 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 161 |
|
با ارزان فروشي ميتوان مصرف پسته
در جهان
و صادرات آن را رونق داد
اشاره:
پسته دومين كالاي عمده غيرنفتي ايران است كه به بازارهاي جهاني عرضه ميشود
و سالانه ميليونها دلار وارد اقتصاد كشور ميكند. اما اين محصول نيز در سالهاي اخير
با آسيبهاي جدي در بازارهاي خارجي روبهرو شده است، به گونهاي كه آيندة درخشاني
براي تداوم صادرات آن با شرايط كنوني متصور نيست.
صرفنظر از تبليغات سوء رقباي پسته ايران در خصوص افلاتوكسين پسته و
ممانعتهاي برخي دولتها به دلايل سياسي، صادرات پسته با رقابت ناسالم صادركنندگان
داخلي و برخي مسايل ديگر روبهرو است.
در خصوص وضعيت توليد و صادرات پسته ايران و مسايل و مشكلات آن، خبرنگار
نشريه «بررسيهاي بازرگاني» با آقاي اسماعيل رحمانيان، مديرعامل شركت «خشكبار سبز»
از پيشگامان صادرات پسته ايران گفتوگويي دارد كه با هم ميخوانيم.
صادرات پسته ايران از چه زماني آغاز شد؟
صادرات پسته ايران از سال 1312 يا
1313 آغاز شد و سال 1319 دو تن از تجار، اولين محمولةپسته ايران را به
بازار آمريكا روانه ساختند.
بهترين خريدار پسته ايران از
آغاز آمريكا بود و اروپاييان در چند سال اخير پسته ايران را مصرفميكنند. پيش
از آن مردم اروپا به دليل آنكه پسته چربي دارد و باعث چاقي ميشود، از
مصرف آن پرهيزداشتند.
پسته ايران در گذشته به مقدار
كم در هلند مصرف ميشد. مردم هلند آن را در روغن سرخ و سپسمصرف ميكردند.
در خاورميانه به ويژه در كشورهاي سوريه، لبنان، عراق و برخي ديگر كشورها،
پستهايران به مقدار زياد مصرف ميشده است، مردم كشورهاي حاشية خليج فارس
يعني كويت، امارات و تاحدودي عربستان سعودي نيز پسته ايران را مصرف ميكردند.
از سال 1319 به بعد، مصرف پسته
ايران در ديگر كشورها اوج گرفت. در آن سالها توليد پسته ايرانحداكثر 2000
تن بود. مصرف پسته كمكم بين مردم جهان متداول شد و امروز ايران با توليد
200 هزار تنپسته، اولين صادركنندة اين محصول محسوب ميشود.
آيا كشورهاي ديگري به جز
آمريكا و ايران پسته توليد ميكنند؟
استراليا سالانه 2000 تن پسته
توليد ميكند. اين ميزان توليد به اندازة توليد ايران در سال 1319است.
آمريكا نيز دومين توليدكننده پسته پس از ايران است و سالانه 100 هزار تن
پسته توليد ميكند. يونانو تركيه هر كدام 50 تا 60 هزار تن پسته توليد ميكنند.
چرا صادركنندگان پسته در
بازارهايي كه مردم آن صاحب قدرت خريد بالايي هستند،فعاليت نميكنند؟
استراليا پستههاي بوداده و
نمكدار ايران را از 35 سال قبل خريداري ميكرد، اما امروز با آوردندستگاههاي
مختلف، پسته خام خريداري ميكند و آن را بو ميدهد. البته استراليا خود بهتدريج
جزوتوليدكنندگان پسته شده است و پستههاي بسيار زيبايي با مغز بسيار سبز
توليد ميكند.
يونان نيز جزو توليدكنندگان
پسته است، اما قبلاً پستة مصرفي خود را از ايران خريداري ميكرد. تجاريوناني
به اصطلاح بدحساب هستند و تجار ايراني رغبت به معامله با آنان ندارند.
سوريه، يونان و تركيه اكنون
توليدكننده پسته شدهاند و كمتر خريدار پسته خارجي هستند.
آمريكا كه دومين توليدكنندة
پسته بعد از ايران است، نيز اكنون در فهرست صادركنندگان عمدة اينمحصول
قرار دارد.
تصور ميكنم تا دو يا سه سال
آينده پسته آمريكا حرف اول را در بازارهاي جهاني خواهد زد. محصولپسته
ايران تا سه يا چهار سال آينده به 500 هزار تن خواهد رسيد، اما با وجود اين
توليد زياد، ايران مجبوراست در بازار جهاني به دنبال پسته آمريكا حركت كند.
زيرا پسته آمريكا امروز بهراحتي با قيمتهايمناسب در بازارهاي جهاني جذب
ميشود، اما براي پسته ايران بايد به دنبال مشتري گشت.
متأسفانه سيستم صادراتي ايران
در بازارهاي جهاني روش صحيحي را دنبال نميكند، در نتيجه بازارهاياين
محصول از دست صادركنندگان خارج ميشود.
بهنظر ميرسد بادام زميني
جاي پسته را در بازارهاي جهاني پر كرده است. براي اينكه بازارپسته گسترش
يابد و ارزش قبلي خود را در كشورهاي مصرفكننده بهدست آورد، چه بايد كرد؟
اقتصاد دنيا امروز بادامزميني
را جايگزين مصرف پسته كرده است. بادامزميني ميان ملل مختلفمصرف زيادي
دارد و در رستورانها و مجامع عمومي مصرف ميشود. كشورهاي صاحب پسته مانند
ايرانكه توليدشان امروز به 200 هزار تن در سال و تا ده سال آينده متجاوز
از 500 هزار تن خواهد بود، بايدروي قيمت تمامشدة توليد اين محصول برنامهريزي
كنند.
علاوه
بر ايران، آمريكا، يونان و تركيه به توليد پسته ميپردازند، توليد پسته آمريكا
سالانه 100 هزار تن، يونان و تركيه هر كدام 50 تا 60 هزار تن است.
توليدكنندگان پسته استفاده
كلاني بر روي هر كيلو پسته ميبرند. در اين زمينه دولت بايد فكري به حالقيمت
تمامشدة توليد پسته بكند و باغداران را مجبور به پايين آوردن قيمت پسته
خام كند.
اگر قيمت خريد پسته از
توليدكننده پسته كاهش يابد، مردم چين، اسپانيا، ژاپن، تايلند، تايوان و
سراسرخاوردور مصرفكنندة عمدة آن خواهند بود. زيرا با قيمت كنوني، مردم اين
كشورها قادر به خريد آننيستند. مسؤولان دولتي هنوز هم پسته را يك محصول
تشريفاتي ميپندارند. در صورتي كه پسته زماني يكمحصول تشريفاتي بود كه
توليدكنندة آن به ميزان سالانه 10 هزار تن فقط ايران بود. در آن زمان
پستة ايرانهر تن 7 هزار دلار بهفروش ميرفت، اما امروز آن را به بهاي
2500 دلار بهزور ميخرند.
مالكان باغهاو برخي شركتهاي
تعاوني پسته، در واقع نميخواهند وضع توليد و صادرات پسته سامانيابد. بررسيهاي
انجام شده نشان ميدهد هر كيلو پسته به بهاي 5000 تا 6000 ريال توليد ميشود،
نبايداين محصول بسته به نوع و اندازة آن به بهاي 10000 تا 40000 ريال در
هر كيلو به صادركننده فروختهشود. قيمت پسته براي مصرف در بازارهاي داخل و
خارج بههيچوجه عادلانه نيست.
كشورهايي چون تايوان، چين و
هنگكنگ به دليل گراني پسته ايران، فقط پسته دهانبسته خريداريميكنند.
تجار عربستان سعودي نيز به صادركنندگان ايراني ميگويند «شما پسته ارزان به
ما بفروشيد تا ما بهجاي مغز پسته، پوست آن را هم ببريم.»
پستههاي كلهقوچي و اكبري اكنون
در بازارهاي جهاني خريداري ندارد. اگر براي مثال امروز 100 تنپسته به
بازار عربستان سعودي برود، 500 كيلو تا يك تن آن پسته اعلا است.
تمامي اين كشورها به جز ژاپن
پسته ارزان خريداري ميكنند و بيشتر ارزش غذايي آن مدنظرشان است.كشورهاي
اروپايي نيز به دنبال پسته ارزان هستند و پسته گرانقيمت در آن كشورها
خريدار ندارد. كشور لبنانبه دنبال پسته گران ايراني است، چرا كه مردم اين
كشور مانند ايرانيها به ظواهر امر اهميت ميدهند.
اگر قيمت هر كيلو پسته خريداري
شده از باغدار حداكثر به 20 هزار ريال برسد، احتمال آنكه صادراتاين محصول
دوباره رونق بگيرد و بازارهاي جهاني را تسخير كند، وجود دارد.
مصرفكنندگان پسته ايران در
بازارهاي خارجي غالباً از كهنه بودن اين محصول گله دارند.نظر شما چيست؟
برخي صادركنندگان در قالب
تعاونيهاي حملكننده پسته به خارج هستند. آنها صادركنندة واقعي اينمحصول
نيستند. اين گونه تعاونيها با داشتن انبار با اجاره كردن آن در كشورهاي
خارجي، پسته ايران را انبارميكنند و هميشه پسته كهنه دارند. در برخي مواقع موجودي پسته
اين گونه صادركنندگان حتي 2 يا 3 سال در انبار ميماند تا به تدريجفروش
برود. صادركنندة واقعي پسته ايران را 2600 تا 2700 دلار صادر ميكند، اما
صادركنندگاني كه پستهرا در انبارهاي آن سوي مرزها خواباندهاند، پسته را به
قيمت 2500 دلار و حتي كمتر به مشتريانصادركنندگان واقعي پيشنهاد ميكنند.
اين رقابت ناسالم وضعيت صادرات پسته ايران را به مخاطره انداختهاست.
دليل عمدة افزايش ناگهاني
توليد پسته ايران چه ميباشد؟
توليد پسته ايران در سال 1378
حدود 70 هزار تن بود. اين توليد در اثر به محصول نشستن باغاتجديد در سال
جاري به 200 هزار تن ميرسد و تا 10سال آينده به مرز 600 هزار تن خواهد
رسيد. دليلعمده اين افزايش توليد، بهاي گران خريد پسته از باغدار است.
باغداران پسته در اثر گراني قيمت خريدپسته، تشويق به ايجاد و گسترش باغهاي
پسته شدهاند، بدون آنكه به فكر بازار فروش آن در خارج از مرزهاباشند.
امروز در برخي نقاط ايران
مانند تربت حيدريه، احداث باغ پسته هيچگونه خرجي ندارد و حداكثر خرجدر
باغهاي ايران شايد به 6000 ريال براي هر كيلو برسد. البته توليد پسته در
رفسنجان به دليل گران بودنآب و كود در منطقه، گرانتر از ديگر نقاط ايران
است، اما متأسفانه مركز قيمتگذاري پسته ايران،«رفسنجان» تعيين شده است.
بر اساس گزارش وزارت جهاد
كشاورزي امروز 400 هزار هكتار باغ پسته در ايران وجود دارد. چنانچهاين باغها
به محصول بنشينند و هر هكتار حتي يك تن پسته توليد كند، در آيندة نزديكي
ايران سالانه 400 هزار تن پسته توليد خواهد كرد. مصرف اين پسته در كجا
خواهد بود؟ دولت بايد فكري براي اين موضوع بكند و مصرفكننده اين ميزان
پسته را در سراسر جهان پيدا كند.
چنانچه قيمت پسته ايران كاهش
يابد، ميتوان به آينده صادرات آن اميدوار بود. قيمت اين محصول دربازارهاي
جهاني بايد از بادامزميني نيز كمتر باشد تا مصرف شود.
آيا قيمت پسته ايران در
بازارهاي خارجي ثبات كافي دارد؟
پيش از اين پسته ايران در سطح
سالانه 100تا 500 تن به خارج صادر ميشد و خريداران به راحتيآن را جذب ميكردند.
اما امروز به صورت كانتينري صادر ميشود. اين در حالي است كه مشتريان
معتقدندبه دليل نزول قيمت پسته ايران در بازار، نبايد بهطور عمده خريد كرد.
در همين حال، مخالفتهايي از
سوي دولتها براي فروش پسته ايران وجود دارد. براي مثال ادارهبهداشت
استراليا به بهانة وجود سم افلاتوكسين در پسته ايران، مانع از فروش آن در
فروشگاههاي اين كشورميشود، در حالي كه پستة آمريكا بدون هيچگونه مانعي
در فروشگاههاي استراليا عرضه ميشود.
پسته آمريكا در استراليا فقط يك
بار آزمايش ميشود، اما پستة ايران 8 بار. عوامل مختلف در دنيا سعيدارند با
صادرات پسته ايران مقابله كنند. در اروپا نيز اين مشكل وجود دارد.
خريداران پسته در اروپا در آغاز
سال براي خريد پسته موردنياز خود از آمريكا كردهاند. با وجود علاقهمشتريان و
مصرفكنندگان به پسته ايران، مأموران بهداشت در كشورهاي اروپايي گاهي تا
10 بار پستة ايرانرا از فروشگاهها خارج و آزمايش ميكنند. علاقة مصرفكنندگان
اروپايي به پسته ايران تا حدي است كه اگردر فروشگاهي 100 كيلو پسته ايران
در كنار پسته آمريكا عرضه شود، پسته ايراني ظرف يك روز و پستهآمريكايي ظرف
يك هفته به فروش ميرود.
بنابراين مشكلات سياسي در
بازرگاني خارجي پسته وجود دارد و بايد وزارت امور خارجه ايران اينمشكلات
را مرتفع كند.
چرا پسته ايران به صورت فله
و خام به بازارهاي جهاني صادر ميشود؟
كشورهاي واردكننده براي پسته
بوداده حقوق گمركي بالايي اخذ ميكنند. علت آن است كه كشورهايخارجي
درصدد ايجاد بازار كار هستند. آنها پسته را به صورت فله و خام خريداري ميكنند
و با ايجادكارگاههاي بودادن و بستهبندي پسته، براي مردم خود كار ايجاد ميكنند.
ضمناً پسته بوداده پس از مدتي
طعم خود را از دست ميدهد، لذا اگر حتي خريدار خارجي پسته بودادهاز
صادركننده ايراني بخواهد، نبايد به وي فروخته شود.
معاملات جهاني پسته به چه
صورتي انجام ميشود؟
اصولاً معاملات پسته به صورت
عرضه و تقاضا است و بورس خاصي ندارد. در سال جاري كهمحصول پسته ايران
زياد است، يك گروه خريدار از ايتاليا به ايران آمدند و هنگامي كه پسته
هنوز رويدرخت بود، مطالعات لازم را در روي باغهاي كرمان، سيرجان و
رفسنجان انجام دادند تا روي آنقيمتگذاري كنند.
اين گروه با ديدن افزايش
توليد پسته در سال جاري، حاضر نشدند آن را با قيمت بالا خريداري كنند،چرا كه
متوجه ميشوند محصول پسته امسال ايران نسبت به سال قبل افزايش دارد.
پسته به صورت گشايش اعتبار
صادر ميشود يا اماني؟
پسته خام به نحوي صادر ميشود
كه پس از چهار ماه پول آن وصول ميشود. مشتريان پسته ايراننقدي معامله
نميكنند، بلكه اكثر قريب به اتفاق معاملات آنان به صورت مدتدار است.
بهندرت براي واردات پسته
ايران، گشايش اعتبار ميشود.
توصيه شما به
صادركنندگان پسته چيست؟
صادركنندگان پسته بايد به ميل
مشتريان رفتار كنند. اما اغلب آنها ميل و سليقة مشتريان خارجي رادرنظر نميگيرند.
مشتريان خارجي همواره در پي دريافت پستههاي يك اندازه (يكنواخت) از
صادركنندگانايراني هستند. اما اكثر صادركنندگان ايراني به جاي ارزان تمام
كردن پستههاي درشت كه وزن پوست آنبيشتر است، اين گونه پستهها را همراه
با پستههاي ريزتر به مشتري خارجي تحويل ميدهند.
اگر صادركنندگان به خواستههاي
خريداران دقت كنند، و آنچه كه خريداران ميخواهند تحويل دهند،استاندارد پسته
موضوع تعيينكنندهاي نخواهد بود.
استاندارد پسته چه نقشي در
صادرات پسته دارد؟
استاندارد پسته نزد خريداران
خارجي معنايي ندارد. استاندارد پسته همان «مارك» صادركننده است.هنگامي كه
پسته نامرغوب به خريدار خارجي فروخته شود، وي پول آن را پرداخت نميكند.
زيرا خريدارانهمانطور كه گفته شد، بهصورت مدتدار خريداري ميكنند. آنان
اگر بتوانند پسته را به مصرفكننده جزء يافروشگاهها بفروشند، آن زمان پول
آن را پرداخت ميكنند.
فروش پسته در بازارهاي خارجي
بسيار مشكل است. ايستادگي براي صادرات پسته، نياز مبرمي بهمماشات با
مشتري خارجي دارد.
خريداران پسته ايران چه
ايرادهايي به پسته ايران دارند؟
50 درصد ايرادهاي خريداران پسته
ايران، فشار سياسي است و 50 درصد بقيه واقعي. موضوعافلاتوكسين يك موضوع
جدي است. من پيشنهاد كردهام شركت تعاوني پسته به جاي تجارت و رقابت
باصادركنندگان واقعي، با وزارت جهاد كشاورزي همكاري كند و در زمينة داشت و
برداشت پسته به فعاليتبپردازد. در اين صورت است كه پستة ايران سرپا
خواهد ماند و از بلاي افلاتوكسين مصون ميماند.
اگر سم افلاتوكسين كه در پسته
قرار دارد، از اين محصول جدا شود، فروش پسته در دنيا آسانتر خواهدشد.
به چه نوع تبليغاتي براي
صدور هر چه بيشتر پسته به بازارهاي خارجي اعتقاد داريد؟
بهترين تبليغ براي صادرات
پسته، ارزان فروشي آن است. زماني كه هر تن پسته با قيمت 7000 دلارصادر
ميشد، اين محصول مصرفكنندة كمي داشت. اما هنگامي كه قيمت پسته به هر
تن 2500 دلار كاهشيافت، مصرف آن به شدت بالا رفت. عرضة پسته در دست
فروشگاههاي زنجيرهاي در جهان است. آنها بامردم طرف هستند و اگر ارزان
بفروشند، مردم خريدار پسته خواهند بود.
ذكر اين نكته ضروري است كه
پسته ايران در فروشگاههاي ژاپن هر تن تا 20 هزار دلار بهفروشميرسد، در
صورتي كه فروشگاهها آن را حداكثر تني 3000 دلار خريداري ميكنند. علت اين
اختلافقيمت آن است كه سيستم اقتصادي ژاپن اقتضا ميكند در هر رشته يك
گروه كار كنند. براي مثال بنكدار،بودهندة پسته، بستهبندي كنندة اين محصول
و... گروههاي مختلفي هستند. در نتيجه اين سياست، كار ايجادميشود. لذا وقتي
پسته به دست مصرفكننده ميرسد، قيمت آن بالا خواهد بود.
اگر ايران بتواند پسته را ارزان
به بازارهاي جهاني صادر كند، پسته ارزان به دست مصرفكنندة خارجيميرسد و
مصرف آن بالا خواهد رفت.
آيا صادرات پسته مشمول پيمانسپاري
ميشود؟
بله، براي صادرات پسته پيمانسپاري
لازم است. البته امروز كه بين قيمت دلار در بازار واريزنامه ومعاملات
غيررسمي اختلاف وجود ندارد، پيمانسپاري بيمورد است و گرفتاري صادركنندگان
واقعي اينمحصول را موجب شده است.
اين امر نيز ثابت شده كه وقتي
پيمانسپاري حذف گرديده، باز هم تمامي ارز حاصل از صادراتبرگشت شده است.
اما وقتي پيمانسپاري برقرار شده، تقلب شروع شده و تمام ارزهاي حاصل از
صادراتوصول نشده است. بهطور اصولي پيمانگذاري به ضرر دولت و بانك مركزي
است.
مشكل عمدة صادرات پسته چيست؟
بر اساس مقررات گمرك،
صادركنندگان پسته بايد آن را نزد يك شركت خاص بيمه كنند، در حالي كهبيمه
امري اختياري است.
بهطور اصولي، خريداران پسته از
ايران خود اقدام به بيمه كالا ميكنند و نيازي به بيمة دوبارة آن
درگمركات ايران نيست. حضور شركتهاي ترخيص كالا در بنادر نيز مخارج گزافي
را براي صادركننده ايرانيدربردارد.
استاندارد و دريافت مهر آن براي
كالاهاي داخلي امري ضروري است، اما براي كالاهاي صادراتيبهويژه پسته
ضروري نسيت، زيرا مارك فروشنده، خود بهترين استاندارد است.
بازارهاي خارجي چه نوع پستهاي
را ميپسندند؟
دنيا و خريداران پسته ايران با
جنس درجه يك و ممتاز مخالف است. خريداران پسته اصولاً به دنبالجنس ارزان
هستند. خريداران خارجي به كيفيت غذايي پسته ايران توجه دارند و هر نوع
پستهاي راميخورند. آنها توجهي به بزرگ و كوچك بودن پسته ندارند. در 30
سال قبل براي آنكه بازارهاي خارجينسبت به پسته ايران شناخت پيدا كنند،
پستههاي درجه يك و ممتاز صادر ميشد. اما امروز خريدارانخارجي فقط دنبال
پسته ارزان هستند. اما مؤسسة استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران معتقد است كه
بايدپسته درجه يك صادر شود.
كاهش نرخ ارز به صادركنندگان
چه زياني وارد كرد؟
صادركنندگان در اثر كاهش نرخ
ارز، زيانهاي چشمگيري داشتند. وقتي دلار بالا برود، دولتمابهالتفاوت ميگيرد،
اما وقتي دلار كاهش قيمت پيدا كند، تفاوت اين كاهش را نميدهد. در اثر كاهش
قيمتدلار، بسياري از تجار صادركننده لطمة شديدي خوردند و برخي ورشكست شدند.
آيا تشكل صادراتي خشكبار كمكي
به حال صادركنندگان پسته است؟
اين تشكل براي صادركننده و
صادرات پسته به بازارهاي جهاني تا امروز كار مهمي انجام نداده است.اما
براي ايجاد تسهيلات بين دولت و صادركنندگان و رفع اشكالات، مفيد بوده و
عملكرد خوبي داشتهاست.
اگر اين تشكل كارت صادراتي را
به تجار درستكار و واقعي بدهد، وضعيت صادرات پسته به مراتب بهترخواهد شد.
لطمات وارده به صادرات پسته
از سوي صادركنندگان غيرواقعي را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
برخي ارگانها وارد معاملات
پسته شدهاند و با صدور آن، كالاي خاصي را وارد ميكنند. اين ارگانهابه
دليل آنكه وارد به كار نيستند و تخصص لازم را ندارند، مجبور ميشوند يك
تومان را پنج ريال بفروشند وسپس با ورود يك كالاي مصرفي، زيان حاصله را
از مردم اخذ كنند. اين امر به بازار پسته در خارج از كشوربه نحو چشمگيري
لطمه زده است.
پسته ايران در سالهاي قبل
ارج و قرب داشت، اما امروز پسته ممتاز ايراني در بازار دبي ارزانتر ازداخل
كشور است. اين امر در اثر لطماتي است كه صادركنندگان غيرواقعي به اين
محصول باارزش صادراتيزدهاند.
بايد با مطالعه و
برنامهريزي صحيح. دنبال افزايش مصرف پسته در جهان و يافتن مصرفكننده بود. اگر
مصرفكننده پسته در دنيا نباشد، صادرات آن در حد شعار خواهد بود. با ارزانفروشي
ميتوان مصرف پسته در جهان را افزايش داد.
آيا دولت براي صادرات پسه
تسهيلاتي ايجاد كرده است؟
دولت تصويب كرده است كه از
صادركننده عوارض دريافت نشود، اما استاندار كرمان اين تصويبنامهرا ناديده
گرفته و با دريافت عوارض از صادركنندگان پسته، قيمت تمامشده محصول
صادراتي را افزايشداده است.
تسهيلات ارايه شده از سوي
دولت براي صادركنندگان تهراني كه محصول خود را از باغهاي كرمانخريداري
ميكنند، تا امروز بينتيجه بوده است.
اين تسهيلات براي صادركنندگان
پسته كه كرماني هستند، نتايج مثبتي بههمراه داشته است.صادركنندگان پسته
كه محل فعاليت آنها تهران است، يك نوع عوارض به نام «عوارض حمل كالا
به خارج ازرفسنجان» پرداخت ميكنند كه اين عوارض بسيار ناعادلانه است.
اين نوع عوارض بايد از مالك و زارع پستهدر رفسنجان گرفته شود نه از صادركننده
اين محصول.