يكپارچگي پولي و ارز واحد

براي منطقه آسيا - اقيانوس آرام

 

 اشاره:

بحث دستيابي به پول واحد در منطقه شرق آسيا مدتهاست كه بر سر زبانها ميباشد. اقتصاددانان منطقه با تأثيرپذيري از بحران پولي آسيا كه در اواخر دهه ميلادي گذشته، آشفتگيهاي بسياري براي كشورهاي شرق آسيا ايجاد كرد، اكنون بهطور عميقتر مطالعه براي ايجاد پول واحد را دنبال ميكنند. اقتصاددانان منطقه اكنون بدين نتيجه رسيدهاند كه آسيا به تنهايي نميتواند وارد يك اتحاد پولي شود، زيرا  بخش قابل توجهي از تجارت خارجي (مريي و نامريي) آن با آمريكا صورت ميگيرد و از اين رو خواستار ايجاد پول واحد آسيا - اقيانوس آرام ميباشد و چنانچه در اين زمينه به موفقيت كامل دست يابد و اتحاد اقتصادي منطقه با حضور سه ابرقدرت اقتصادي آمريكا، ژاپن و چين شكل بگيرد، دستكم اتحاديه اروپا با رقيبي به مراتب قويتر از خود روبهرو خواهد شد.

مطلبي كه در زير آمده است، ترجمه و تلخيص مقاله نشريه «فوكوس جاپن» است كه خواندني است.

     

 

يكپارچگي پولي

ارز مشترك براي كشورهاي آسيا - اقيانوس آرام

منطقه آسيا - اقيانوس آرام براي به‌دست آوردن ثبات ارزي، بايد از تجربه اروپا در ايجاد «يورو» درس بياموزد.

«تاكه هيتو كاندو» رييس دانشگاه «ريتسو مايكان» آسيا - اقيانوس آرام در آوريل سال 2000 ميلادي در پاريس با «ژاك اتالي» كه مشاور ارشد «فرانسوا ميتران» رييس جمهور وقت و اولين رييس بانك ترميم و توسعه اروپا بود،‌ ملاقات كرد. آنها در اين ديدار در خصوص مفهوم ارز مشترك مذاكره كردند.

«اتالي» در ژانويه 1998 در روزنامه «لوموند» تفسيري نوشت و در آن از ايده ارز مشترك آسيايي انتقاد كرد و گفت، اين حركت مانند «تلاش در ايجاد يك اتحاديه پولي در كشورهاي حوزه بالكان» است.

به عبارت ديگر، اين امر غيرعملي است.

وي در كتاب اخير خود موسوم به "Fraternite's"  كه يك داستان درباره يك دولت يا كشور كامل و ايده‌آلي است، گفته است كه احتمال دارد ايجاد يك ارز واحد آسيايي با تمركز بر يوان (واحد پول چين) امكان‌پذير باشد.

«اتالي» اظهار داشت: ما توافق نظر داريم كه ين ژاپن نمي‌تواند اساس و مبناي يكپارچگي پولي در آسيا باشد.

وي توضيح داد:‌ «در حالي كه برخي افراد مي‌گويند،‌يورو همان مارك آلمان با نامي متفاوت است، اما حقيقت آن است كه حصول به يك يكپارچگي در اروپا با مارك امكان‌پذير نبوده است.

همين مطلب را مي‌توان احتمالاً براي «ين» در مقوله آسيا گفت. با اين حال ما در مورد سرعت روندي كه منجر به ايجاد يك ارز مشترك مي‌شود، توافق نظر نداشتيم.

«اتالي» گفت:‌ «ايجاد يورو مرحله آخر در يكپارچگي بازارهاي تجاري است.»

در واقع رسيدن به يكپارچگي پولي دشوار است و با توجه به تنوع و متفاوت بودن اقتصاد آسيا، اين روند حتي بيش از روندي كه در اروپا اجرا شد، طول خواهد كشيد.

«كاندو» در پاسخ به «اتالي» توضيح داد: زماني كه جامعه اروپا تشكيل شد، نظام بين‌المللي پولي همچنان پابرجا و استوار بود. براي همين بود كه پروژه يكپارچگي و پولي در مرحله بعدي مورد قبول واقع شد. ليكن اينك ما در عصر متفاوتي هستيم.

همان‌طور كه بحران پولي آسيا نشان مي‌دهد، تحركات سرمايه‌اي در سطح گسترده مي‌توانند به سرعت ايجاد شرايط اقتصادي موردنظر را نقض كنند.

خطر بحران پولي آسيا موجب شد كه چين در مورد آزادسازي معاملات بين‌المللي سرمايه‌اي ترديد كند. اوضاع اقتصادي آسيا نمي‌تواند بدون ثبات ارزي در آينده توسعه يابد.

«كاندو» عقيده دارد دستيابي به اين امر (ثبات ارزي) از اولويت بالايي برخوردار است. ضمنا نظر به اينكه اروپا هيچ نمونه‌اي از قبل براي پيروي از آن در دست نداشت، لذا روند يكپارچگي پولي آن بر پايه روش آزمون و خطا بود كه به معناي اتلاف وقت است. براي مثال "Snake" يك انحراف و اتلاف وقت بود كه مي‌توانست به‌وسيله پيشروي مستقيم به سوي FCU (واحد ارز اروپا) از آن اجتناب شود.

"Snake" يك سيستم است كه به موجب «موافقتنامه بال» از سوي بانك‌هاي مركزي جامعه اروپا در آوريل 1972 مورد قبول واقع شد و به موجب آن موافقتنامه، مي‌بايست ارزش ارزهاي تمام كشورهاي عضو جامعه اروپا در سطح 25/2 درصد كمتر يا بيشتر از نرخ‌هاي مركزي آنها، حفظ مي‌شدند.

ليكن در عمل اين وضعيت به‌طور كامل تحقق نيافت. آسيا مي‌تواند با استفاده از تجارب جامعه اروپا به‌طور قابل توجهي براي كم كردن مدت زمان رسيدن به اتحاد پولي بهره جويد.

به عقيده «كاندو»، «اتالي» همان طور كه در كتاب اخير خود نشان مي‌دهد، يكي از پيشتازان متفكران امروز است ليكن زماني كه امور مالي مطرح مي‌شوند، وي به‌طور حيرت‌انگيزي محافظه‌كار مي‌شود. شايد به اين دليل كه وي به خوبي آگاه است كه يكپارچگي مالي مورد تعهد،‌ چقدر مشكل است.

اما «كاندو» مي‌گويد: در موضوع ارز واحد آسيا، نظرات من در مقايسه با نظرات اتالي بسيار ريشه‌اي و راديكال است. شايد به اين دليل كه من تهديدي را احساس مي‌كنم.‌ «دلار در روند گذار به عنوان يك وسيله بالفعل يكپارچگي پولي آسيا است و در مرحله‌اي ممكن است يك «منطقه يوآن» ايجاد شود.»

«كاندو» مي‌افزايد؛ افزايش شديد جمعيت مسن ژاپن خيلي زود تحليل رفتن سپرده‌هاي ارزي كشور را موجب خواهد شد. ما وقت كمي داريم. در حالي كه معدود افرادي به نسبت در اين حالت بحران سهيم هستند.

ايجاد «تمايل سياسي» براي پيشرفت به سوي يكپارچگي پولي نمي‌تواند يك‌شبه صورت بگيرد. هر چند اين روند طولاني‌تر شود،‌از كتاب من درباره اين موضوع برخي بهره‌گيري‌ها خواهد شد. اين كتاب توسط سازمان تجارت ژاپن «جترو»   تحت عنوان «ضرورت ارز مشترك آسيا - اقيانوس آرام» چاپ شده است.

كاندو مي‌گويد: اعتقاد من بر اين است كه يك «واحد ارز مشترك آسيا - اقيانوس آرام» بايد ايجاد شود. اين واحد ارزي شامل سبدي از 5 ارز همچون دلار آمريكا، ين ژاپن، يوآن چين، ون كره جنوبي و بات تايلند است.

كاندو علت انتخاب ارزهاي مذكور را چنين توضيح مي‌دهد: اول آنكه دلار آمريكا و يوآن چين از آغاز بايد در اين واحد ارزي باشند. تصور ايجاد يك ارز مشترك براي منطقه آسيا - اقيانوس آرام به عنوان يك موضوع عملي،‌ نمي‌تواند بدون مشاركت آمريكا و چين تحقق يابد.

دوم آنكه، مرحله شروع بايد ايجاد يك "numeroire" باشد كه يك واحد ارزي است كه به عنوان يك استاندارد ارزش عمل مي‌كند و بايد باشد كه بازار از آن حمايت كند.

با توجه به دگرگوني و تنوع موجود در منطقه،‌كار هماهنگي سياست اقتصاد كلان بايد به تدريج در مرحله بعدي صورت گيرد.

سوم آنكه، ضرورتي ندارد در شروع كار، واحد ارز جديد به عنوان پولي براي معاملات تجاري مورد استفاده قرار گيرد. احتمالاً اين امر عملي‌تر است كه با استفاده از بازارهاي سرمايه‌اي كار آغاز شود.

براي مثال،‌بانك توسعه آسيايي مي‌تواند اوراق قرضه‌اي را كه با ارز جديد آسيا - اقيانوس آرام ارزش‌گذاري شده، در بازار توليد منتشر كند.