج شدند، زيرا اين گونه خرماها را در هواي معمولي نمي‌توان به مدت طولاني نگهداري كرد.

* از نظر كيفيت غذايي و ميزان مصرف محصول خرماي ايران چگونه است و با چه كشورهايي قابل مقايسه مي‌باشد؟

به لحاظ فقر آهن، كلسيم، كاروتن، ويتامين «ب» و پتاسيم كه معمولاً در برنامه غذايي ما وجود دارد، خرما محصول بسيار مفيدي است. اما متأسفانه بخش اعظم خرماي توليدي در كشور ضايع مي‌شود يا به مصرف دام مي‌رسد. با اين وصف ابتدا ضرورت دارد تبليغات كافي و مؤثر در خصوص مصرف خرما به لحاظ ارزش غذايي آن در جامعه صورت گيرد تا ساكنان مناطق مختلف كشور مصرف خرما را در برنامه غذايي خود قرار دهند.

به‌طور كلي كشورهاي مسلمان به لحاظ پيروي از احاديث و آيات قرآن، بيش از ساكنان كشورهاي غيرمسلمان، خرما مصرف مي‌كنند. اما در مناطق خرماخيز كشورهايي مثل ايالات متحده آمريكا كه به ارزش غذايي خرما توجه دارند، مصرف خرما بسيار زياد است. تبليغات آنها در خصوص گسترش مصرف خرما را حتي مي‌توان روي شبكه اينترنت مشاهده كرد. مصرف خرما در ايران شبيه كشورهاي حاشيه خليج فارس است.

* آيا خرماي ايران به شيوه علمي و صنعتي پرورش داده مي‌شود يا هنوز روش‌هاي سنتي در توليد آن اعمال مي‌شود؟

در حال حاضر توليد خرما از طريق مركز تهيه نهال و با روش كشت بافت صورت مي‌گيرد كه علمي - صنعتي است. البته در برخي مناطق كه شمار آنها كم است، روش‌هاي سنتي كشت اعمال مي‌شود.

* آيا توليد خرما در ايران با كشورهاي صاحب‌نام در اين زمينه تفاوت زيادي دارد؟

اين تفاوت وجود دارد، زيرا ديگر كشورها براي توليد انبوه، ابتدا بر مبناي پسند بازار و پذيرش مصرف‌كننده مورد توجه قرار دارند و همزمان به اصلاح نژاد نخل‌ها پرداختند. چندي پيش در نمايشگاه وسايل كشاورزي «زاراگزا»ي اسپانيا، از يك توليدكننده پرسيدم شما چگونه فهميديد كه اين نوع پرتقال خوب است؟ گفت: ما دستگاه‌هاي كوچكي براي آب پرتقال‌گيري ساخته‌ايم و با پرتقال‌هاي مختلف به مشتريان مي‌فروشيم. زماني كه مصرف يك نوع پرتقال افزايش يابد، مشخص مي‌شود كه اين نوع پرتقال را مردم مي‌پسندند. لذا تمام برنامه‌ريزي‌ها از مصرف‌كننده شروع مي‌شود و بر همان اساس توسعه مي‌يابد.

* در زمينه اصلاح نژاد نخل ايران تاكنون چه اقداماتي صورت گرفته است؟

براي اصلاح نژاد نخل‌هاي ايران، مركز تهيه نهال احداث شده كه كار اصلاح نژاد را با شيوه كشت بافت انجام داده است. در حال حاضر اصلاح نژاد خرماي زاهدي در حال انجام و توسعه است. البته مي‌توان بر روي ديگر انواع نخل كه محصولشان قابل عرضه در بازارهاي جهاني باشد، نيز اصلاح نژاد و توسعه كشت صورت گيرد.

در كشور عربستان فقط كشت و پرورش 22 گونه نخل مجاز است و بقيه انواع را از فرآيند توسعه كشت خرما خارج كرده‌اند.

* آيا در رشته‌هاي دانشگاهي ايران، دروسي در خصوص توليد و فرآوري خرما تدريس مي‌شود؟

در دانشگاه‌هاي ايران در خصوص توليد و فرآوري خرما هنوز واحد درسي وجود ندارد و در اين زمينه دوره‌اي برگزار نشده است. البته طرح‌هاي مختلفي بر روي خرما ارايه شده است، اما ربطي به راهبردهاي لازم براي نوع توليد و صادرات ندارد. پيش از پيروزي انقلاب نيز مطالعاتي روي خرما و ضايعات آن انجام گرفته بود كه در نهايت به راه‌اندازي كارخانه‌اي در خوزستان منجر شد كه چندي بعد فعاليت آن متوقف گرديد.

به نظر مي‌رسد كه سياست اداره نخيلات با تأسيس مركز توليد نهال از طريق كشت بافت به توليد نهال‌هاي زيادي از نوع زاهدي كه خرماي خشك و زمردي است، قدم مؤثري باشد. با يك حركت كلي مي‌توان راهبرد خرما را مشخص كرد و اين حركت بايد با مطالعه جدي توسط كارشناسان و متخصصان وزارت جهاد كشاورزي صورت گيرد.

* آيا ايران يك صادركننده معتبر خرما در سطح جهان شناخته مي‌شود؟

ايران يك صادركننده عمده خرما به جمهوري‌هاي شوروي سابق به ويژه كشورهاي آسياي ميانه محسوب مي‌شود، زيرا قيمت فروش خرما به آنها پايين است، ولي در بازارهاي اروپا بسيار كم فعال مي‌باشد.

با وجود آنكه ايران اولين توليدكننده خرما در جهان است، اما هيچگاه اولين صادركننده خرما به بازارهاي جهاني نبوده و در اين زمينه رتبه سوم يا چهارم را داشته است.

* آيا ايران در زمينه صدور خرماي مورد قبول خريداران خارجي، مي‌تواند حضوري مستمر در بازارهاي بين‌المللي داشته باشد؟

تاكنون به طور شايسته ايران در بازار جهاني خرما وارد نشده است. بايد به كمك صادركنندگان در تمام زمينه‌ها بازاريابي صورت گيرد. ضمن اينكه توليد را مي‌بايست بر اساس نيازهاي بازار برنامه‌ريزي كرد.

در همين حال، ضرورت دارد در خصوص توليد محصولات جانبي خرما، فعاليت‌هاي كاربردي صورت گيرد تا بتوان مانند كشورهايي چون عربستان، بازارهاي زيادي براي خرما و محصولات جانبي آن به دست آورد. مسلمانان خاوردور در ايام حج تمتع خرماي عربستان را به عنوان تبرك خريداري كرده و به كشورهايشان مي‌برند. مسلمانان اندونزي، مالزي، سريلانكا و ديگر كشورها چنين اقدامي را به عمل مي‌آورند.

* از خرما چه محصولات صنعتي و غذايي به‌دست مي‌آيد؟

از ميوه خرما مي‌توان انواع شكلات، مارمالاد و تافي را تهيه كرد و خرما را جايگزين شكر نمود.

خمير خرما براي مصرف انسان براي كاهش كلسترول مفيد و قابل فروش است. از هسته خرما مي‌توان پودري براي خوراك دام به خصوص ماهي‌ها توليد نمود. البته هنوز خيلي از محصولات جانبي خرما شناخته شده نمي‌باشد، مثلاً توليد فروكتوز از خرما كه بهاي هر كيلوي آن 20 هزار تومان است.

* آيا ايران در زمينه توليد محصولات ثانويه از خرما تجربه‌اي دارد؟ آيا چنين محصولاتي در بازارهاي جهاني خريدار دارد؟

ايران هيچگونه تجربه‌اي در خصوص توليد محصولات ثانويه از خرما ندارد. البته بلوچ‌هاي ايران در اين زمينه كمي تجربه دارند و هسته خرما را به عنوان خوراك دام و يا پودر آن را همراه آرد گندم براي مصرف انسان مورد استفاده قرار مي‌دهند. به نظر مي‌رسد بلوچها نخستين افرادي در سطح جهان باشند كه به خواص آنها پي برده‌اند.

در سطح بين‌المللي نيز براي توليد محصولات ثانويه از خرما كار علمي زيادي انجام نشده است. اما چنانچه اين محصولات توليد و عرضه شود، خريداران بسياري خواهد داشت. به ويژه سركه و الكل خرما.

تعيين راهبرد پرورش خرما

و توليد محصولات صادراتي ضروري است

شاره؛