 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 161 |
|
شرق آسيا و حوزه خليج فارس
بازارهاي هدف براي صادرات پسته
هستند
اشاره:
دستيابي به جهش در صادرات غيرنفتي و كاهش اتكا درآمدهاي ارزي
كشور به صادرات نفت،مستلزم بهرهگيري از توانمنديهاي توليدي و تجاري است. در اين
خصوص عرضه محصولات باكيفيت مطابق با استانداردهاي جهاني، بازاريابي و شناخت
بازارهاي قابل نفوذ و ارايه كالا به قيمترقابتي حايز اهميت است. مزيتهاي نسبي نظير
آبوهوا، موقعيت جغرافيايي و دسترسي به بازارهاو... كمك ميكند تا بهرهگيري از توانمنديهاي
توليدي - تجاري ميسر گردد.
يكي از زمينههاي رشد صادرات غيرنفتي، توليد و تجارت پسته است.
براي سالهاي دراز، ايرانموقعيتي ممتاز در بازار جهاني پسته داشته است. با وجود
پيدايش رقباي جديد و كاهش سهم ايران درتجارت جهاني پسته، بخشهاي قابلتوجهي از كشور
قابليت كشت و پرورش پسته و عرضه محصول بهقيمتهاي رقابتي در بازارهاي جهاني را دارد
و از اين رو ميتوان در خصوص تجارت پسته،سرمايهگذاريهاي صادراتگرا را ادامه داد.
در اين مقاله به بررسي موقعيت ايران در بازار جهاني پسته و نيز
موقعيت براي نفوذ به بازارهايجديد ميپردازيم.
بر اساس آمارهاي موجود، ايران در خصوص توليد و صادرات پسته
در بازار جهاني هنوز رتبه اول رادارد. تقريباً 70 درصد پسته توليدي ايران
روانه بازارهاي جهاني ميشود.
آمار
منتشره از سوي وزارت كشاورزي نشان ميدهد ميزان صادرات پسته ايران از
4356 تن در سال1360 به 53697 تن در سال 1367 افزايش يافت. طي اين دوره
زماني ميزان صادرات پسته جز در سال1363 همواره سير صعودي داشت. در سال
1363 صادرات پسته ايران با حدود 50 درصد كاهش نسبت بهسال 1362 به 7013 تن
رسيد.
در
سالهاي اجراي نخستين برنامة پنجسالة توسعة اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي
كشور (72-1368)صادرات پسته ايران همچنان سير صعودي داشت و از 68849 تن در
سال 1368 به 117864 تن در سال1372 رسيد كه تقريباً 70 درصد ترقي كرد. در سال
1373 صادرات پسته ايران با كمتر از 10 درصد كاهشنسبت به سال ماقبل به
107845 تن رسيد.
در
سالهاي اجراي برنامة دوم صادرات پسته با نوسانهايي روبهرو شد، بهطوري
كه از 123676 تن درسال 1374 به 139423 تن در سال 1375 افزايش يافت. اما در
سال 1376 به سطح 57932 تن تنزل پيداكرد كه تقريباً 50 درصد نسبت به سال
ماقبل افت داشت.
طبق
آمار گمرك جمهوري اسلامي ايران، صادرات پسته ايران در سال 1377 به 124872
تن به ارزشبيش از 416 ميليون دلار رسيد كه نسبت به سال ماقبل از نظر وزن
بيش از دو برابر شد. اما در سال 1378بار ديگر صادرات پسته ايران كاهش داشت
و به 101235 هزار تن به ارزش 2/315 ميليون دلار رسيد.
بد
نيست اشاره كنيم كه توليد جهاني پسته از 97 هزار تن در سال 1981 به 127
هزار تن در سال 1985و سپس به 250 هزار تن در سال 1990 و 386 هزار تن در سال
1995 افزايش يافت. اين آمار كه از سويادارة كل آمار و اطلاعات وزارت جهاد
كشاورزي به نقل از آمارنامه فائو (سازمان خواربار و كشاورزي)منتشر شده است،
نشان ميدهد، توليد جهاني پسته در سال 1996 به 428 هزار تن رسيد كه بيشترين
ميزاناز آغاز دهه 1980 ميلادي بود. سپس به 322 هزار تن در سال 1997 تنزل
يافت و در سال 1998 بار ديگرافزايش داشت و به 354 هزار تن رسيد.
بررسيهاي
آماري نشان ميدهد كه توليد پسته در دو دهه گذشته در مناطق تازهاي از
جهان شروع شد.آمريكا، تركيه، سوريه و... اكنون در رديف توليدكنندگان و
صادركنندگان پسته به بازارهاي جهاني قرار دارند.سهم ايران در صادرات جهاني
پسته در سالهاي اخير با حضور رقباي جديد در بازار بهشدت تنزل يافته و
از8/86 درصد در سال 1993 به 3/68 درصد در سال 1997 رسيد. با اين وجود همچنان
ايران در رتبةنخست صادرات پسته جهان قرار دارد.
با
رشد توليد و صادرات پسته در آمريكا و تركيه، سهم آنها در بازار جهاني در سال
1997 به ترتيب به1/14 و 4/3 درصد افزايش يافت، در حالي كه اين سهم در سال
1993 به ترتيب 7/11 و 5/0 درصد بود.
به
عقيدة كارشناسان، با رشد درآمد سرانه در بسياري از كشورهاي جهان در سالهاي
اخير، ميزانمصرف تنقلات و خشكبار از جمله پسته رو به افزايش نهاده است.
آمارهاي دريافتي از شبكه اطلاعرسانيجهاني (اينترنت) نشان ميدهد كه
واردات ميوه و آجيل (بهصورت تازه و خشك) در اروپا، آمريكا و شرقآسيا رو به
ترقي است. ارزش واردات ميوه و خشكبار آلمان در سال 1998 به 7/4 ميليارد
دلار، آمريكا بهحدود 4 ميليارد دلار، انگلستان به حدود 3 ميليارد دلار، فرانسه
به 4/2 ميليارد دلار، بلژيك و لوكزامبورگبه 8/1 ميليارد دلار، ژاپن به 7/1
ميليارد دلار، هلند به 5/1 ميليارد دلار، كانادا و ايتاليا هر كدام به
3/1ميليارد دلار، هنگكنگ به بيش از يك ميليارد دلار، روسيه به 6/711 ميليون
دلار، اسپانيا به 569 ميليوندلار و سوئد به 7/506 ميليون دلار رسيده است.
در
فهرست كشورهايي كه ارزش واردات ميوه و خشكبار آنها در سال 1998 بين 100 تا
500 ميليوندلار بود، نام كشورهايي مانند لهستان، اتريش، هند، برزيل، عربستان
سعودي، پرتغال، دانمارك، سنگاپور،مكزيك، چين، نروژ، فنلاند، جمهوري چك،
يونان، آرژانتين، استراليا، ايرلند، كويت، يوگسلاوي و كرهجنوبي به چشم ميخورد.
به عبارتي ميتوان گفت كشورهاي مذكور در فهرست بازارهاي قابلنفوذ برايميوه
و خشكبار (از جمله پسته) قرار ميگيرند.
درخصوص صادركنندگان ميوه و خشكبار
به بازارهاي جهاني در سال 1998 آمارهاي ارايه شده نشانميدهد كه اسپانيا
با صادرات بيش از 8/3 ميليارد دلار از اين اقلام در صدر فهرست است و پس از
آنآمريكا با حدود 3/3 ميليارد دلار، ايتاليا با 2 ميليارد دلار، بلژيك و
لوكزامبورگ با 7/1 ميليارد دلار،فرانسه با 4/1 ميليارد دلار، تركيه با 25/1
ميليارد دلار، هلند با 12/1 ميليارد دلار، اكوادور و شيلي هر كدامبا بيش از يك
ميليارد دلار، كاستاريكا با 1/843 ميليون دلار، مكزيك با 7/748 ميليون دلار،
آفريقايجنوبي با 642 ميليون دلار و آرژانتين با 8/512 ميليون دلار قرار
دارند.
در اين فهرست كشورهاي داراي ارزش
صادرات بيش از 100 ميليون دلار ميوه و خشكبار به ترتيباهميت عبارتند از:
كلمبيا، يونان، هند، آلمان، چين، فيليپين، برزيل، استراليا، مراكش، اسراييل،
گواتمالا،هندوراس، پاناما، تايلند، لهستان، سنگاپور و اندونزي.
سهم ايران در صادرات جهاني پسته در سالهاي 97-1993 به شدت تنزل يافت
و از 8/85 درصد به 3/68 درصد رسيد. اما سهم رقباي ايران افزايش يافت. سهم آمريكا
از 7/11 درصد به 1/14 درصد و تركيه از 5/0 درصد به 4/3 درصد در اين مدت ترقي كرد.
همانگونه كه مشاهده ميشود، در
اطلاعات منتشره از سوي اينترنت در خصوص صادركنندگان ميوه وخشكبار (تازه و
خشك) نام ايران بهچشم نميخورد. اين امر نشان ميدهد كه در زمينة اطلاعرساني
ومشاركت در اراية اطلاعات در سطح بينالمللي،، ايران بسيار ضعيف عمل ميكند.
زيرا ايران در سال1377 (سال 1998 ميلادي) بيش از 8/124 هزار تن فقط پسته
به ارزش 416 ميليون دلار صادر كرد.
آمارهاي
دريافتي از انكتاد (TRAINS) نشان ميدهد كه بازارهاي عمده جذب پسته بيشتر در اروپا
وشرق آسيا قرار دارند. طبق اين آمارها، اتحادية اروپا با واردات حدود 330
ميليون دلار پسته در اين سال،عمدهترين خريدار پسته در بازار جهاني بوده
است. پس از آن هنگكنگ با 5/30 ميليون دلار، ژاپن با 7/24ميليون دلار،
اسراييل با 8/15 ميليون دلار، روسيه با 3/14 ميليون دلار، هند با بيش از 10
ميليون دلار،كانادا با 7/8 ميليون دلار، چين با 3/3 ميليون دلار، استراليا با
3 ميليون دلار، جمهوري چك با 6/2 ميليوندلار، سوييس با 6/1 ميليون دلار، مصر
با 5/1 ميليون دلار و برزيل با 4/1 ميليون دلار واردات پسته ازبازارهاي بزرگ
براي صادركنندگان بودند.
بررسيهاي
بهعمل آمده نشان ميدهد كه بخش عمده پسته صادراتي ايران به اتحادية
اروپا عرضهميشود، در حالي كه بازارهاي شرق آسيا، شمال آمريكا، حوزة خليج
فارس و... نيز از بازارهاي جذاببراي صدور پسته ميباشند. اين بررسيها
همچنين نشان ميدهد كه بازار هنگكنگ در خصوص وارداتپسته در سالهاي اخير،
شكوفا شده است، بهطوري كه ارزش واردات پسته آن از 3/16 ميليون دلار در
سال1993 به 6/25 ميليون دلار در سال 1994 و سپس به 3/30 ميليون دلار در سال
1995 و 4/32 ميليوندلار در سال 1996 افزايش يافت.
بازار ژاپن
در فاصلة سالهاي 96-1993، وارداتي بين 30 تا 35 ميليون دلار داشت كه در
سال 1997واردات پسته آن به 7/24 ميليون دلار تنزل يافت. واردات پسته
روسيه نيز در سال 1996 به بيش از 20ميليون دلار بالغ شد، اما سال بعد به
3/14 ميليون دلار تنزل يافت. نكتة قابل توجه در فهرست واردكنندگانپسته،
تركيه ميباشد كه با وجود عرضه پسته به بازارهاي جهاني در سال 1996 به
ميزان 3/2 ميليون دلار ودر سال 1997 بيش از يك ميليون دلار پسته وارد كرد.
حال آنكه تركيه سومين صادركنندة پسته جهان پس ازايران و آمريكا ميباشد و
در سال 1997 معادل 14/3 درصد بازار جهاني پسته را تغذيه كرده است.
بر اساس
اطلاعات منتشره از سوي شبكه اطلاعرساني جهاني، در سال 1997 در مجموع 508
ميليونو 218 هزار دلار پسته در بازار جهاني مبادله شد كه سهم ايران در اين
زمينه 89/74 درصد، آمريكا 36/15درصد، تركيه 14/3 درصد، آلمان 58/1 درصد،
انگلستان 97/0 درصد و امارات متحده عربي 75/0درصد بود.
كارشناسان عقيده دارند، حفظ و گسترش
موقعيت ايران در بازار جهاني پسته به عرضه محصول سالم و بهداشتي مطابق با استانداردهاي
بينالمللي، مقابله با تبليغات سوء رقبا در زمينة افلاتوكسين پسته ايران، بستهبندي
مناسب و... بستگي دارد كه ميتواند همواره ايران را به عنوان نخستين توليدكننده و صادركننده
معتبر پسته جهان مطرح سازد.
برخي
كارشناسان اظهار ميدارند كه شماري از كشورها نظير امارات متحده عربي و
تركيه، از ايران پستهوارد و سپس به بازارهاي جهاني عرضه ميكنند. در همين
حال آلمان و انگليس از خريداران عمده پسته ايرانهستند كه بخشي از پسته
وارداتي را به ديگر كشورها صادر ميكنند.
طبق آمار گمرك جمهوري اسلامي ايران، ارزش صادرات پسته
ايران به آلمان در سال 1377 به 5/115ميليون دلار، به امارات 7/65 ميليون
دلار و تركيه 5/53 ميليون دلار بود كه اين كشورها از بازارهاي عمدهصادرات
پسته ايران محسوب ميشدند. ارزش واردات پسته اين كشورها از ايران در سال
1378 به ترتيب9/96، 2/43 و 30 ميليون دلار بود.
كارشناسان
عقيده دارند كه حفظ و گسترش موقعيت ايران در بازار جهاني پسته، به عنوان
نخستينصادركنندة عمده پسته جهان، به توليد محصول باكيفيت استاندارد و
مطابق با اصول بهداشتي و نيز بازاريابيگستردهتر در شرق آسيا، آمريكاي شمالي
و جنوبي و حفظ بازار اروپا بستگي دارد. تبليغات سوء آمريكاعليه پسته ايران
كه هرازگاهي با عنوان كردن آلودگي پسته به افلاتوكسين (بيش از حد مجاز)
صورت ميگيرد،ميبايست با تبليغات مناسب در كنار عرضة محصول سالم و بهداشتي
بياثر گردد و موقعيت ايران به عنواندومين صادركنندة پسته جهان همچنان
حفظ گردد.