ايران اولين توليدكننده ودومين صادركننده

خرما در جهان است

 

اشاره؛

  خرما از نظر موا د غذايي  موجود در آن، از محصولات مهم كشاورزي محسوب مي‌شود و مصرف آن در ميان ملل مختلف به لحاظ ارزش غذايي اين محصول رواج دارد.

  ايران عمده‌ترين توليدكنندة خرما در جهان است و مي‌تواند سهم خود را در تجارت جهاني آن نيز روزبه‌روز افزايش دهد و از اين طريق نه‌تنها به رشد درآمدهاي ارزي ناشي از صادرات غيرنفتي نايل آيد، بلكه اشتغال مناسبي را براي كشاورزان و بخش صنعتي فرآوري خرما فراهم اورد.

  در اين مقاله نگاهي به بازار جهاني خرما و كشورهاي عمده توليدكننده، صادركننده و واردكننده اين محصول داريم.

 

 

 

براساس گزارش‌هاي دريافتي از شبكه جهاني اينترنت، سطح زيركشت خرما در جهان در يك دهه اخير 3/23 درصد افزايش يافته و از 4/595 هزار هكتار در سال 1988 به 9/787 هزار هكتار در سال 1997 رسيده است.

سطح زير كشت خرما در جهان تا سال 1993 همواره سير صعودي داشته، ليكن كمتر از 700 هزار هكتار بوده است. از سال 1993 تا 1996 سير سعودي سطح زير كشت تداوم يافت و از 8/704 هزار هكتار به حدود 803 هزار هكتار رسيد، اما در سال 1997 اين سطح تنزل پيدا كرد و به 9/787 هزار هكتار رسيد.

بر اساس اطلاعات موجود، ايران نخستين توليدكننده معتبر خرما در جهان است و سهم آن در سطح زير كشت خرماي جهان در يك دهه منتهي به سال 1997 ميلادي بين 20 تا 22 درصد بوده است. سطح زير كشت خرما در ايران از 3/124 هزار هـــكتار در سال 1988 به 1/131 هزار هكتار در سال 1991 و سپس به 6/138 هزار هكتار در سال 1993 افزايش يافت. اين سطح در سال 1994 به بيش از 6/150 هزار هكتار، در سال 1995 به بيش از 151 هزار هكتار در سال 1996 به 1/166 هزار هكتار و در سال 1997 به 5/174 هزار هكتار افزايش يافت.

سير صعودي سطح زير كشت خرما در ايران در دهة‌ موردنظر همواره تداوم داشته است.

عراق پس از ايران دومين توليدكننده خرما در جهان است. سطح زير كشت خرما در اين كشور از حدود 4/103 هزار هكتار در سال 1988 به حدود 120 هزار هكتار در سال 1989 و 5/123 هزار هكتار در سال 1990 افزايش يافت. اما در سال 1991 به 7/115 هزار هكتار تنزل يافت كه جنگ خليج فارس و بمباران نخلستان‌هاي عراق از سوي نيروهاي چندمليتي علت عمده تخريب بخشي از سطح زير كشت اين محصول در عراق بود.

سطح زير كشت خرما در عراق در سال 1992 به 116 هزار هكتار رسيد كه اين ميزان تا سال 1997 همچنان ثابت باقي ماند.

الجزاير از نظر سطح زير كشت خرما رتبه سوم را در جهان دارد و سطح زير كشت خرما، در اين كشور از 76 هزار هكتار در سال 1988 به حدود 82 هزار هكتار در سال 1991 رسيد. افزايش سطح زير كشت خرما در الجزاير در دهه 1990 همچنان تدوام يافت و در سال 1995 به 87 هزار هكتار و در سال 1996 به 6/96 هزار هكتار رسيد كه اين سطح در سال 1997 نيز حفظ شد.

عربستان سعودي نيز پس از الجزاير، رتبه چهارم جهان از نظر سطح زير كشت خرما را دارد. سطح نخلستان‌هاي عربستان از 64 هزار هكتار در سال 1988 به 4/72 هزار هكتار در سال 1990 و سپس به حدود 80 هزار هكتار در سال 1992 رسيد. افزايش سطح زير كشت خرما در اين كشور ادامه يافته و در سال 1995 به 8/93 هزار هكتار و در سال 1996 به 95 هزار هكتار رسيد كه در همين سطح در سال 1997 حفظ شد.

پاكستان كه پنجمين سطح زير كشت عمده خرما را در جهان دارد، توانسته است سطح نخلستان‌هاي خود را از 3/41 هزار هكتار در سال 1988 به حدود 42 هزار هكتار در سال 1992 برساند. اما در سال 1993 سطح زير كشت اين محصول در پاكستان به بيش از 73 هزار هكتار رسيد و همچنان توسعه يافت، تا آنجا كه در سال 1997 در سطح 75 هزار هكتار ثبت شده است.

ديگر كشورهاي عمده توليدكننده خرما عبارتند از امارات متحده عربي، سودان، عمان و تانزانيا كه سطح زير كشت خرما در آنها در سال 1997 به ترتيب 1/31، 18، 28 و 27 هزار هكتار ثبت شده كه در قياس با سال 1988 كه اين سطوح به ترتيب 2/22، 14، 25 و 20 هزار هكتار بود، افزايش نشان مي‌دهد.

بررسي‌هاي آماري نشان مي‌دهد كه سهم ايران در سطح زير كشت خرماي جهان از 21 درصد در سال 1988 به 20 درصد در سال‌هاي 91-1989 تنزل يافت، سپس در سال 1992 بار ديگر به 21 درصد رسيد، اما در سال 1994 به 20 درصد تنزل يافت. در سال 1994 سهم ايران 21 درصد در سال 1995 به 20 درصد، در سال 1996 به 21 درصد و در سال 1997 به 22 درصد رسيد كه بالاترين ميزان در دهة مورد بررسي مي‌باشد.

اطلاعات دريافتي از شبكه جهاني اطلاع‌رساني اينترنت نشان مي‌دهد، ميزان توليــــد خرما در جهان از 3 ميليون و 7/160 هزار تن در سال 1988 به 4 ميليون و 1/646 هزار تن در سال 1997 رسيد كه نشانگر افزايشي به ميزان 7/18 درصد مي‌باشد. توليد خرما در جهان از سال 1993 از مرز 4 ميليون تن در سال فراتر رفت و سير صعودي آن طي اين دهه جز در سال 1997 كه از 4 ميليون و 9/692 هزار تن توليد سال 1996 كمتر بود، ادامه داشت.

بر اساس همين اطلاعات، ايران همواره نخستين توليدكننده عمده خرما در جهان طي دوره مورد بررسي بوده است. توليد خرماي ايران از حدود 559 هزار تن در سال 1988 به 8/633 هزار تن در سال 1991 افزايش يافت، اما در سال 1992 نيز به 2/875 هزار تن ترقي كرد. در سال 1993 توليد خرماي ايران از مرز 700 هزار تن فراتر رفـــت و به 7/715 هزار تن رسيد، اما سال بــعد به 3/705 هزار تن كاهش يافت. از سال 1995 تا 1997 سير صعودي توليد خرمــاي ايران تداوم يافت و از 780 به 5/855 و سپس به 2/877 هزار تن رسيد.

مصر دومين توليدكننده عمده خرما در جهان است. توليد خرماي اين كشور از 494 هزار تن در سال 1988 به 6/571 هزار تن در سال 1989 افزايش و سپس به حدود 542 هزار تن در سال 1990 كاهش يافت، اما در سال بعد به 5/603 هزار تن و در سال 1992 به 7/603 هزار تن افزايش يافت. در فاصله سال‌هاي 1989 تا 1992 توليد خرماي مصر بيش از ايران بود و در اين دوره زماني مصر نخستين و ايران دومين توليدكننده عمده خرما در جهان بودند. اما از سال 1993 تا 1997 با وجود تداوم سير صعودي توليد خرما در مصر، اين كشور به مرتبه دوم توليد خرماي جهان تنزل يافت و ايران رتبه اول را به دست آورد.

بر اساس اطلاعات منتشر شده، توليد خرماي مصر از 3/631 هزار تن در سال 1993 به 1/646 هزار تن در سال 1994 و سپس به 9/677 هزار تن در سال 1995 و 2/738 هزار تن در سال 1996 افزايش داشت، اما در سال 1997 به سطح 710 هزار تن تنزل پيدا كرد.

عراق كه در سال 1988 پس از ايران و مصر رتبه سوم توليد خرماي جهان را در اختيار داشت، تا سال 1991 اين مقام را حفظ نمود، اما در سال 1992 توليد عربستان بيش از عراق بود، اما در سال‌هاي پس از 1993 تا 1997 عراق همچنان رتبه سوم را حفظ كرد.

توليد عراق از 3/356 هزار تن در سال 1988 به 4/488 هزار تن در سال 1989 و سپس به 9/544 هزار تن در سال 1990 و 2/566 هزار تن در سال 1991 افزايش يافت. اما با جنگ خليج فارس و تخريب بخشي از نخلستان‌هاي اين كشور بر اثر حملات نظامي نيروهاي چندمليتي، سطح توليد خرماي عراق به 448 هزار تن تنزل پيدا كرد. اين روند در سال 1993 تغيير كرد و توليد عراق تا سال 1997 در سطحي بيش از 600 هزار تن حفظ شد. توليد خرماي عراق در سال 1993 به ميزان 6/612 هزار تن، در سال 1994 به ميزان 8/675 هزار تن، در سال 1995 به ميزان 675 هزار تن ثبت شد. توليد اين كشور در سال 1996 به 650 هزار تن و در سال 1997 به 630 هزار تن تنزل يافت.

آمار توليد خرماي عربستان سعودي نشان مي‌دهد كه توليد اين كشور از 6/513 هزار تن در سال 1988 به 8/521 هزار تن در سال 1989 و سپس به 8/527 هزار تن در سال 1990 افزايش يافت. توليد خرماي اين كشور در سال 1991 به ميزان 1/528 هزار تن، در سال 1992 به ميزان 5/552 هزار تن، در سال 1993 معادل 563 هزار تن، در سال 1994 به ميزان 8/567 هزار تن، در سال 1995 به ميزان 3/589 هزار تن و در سال 1996 به ميزان 597 هزار تن ثبت شده است كه اين سطح در سال 1997 نيز حفظ شد.

     پاكستان پنجمين توليدكننده عمده خرماي جهان است كه تولــــيد آن از 6/281 هزار تن در سال 1988 به 535 هزار تن در سال 1997 رسيد كه تقريباً دو برابر شده است. توليد پاكستان تا سال 1992 همواره كمتر از 300 هزار تن در سال بود، اما در سال 1993 به 6/576 هــزار تن رسيد و در سال 1994 بالغ بر 6/578 هزار تن بود، اما پس از آن سير نزولي داشت و در حدود سالانه 532 تا 535 هزار تن بود.

توليد خرماي الجزاير از 196 هزار تن در سال 1998 به حدود 303 هزار تن در سال 1997 رسيد كه 54 درصد افزايش داشت. توليد خرماي اين كشور از سال 1994 به سطح 300 هزار تن در سال رسيد و حداكثر به 6/360 هزار تن در سال 1996 افزايش يافت.

امارات متحده عربي نيز توليد خرما را افزايش داده و از 5/141 هزار تن در سال 1988 به 4/230 هزار تن در سال 1992 رساند. رشد تدريجي توليد خرماي اين كشور تداوم داشت و در سال 1997 به 245 هزار تن رسيد.

سودان نيز كه در زمره توليدكنندگان خرما مي‌باشد، موفق شد توليد خرما را از 125 هزار تن در سال 1998 به 145 هزار تن در سال 1997 افزايش دهد. توليد خرماي عمان نيز در اين مدت از 120 هزار تن به 133 هزار تن رسيد كه 10 درصد افزايش نشان مي‌دهد.

توليد خرماي تانزانيا از 70 هزار تن در سال 1988 با 7/55 درصد افزايش به 109 هزار تن در سال 1997 رسيد.

 

جامعه اروپا با واردات بيش از 90 ميليون دلار خرما،‌ عمده‌ترين واردكننده خرما در جهان در سال 1997 بود و حدود 45 درصد خرماي صادراتي جهان را جذب كرد. در حالي كه هند،‌ مالزي، كانادا، سوئيس، هنگ‌كنگ، استراليا و... از ديگر بازارهاي عمده جذب خرماي صادراتي بودند.

 

 

سهم ايران در توليد جهاني خرما در اين مدت بين 15 تا 19 درصد بوده است. تنها در سال 1990 سهم ايران به 15 درصد و در سال 1997 نيز حداكثر به 19 درصد بالغ شد.

بر اساس اطلاعات دريافتي كشورهاي عمده واردكننده خرما در سال 1997 عبارت بودند از: جامعه اروپا،‌ هند، مالزي،‌ كانادا، سوئيس، هنگ‌كنگ، استراليا، سنگاپور، بنگلادش، آمريكا و تايوان.

جامعه اروپا 67/44 درصد خرماي وارداتي در جهان را جذب مي‌كند كه بخش عمده آن (78/23 درصد) از تانزانيا، 17/8 درصد از الجزاير، 73/2 درصد از ايران و به همين ميزان از آمريكا بوده است.

هند كه 65/23 درصد خرماي وارداتي جهان را جذب مي‌كند، بخش عمده واردات خود را به ميزان 88/11 درصد از ايران و 8/10 درصد از پاكستان و فقط 20/0 درصد را از آمريكا تأمين مي‌كند.

مالزي 33/6 درصد خرماي صادراتي جهان را وارد مي‌كند كه 23/2 درصد آن از چين، 63/1 درصد از ايران تأمين شده است.

كانادا در سال 1997 معادل 76/3 درصد خرماي صادراتي جهان را وارد كرد كه 09/1 درصد از آمريكا، 98/0 درصد از ايران، 59/0 درصد از پاكستان، 28/0 درصد از تانزانيا، 24/0 درصد از چين و 19/0 درصد از الجزاير بود.

سهم سوئيس در واردات جهاني خرما در سال 1997 به ميزان 02/3 درصد و هنگ‌كنگ 62/2 درصد، استراليا 13/2 درصد، سنگاپور 87/1 درصد، بنگلادش 7/1 درصد، آمريكا 64/1 درصد و تايوان 25/1 درصد بود.

ارزش واردات خرماي جامعه اروپا در سال 1997 به 8/94 ميليون دلار، هند به 2/50 ميليون دلار، مالزي به 5/13 ميليون دلار، كانادا به حدود 8 ميليون دلار، سوئيس به 4/6 ميليون دلار و هنگ‌كنگ به 6/5 ميليون دلار بالغ شد.

ارزش واردات خرماي جامعه اروپا از 8/58 ميلــيون دلار در سال 1993 به 2/90 ميليون دلار در سال 1994 و سپس به 6/95 مــيليون دلار در سال 1995 و 9/95 ميليون دلار در سال 1996 افزايش يافت. اما واردات هنگ‌كنگ در اين مدت از 9/5 ميليون دلار در سال 1993 به حدود 8 ميليون دلار در سال‌هاي 1994، 1995 و 1996 افزايش يافت، اما در سال 1997 به 6/5 ميليون دلار تنزل پيدا كرد.

ارزش واردات خرماي هند از 6/20 ميليون دلار در سال 1994 به 27 ميليون دلار در سال 1994 افزايش يافت، اما در سال 1995 به 1/23 ميليون دلار كاهش يافت. در سال 1996 اين رقم به بيش از 50 ميليون دلار بالغ شد.

ارزش واردات خرماي مالزي نيز از 6/5 ميليون دلار در سال 1993 به حدود 4/13 ميليون دلار در سال 1996 افزايش يافت كه بيش از دو برابر شد.

گزارش‌هاي آماري در خصوص صادرات كشورهاي عمده توليدكننده خرما نشان مي‌دهد كه تانزانيا با وجود آنكه دهمين كشور توليدكننده معتبر خرما در جهان است، اما سهم آن در صادرات خرما بيش از ديگر توليدكنندگان است. سهم تانزانيا در بازار جهاني خرما در سال 1997 به 81/25 درصد رسيد كه بــالاترين سهم بود. پس از آن ايران با 20/20 درصد سهم بازار و سپس پاكستان با 30/13 درصد سهم قرار دارند. سهم الجزاير در صادرات جهاني خرما در سال 1997 به ميزان 1/9 درصد، چين 8/7 درصد و آمريكا 3/7 درصد بود.

بازار عمده صادرات خرماي تانزانيا، جامعه اروپا و سوئيس و بازار عمده ايران،‌كشورهاي هند و مالزي و كانادا مي‌باشند.

پاكستان بخش عمده صادرات خرما را به هند اختصاص داده و براي الجزاير، جامعه اروپا با 17/8 درصد سهم در كل صادرات جهاني خرما، مهمترين بازار بوده است.

بخش عمده خرماي صادراتي چين به بازارهاي مالزي،‌ هنگ‌كنگ و سنگاپور روانه شده است، در حالي كه براي آمريكا در سال 1997 بازار عمده صادرات خرما، جامعة اروپا، كانادا و سوئيس بودند.

اطلاعات منتشره در خصوص بازاريابي خرما نشان مي‌دهد كه نمايشگاه‌هاي مواد غذايي و محصولات كشاورزي، عمده‌ترين اماكن براي عرضه و بازاريابي خرما مي‌باشند.

نمايشگاه «آنوگا» در كلن آلمان مهمترين نمايشگاهي است كه در زمينه مواد غذايي و محصولات كشاورزي هر دو سال يك بار برگزار مي‌شود و در آن انواع مواد غذايي و كشاورزي به ويژه خرما، خشكبار و انواع روغن‌هاي نباتي به نمايش درمي‌آيند.

در سال ميلادي جاري نيز نمايشگاه بين‌المللي بازرگاني فناوري غذايي (آنوگا) از 13 تا 18 اكتبر 2001 برگزار خواهد شد. از اين نمايشگاه بيش از 180 هزار نفر از جمله بازرگانان و دست‌اندركاران تجارت مواد غذايي ديدن مي‌كنند. ارتباط با اين نمايشگاه از طريق مكاتبه و رايانه ممكن مي‌باشد كه بدين شرح است:

 

Email: s.hoerner@koelnmesse.de

66 Koln Messe Additional Correspondent Street

Messeplatz 1

ZIP/City 50679 Koln

Germany

Phone: 0049 221 8210

Fax:  0049 221 8212574

http://www.koelnmesse.de