 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 160 |
|
ارتباط مستمر با مشتريان خارجي
براي توسعة پايدار
صادرات سنگ تزييني و نما
ضروري است
|
اشاره: براي
يافتن سهم مناسب در بازارهاي جهاني و جهش در صادرات غيرنفتي، عزم ملي
و تلاش و برنامهريزي لازم است تاتوانمنديهاي بالقوه و مزيتهاي نسبي
در عرصة توليد و تجارت خود را نشان دهند و اقتصاد ملي در جهت رشدي
پوياهدايت شود. يكي از
زمينههاي مستعد براي توسعه در اقتصاد ايران، بهرهبرداري از ذخاير ارزشمند
معدني كشور، فرآوري و صدورآنها به بازارهاي جهاني است كه ضمن ايجاد فرصتهاي
اشتغال تازه در جامعه به رشد و تنوع درآمدهاي ارزي كمك ميكند. با وجود
ذخاير غني سنگهاي تزييني و نما و توليد سالانه بيش از هفت ميليون تن،
سهم ايران در تجارت جهاني اين گونهسنگها ناچيز است و يافتن سهم مناسب
در اين بخش، مستلزم برنامهريزي براي دستيابي رشد كمي و كيفي توليدات
وحضور مؤثر و قوي در بازارهاي جهاني است. در خصوص
موقعيت كنوني معادن سنگهاي تزييني و نما، نحوة بهرهبرداري، توليد و
صادرات و موانع و مشكلات آن،خبرنگار نشريه «بررسيهاي بازرگاني» با آقاي
مهندس جعفر ارضاء، عضو هيأتمديره و دبير اتحادية توليدكنندگان وصادركنندگان
محصولات معدني ايران و بازرس انجمن سنگ ايران گفتوگويي دارد كه با هم
ميخوانيم. |
براي ورود به بحث، لطفاً بفرماييد فعاليت در زمينة بهرهبرداري
از معادن سنگهاي تزييني و نماي ايران،
مزيتنسبي دارد؟
صنعت سنگ به دلايل گوناگون از جمله ارزبري بسيار كم براي
تأمين لوازم جنبي و مصرفي در سنگبري، ساده بودن روشتوليد در معادن و
كارگاههاي سنگبري، تنوع و وفور منابع طبيعي، نياز به نيروي كار نيمهماهر
و وجود بازار بزرگ و پرتقاضاي داخليداراي مزيت نسبي است. ارزش افزوده سنگ
صادراتي بريده شده حدود چهار برابر سنگ خام در معدن است و از اين رو مزيتنسبي
هم در بخش معدن و هم در فعاليت سنگبري موجود است.
توليد از معادن سنگهاي تزييني و نما در حال حاضر به روشهاي
سنتي انجام ميشود يا صنعتي؟
استخراج از معادن ايران به طور كلي در سطح محدودي به
روش صنعتي انجام ميشود. در برخي معادن كوچك هنوز تركيبياز روشهاي سنتي
و صنعتي متداول است كه علت آن نداشتن اطلاعات كافي در خصوص نحوه
استفاده از ماشينآلات و فناوريميباشد. بنابراين توليد سنگ مرغوب قابل
صدور متناسب با ظرفيت ماشينآلات سيم برش الماسه در معادن نميباشد. ميزاناستخراج
سنگ در معادن ايران سالانه حدود 7 ميليون تن است و ايران رتبه چهارم را
در توليد جهاني سنگهاي تزييني و نما دارد،اما از لحاظ توليد سنگ كوپ مرغوب
براي صادرات و فرآوري سنگ با محدوديت روبهرو ميباشد. سالانه حدود 35
ميليونمترمربع سنگ تزييني ونما در ايران توليد ميشود، اما فقط حدود 5/2
ميليون مترمربع آن صادر ميگردد.
سهم بخش خصوصي در
توليد و فرآوري سنگهاي تزييني و نما چقدر است؟
بيش از 98 درصد سنگبريهاي فعال در ايران و بيش از 80
درصد شمار معادن سنگ در حال حاضر در اختيار بخشخصوصي و بقيه مربوط به بخش
دولتي و عمومي است. البته در خصوص پروانه بهرهبرداري از معادن سنگ بايد
گفت كه بيش از 50درصد اين پروانهها براي بخش خصوصي صادر شده است، ولي
در عمل فعاليت توليدي در اكثر معادن سنگ كشور توسط بخشخصوصي انجام ميشود.
توسعه فعاليت معادن سنگهاي تزييني
و نما در كشور تا چه حد ميتواند به رشد اشتغال در جامعه كمك كند و بهعبارتي
اشتغالزايي اين بخش چگونه است؟
فعاليت در بخش معدني سنگهاي تزييني
و نما به طور اساسي سرمايهبر است، به ويژه آنكه معدن براي توليد صادراتي
تجهيزشود كه در اين صورت ماشينآلات بيشتر و متنوع نياز خواهد بود. صنعت سنگبري
نيز چنين وضعيتي دارد. اگر واحد سنگبريبزرگ و كامل و توليد آن، صادراتي
باشد، به سرمايه زيادي نياز خواهد بود و در مقابل نيروي كار كمتري مورد نياز
است. البته اگر درواحدهاي سنگبري از ماشينآلات ساخت داخل استفاده شود،
سرمايه مورد نياز كمتر است. اما به طور كلي حداقل ميزان اشتغالدر هر معدن
فعال سنگ حدود 20 نفر و در واحد فعال سنگبري حداقل هفت نفر است.
اشارهاي به ميزان اندك صادرات سنگهاي
تزييني و نما داشتيد. مشكلات مبتلا به صادرات سنگ چيست؟
مشكلات صادرات سنگ متعدد است كه عمده آنهاعبارتند از:
- فقدان دسترسي
به منابع اطلاعاتي توليد، مصرف و توزيع سنگ در كشورهاي مختلف به لحاظ در
اختيار نبودن بودجه لازمبراي تحقيقات و بازاريابي در اتحاديه توليدكنندگان
و صادركنندگان مواد معدني و بالا بودن هزينه انجام تحقيقات به صورتانفرادي.
- تماس محدود
توليدكنندگان و صادركنندگان سنگ با واردكنندگان سنگ ايران به لحاظ هزينه
سنگين سفر به خارج.
- در دسترس
نبودن اطلاعات تخصصي و فني در خصوص سنگهاي قابل صدور به بازارهاي جهاني.
- نبود امكانات
مالي كافي جهت ذخيرهسازي سنگ بلوك فرآوري شده و آماده براي صادرات در
محلهاي مناسب در داخل وخارج كشور به منظور سهولت دسترسي مشتريان جهت
خريد سنگ خام.
-
كمبود
نقدينگي توليدكنندگان سنگ در معادن و سنگبريهايي كه استعداد فرآوري سنگ
براي عرضه آن در زمان تقاضا رادارند.
|
سالانه
حدود 35 ميليون متر مربع سنگ تزييني و نما در ايران توليد ميشود،اما فقط
حدود 5/2 ميليون متر مربع آن صادر ميگردد. در بهترين شرايط، حدود3 درصد
سنگ توليدي در كشور در سال گذشته به بازارهاي جهاني صادر شد. |
- فقدان نظام تعريف شده در كيفيت سنگ براي صادرات در سنگبريها
و رعايت نشدن استانداردهاي عام در توليد.
- نارسايي موجود
فني، علمي و مديريتي در ساختار توليد سنگ براي صادرات، از جمله كمبود ماشينآلات،
تجهيزات و موادكمكي و جنبي و سنگ بلوك لازم و مرغوب و نارسايي در بهرهگيري
كيفي و اقتصادي از ماشينآلات خارجي موجود به لحاظبيدقتي در فرآيند توليد.
- كمي ميزان
تحقيقات علمي و آموزش لازم براي اقتصادي كردن فعاليت سنگ از مرحله
اكتشاف معدن تا فرآوري سنگ.
- فقدان
سازماندهي مناسب در زمينه تنظيم و ارايه اطلاعات علمي در امر بازاريابي و
تبليغات سنگ ايران در جهان.
- فعاليت محدود
و غيرمستمر واحدهايي كه سنگ صادراتي توليد ميكنند، موجب شده كه امور
بازاريابي و تبليغات سنگ ايراندر بازارهاي جهاني از پشتوانه قوي اجرايي
برخوردار نباشد.
- نبود ارتباط
مناسب و پايدار ميان معدنكاران، سنگبريها و صادركنندگان در انجام معاملات
و نبود اعتماد كافي بين آنها كهتحقق به موقع صادرات سنگ را با مانع روبهرو
كرده است.
به لحاظ همين
عوامل نامطلوب، هزينه توليد سنگهاي قابل صدور افزايش يافته است و در همين
حال سنگ مرغوب صادراتي(اعم از كوپ و بريده) به موقع در دسترس نميباشد و
بازار صادرات سنگ ايران همچنان با محدوديتهايي مواجه است.
موقعيت صادركنندگان ايراني سنگهاي
تزييني و نما در بازار جهاني را چگونه ارزيابي ميكنيد و براي بهبودوضعيت
صادرات سنگ، اتخاذ چه سياستهايي را ضروري ميدانيد؟
اكثر صادركنندگان سنگ تزييني به لحاظ
نداشتن تخصص و اطلاعات كافي از بازارهاي مصرف و نيز حضور نيافتن مستمر
درنمايشگاههاي تخصصي سنگ به لحاظ هزينههاي سنگين آن، با محدوديت بازار
صادرات مواجه هستند.
در همين حال
فقدان بنيه مالي كافي براي خريد و نگهداري سنگ در انبارهاي نمايشگاهي در
داخل و خارج كشور، سبب شده كهصادركنندگان ايراني در مقابل رقباي خود،
موقعيت مناسبي نداشته باشند. آنها موقعيت و جايگاه شناخته شدهاي در بازار
جهانيسنگ ندارند و به لحاظ ضعف بنيه مالي نميتوانند به تعهدات خود
پايبند باشند.
براي بهبود موقعيت
صادرات سنگ و تقويت صادركنندگان ضرورت دارد كه اتحاديه توليدكنندگان و
صادركنندگان مواد معدنيايران و نيز انجمن سنگ ايران بودجه كافي براي
انجام تحقيقات و بازاريابي در اختيار داشته باشند و ماحصل تحقيقات خود را
دراختيار مشاركتكنندگان در تأمين هزينههاي تحقيقات و بازاريابي قرار دهند
تا اعضاء اتحاديه و انجمن بتوانند به طور مناسب از اينتحقيقات استفاده
كنند.
در همين حال
روشهاي تشويقي، ارشادي و حمايتي براي بهبود كيفيت توليدات و نيز توليد
محصولات مطلوب بازار بايد مورداستفاده قرار گيرد و هر از گاهي ارزيابي دقيق
از توان توليد و ساختار مديريتي واحدهاي معدني و سنگبري با هدف حفظ و
ارتقايصنعت سنگ و ايجاد نظام هماهنگ حفظ منافع جمعي به عمل آيد.
سهم ايران در
توليد و تجارت جهاني سنگ چقدر است؟
از جنبه توزيع جغرافيايي، از سال
1358 تا 1374 سنگ ايران به 33 كشور جهان و در سالهاي 78-1375 به حدود
45كشور جهان (به طور مستمر يا متناوب) صادر شد.
حجم صادرات سنگ
ايران در بالاترين حد خود در سال گذشته به 3 درصد توليد كشور رسيد. بر اساس آمارهاي
موجود درسالهاي 78-1369 ميزان صادرات سنگ ايران (از لحاظ وزن) به طور
متوسط سالانه حدود 22 درصد و از نظر ارزش حدود 35درصد رشد داشت. اين رشد بيش
از متوسط رشد صادرات جهاني سنگ در همين دوره زماني (حدود 8/11 درصد) بود.
اما سهمايران در بازار جهاني سنگ بريده و كار شده در بهترين وضعيت در سال
گذشته حدود 5/0 درصد (از لحاظ وزن و ارزش) بود.
صادرات سنگ
ايران در سال 1378 (اعم از سنگ خام و بريده) به حدود 205 هزار تن به ارزش
46 ميليون دلار رسيد. اماارزش هر تن سنگ صادراتي ايران در يك دهه اخير از
حدود 256 دلار به 220 دلار كاهش يافته است. بررسي بازار صادرات سنگايران
نشان ميدهد كه ايران در صدور
سنگهاي آهكي نسبت به سنگ گرانيت، مزيت نسبي دارد.
اتحاديه توليدكنندگان و صادركنندگان
مواد معدني ايران در زمينه شناخت بازار و نحوه ورود به بازار جهانيسنگهاي
تزييني و نما چه خدماتي به صادركنندگان ارايه ميكند؟
بخش عمده خدمات اتحاديه براي توسعه
صادرات سنگ عبارتند از:
- همكاري با
كميسيون نرخگذاري مركز توسعه صادرات ايران در تعيين نرخ صادراتي سنگهاي
تزييني.
- معرفي اعضاي
اتحاديه به اتاق ايران و مركز توسعه صادرات ايران براي شركت در نمايشگاههاي
تخصصي سنگ ونمايشگاههاي اختصاصي ايران در خارج ازكشور و نيز حضور آنها در
هيأتهاي اقتصادي - بازرگاني اعزامي به خارج از كشور.
- ارايه آمار و
اطلاعات مربوط به صادرات و واردات سنگ كشورهاي جهان و وضعيت رقابت در
بازارهاي جهاني.
- اطلاعرساني
در خصوص قوانين و مقررات و اخبار اقتصادي كشورهاي خريدار سنگ ايران و
برگزاري نمايشگاههايتخصصي.
- ايجاد هماهنگي
ميان اعضا براي حضور در جلسات هيأتهاي بازرگاني و اقتصادي كشورها در اتاق
ايران براي عرضه سنگ.
- انعكاس مشكلات
عام توليدكنندگان و صادركنندگان سنگ در كميسيونهاي تخصصي اتاق ايران در
خصوص توسعه صادراتسنگ.
- معرفي علاقهمندان
صادرات سنگ به واحدهاي توليدي واجد صلاحيت براي تأمين سنگ صادراتي مورد
نيازشان.
- حضور نمايندگان
اتحاديه در جلسات وزارتخانهها و سازمانهاي دولتي تصميمگير در امر صادرات و
ارايه پيشنهاد و پيگيريانجام آن.
- حضور نمايندگان
اتحاديه در جلسات تنظيم لوايح قانوني مانند قانون معادن، آييننامههاي
اجرايي قانون معادن، لايحه نظاممهندسي معدن و ...، كه در بهبود اكتشاف،
استخراج و فرآوري سنگ به نحوي مؤثر است.
- بررسي امكانات
اجرايي روشهاي تشويق صادرات متناسب با معيارهاي بينالمللي و ارايه
پيشنهادهاي لازم به مراجعتصميمگير.
- شناسايي و
راهنمايي توليدكنندگان و صادركنندگان بالقوه در جهت ارتقاء كيفيت سنگ براي
صادرات.
- همكاري با
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در تدوين استاندارد سنگ.
گفته ميشود كه صادركنندگان سنگ در بازارهاي خارجي رقابت
ناسالم با يكديگر دارند. اتحاديه چه برنامهايبراي رفع اين معضل دارد؟
در اين زمينه آموزش و تشويق لازم
است. نميتوان سياستهاي خاصي را در قالب دستورالعمل ارايه كرد، بلكه
بايدسياستهاي ارزشي، تشويقي و ارشادي همراه با نظارتهاي خاصي براي
صادركنندگان، را در نظر گرفت.
به نظر ميرسد كه بازارهاي صادرات
سنگ ايران، بازارهاي سنتي هستند. براي نفوذ به بازارهاي جديد چه بايدكرد؟
براي ورود به بازارهاي جديد، مطالعه دقيق بازار و شناسايي
ميزان سنگهاي مورد نياز آن بازار ضروري است، زيرا هر گونهاشتباه در تعيين
ميزان و نوع سنگ مورد تقاضاي مشتري سبب ميشود كه بازاريابي با شكست
مواجه شود و از اعتبار سنگ ايرانبراي
حضور قوي در بازار هدف بكاهد.
علاوه بر شناخت
بازار، تأمين و تدارك سنگ مورد نياز آن بازار نيز ضروري است و لذا تأمين
نقدينگي براي توليد وذخيرهسازي سنگ مورد تقاضاي مشتري و ارسال به موقع
آن، الزامي ميباشد.
براي انجام سرمايهگذاري صادراتگرا
در بخش بهرهبرداري از معادن و فرآوري سنگ، چه برنامههايي ميبايستمد نظر
قرار گيرد؟
|
براي
جلوگيري از رقابت ناسالم صادركنندگان در بازارهاي خارجي، آموزشو تشويق
لازم است. بايد سياستهاي ارزشي، تشويقي و ارشادي همراه بانظارتهاي خاص
مدنظر قرار گيرد. |
در بخش معدن، انتخاب محل مناسب براي عمليات استخراج،
انجام مطالعات زمينشناسي به منظور دستيابي به اطلاعاتمورد نياز در خصوص
كميت و كيفيت واقعي سنگ، استفاده از نيروي متخصص در امر استخراج و انتخاب
ماشينآلات مورد نياز،از مباحث اصلي در انجام سرمايهگذاريهاي صادراتگرا ميباشد.
در بخش فرآوري
سنگ نيز انتخاب محل مناسب استقرار كارخانه و ماشينآلات مورد نياز براي
توليد سنگ با كيفيت صادراتي،مهم است.
اما در بحث
تأمين مالي سرمايهگذاري بايد اشاره كرد كه اعطاي تسهيلات بانكي با نرخ
سود پايين به واحدهاي سنگبري فعالدر امر صادرات و نيز ارايه تسهيلات
تأمين مالي (فاينانس) از محل اعتبار ارزي صندوق ذخيره ارزي جهت واردات
ماشينآلاتمعدني و سنگبري ضرورت دارد.
در همين حال
ايجاد زمينه لازم براي تسريع در استفاده از اعتبارات تبصره 3 قانون سومين
برنامه پنجساله توسعه ضروري است.اين تبصره اشاره دارد كه 70 درصد سقف
تسهيلات بانكي قابل واگذاري توسط بانك مركزي و كليه بانكهاي كشور بايد
به بخشخصوصي و تعاوني اختصاص يابد. ضرورت دارد كه هر سال بر اساس واقعيتها
سهم معيني از اعتبارات تبصره 3 به معادن سنگ وواحدهاي سنگبري براي
توليد صادراتي سنگ اختصاص يابد. در همين حال بايد بانك عامل به گونهاي
انتخاب شود كه كارشناسانآن واقع بين باشند و ضرورت سرعت عمل در اعطاي
وام را در نظر بگيرند. در خصوص وثيقه، ضرورت دارد كه بانك پروانه معدن،چك
و سفته و نيز ماشينآلات معدني و خط توليد سنگبري را به عنوان وثيقه قبول
كند.
آيا تاكنون در بخش معادن و واحدهاي سنگبري، سرمايهگذاري
خارجي جذب شده است؟
تاكنون سرمايهگذاري خارجي در معادن و صنعت سنگ ايران
حتي به صورت بيع متقابل (بايبك) و تأمين مالي (فاينانس)صورت نگرفته
است. علت اصلي آن نيز نبود قانون شفاف در مورد امنيت سرمايه خارجي از
جنبههاي گوناگون، تشريفات ادارينامناسب در حفظ موقعيت و منافع سرمايهگذاري
خارجي به منظور اشراف به حيطه منافعش و شفاف نبودن اطلاعات مربوط بهتوانمنديهاي
كشور در زمينه سنگ، ميباشد. تاكنون بخش عمده سرمايهگذاري خارجي در پروژههاي
معادن و صنايع معدني بخشدولتي، غير از صنعت سنگ جذب شده كه امنيت
سرمايهگذاري در آنها تضمين شده و نيز امكانات و توانمنديها توسط دولت برايسرمايهگذاران
خارجي بهطور شفاف بيان شده است.
به نظر شما حضور در نمايشگاههاي بينالمللي
تخصصي سنگ، بازاريابي و تبليغات تا چه حد در رشد صادراتسنگ ايران مؤثر
خواهد بود و در اين زمينهها تاكنون چگونه اقدام شده است؟
بدون حضور در نمايشگاههاي تخصصي داخلي
و خارجي، امكان دستيابي به بازارهاي جديد وجود ندارد. پيوستن به شبكهجهاني
اطلاعرساني (اينترنت) و ارسال تصاوير سنگ از اين طريق، كمك قابل توجهي
به آشنايي مشتريان خارجي با سنگ ايرانميكند و سرعت فعاليت تبليغاتي را
افزايش ميدهد.
آيا پيمانسپاري براي صادرات سنگ
مفيد است و آيا صادرات سنگ ايران با گشايش اعتبار اسنادي انجامميشود؟
پيمان ارزي در صادرات سنگ محدوديت ايجاد ميكند و اثر منفي
دارد، زيرا در وهله اول ارزبري اين صنعت كم است. ازاين بابت تعهد
صادركننده كمرنگ است. در ضمن صادركنندگان سنگ به لحاظ محدوديت بنيه مالي
خود بيشتر به بازگشت ارزحاصل از صادرات و اخذ تعهد پيمان و ايجاد هزينه از
اين جهت ضرورت ندارد.
اما معاملات سنگ
بيشتر به مبناي قرارداد بين طرفين انجام ميشود و از گشايش اعتبار اسنادي
كمتر استفاده ميشود.
براي توسعه صادرات سنگ چه توصيههايي
به صادركنندگان و دولت داريد؟
صادركنندگان بايد ارتباط پيوسته خود با مصرفكنندگان و
خريداران سنگ در دنيا را برقرار نموده و مطالعات لازم و به روزدر خصوص
ابعاد فرهنگي، اجتماعي، فني و
بازاريابي داشته باشند. دولت نيز ميبايست علاقهمندان به سرمايهگذاري در
بخشاستخراج و فرآوري سنگ را مورد تشويق قرار دهد و در ارايه تسهيلات به
صادركنندگان سنگ اولويت دهد.
تنظيم برنامه
بلندمدت بازاريابي و تماس مستمر مديران معادن و واحدهاي سنگبري با مشتريان
خارجي براي آگاهي يافتن ازنوع و چگونگي سنگهاي مورد تقاضايشان و ارايه
خدمات خوب جهت عرضه سنگ در مقصد، ضروري است.
در همين حال
ايجاد سيستم تحويل مطمئن و سريع سنگ مطابق با استاندارد قابل قبول مشتري،
رعايت استاندارد بازار فروشمحصول در مرحله توليد و فرآوري، ايجاد نمايشگاه
دائمي سنگ ايران در مراكز عمده جهاني، تهيه فيلمهاي تبليغاتي از معادن
وواحدهاي سنگبري واجد صلاحيت، بهرهگيري از امكانات تحقيقاتي مراكز آموزش
براي تهيه گزارشهاي بازاريابي، تهيه بروشورهاو خبرنامههاي اطلاعاتي قابل
عرضه در نمايشگاههاي تخصصي خارجي در خصوص سنگ ايران، استمرار و انتشار فصلنامه
سنگايران و ارسال آن براي مراكز و اتحاديههاي سنگ در جهان و ... ميتواند
در بهبود روند بازاريابي و صادرات سنگ مؤثر باشد.
در همين حال
ضرورت دارد كه دولت از اهرمهاي تشويقي براي افزايش سرمايهگذاري در صنعت
سنگ و ارتقاء بهرهوري وكيفيت در توليد سنگ با هدف صادرات، استفاده كند.
هدايت و تشويق
معدنكاران براي پيوستن به اتحاديه و انجمن سنگ ايران جهت مشاركت آنها
در اخذ تصميمات هوشمندانه وضابطهمند براي ارتقاء سطح توليد براي صادرات
ضرورت خاص دارد. تنظيم الگوهاي اجرايي در خصوص روابط مياندستاندركاران
صنعت سنگ جهت حفظ منافع آنها، اعطاي حداكثر سقف جايزه صادراتي به
صادركنندگان سنگهاي فرآوري شده باكيفيت استاندارد و كاهش هزينههاي سربار
توليد به اشكال گوناگون جهت تقويت بنيه رقابت توليدكنندگان، در بهبود و
رونقصادرات سنگ ايران مؤثر است.