 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 160 |
|
اگر
با ديد علمي
به
معادن و واحدهاي سنگبري نگاه نشود
معادن،
مخروبه و متروكه ميشوند
|
اشاره: توليد و
صادرات سنگهاي تزييني و نما با توجه به ذخاير عظيم اين سنگها در كشور،
وجود نيروي كار ارزان، تنوع و زيباييسنگهاي ايران، امكان فرآوري و
ايجاد ارزش افزوده بالاتر و رشد فرصتهاي اشتغال براي كارگران و متخصصان،
از جنبههاياقتصادي سودآور است و موجب رشد درآمدهاي ارزي حاصل از صادرات
غيرنفتي خواهد شد. با وجود
آنكه ايران از لحاظ ذخاير متنوع سنگهاي تزييني و نما در شمار ده كشور
عمدة دارندة ذخاير اين نوع سنگهاميباشد، اما در تجارت جهاني سنگ، سهم
درخور توجهي ندارد و ميبايست سرمايهگذاري براي استخراج و فرآوري مناسبو
مطابق با استانداردهاي جهاني را گسترش دهد. در خصوص
نوع ذخاير سنگهاي تزييني و نماي ايران، فعاليت معادن سنگ، نيروي
انساني متخصص در اين رشته وضرورتهاي بهبود كيفيت استخراج و فرآوري سنگ،
خبرنگار نشريه «بررسيهاي بازرگاني» با دكتر تيمور اسلامكيش، استاددانشگاه
اميركبير گفتوگويي دارد كه با هم ميخوانيم. دكتر اسلامكيش دو كتاب با
عناوين «كاربرد مواد معدني» و «سنگهايساختماني ايران» را با همكاري وزارت
مسكن و شهرسازي تأليف نموده كه در حال چاپ ميباشد. |
سنگهاي تزييني و
نما از چه زماني مورد توجه قرار گرفت و تجارت آن داراي چه تقسيمبنديهايي
است؟
ظرف 20 سال گذشته توجه مسؤولان و كشورهاي خارجي به سنگهاي
تزييني ايران معطوف شده است. سنگهاي تزيينيشامل سنگهاي نرم و سنگهاي
سخت است. سنگهاي نرم شامل تمام سنگهايي است كه تركيب كربناتي دارند.
مرمر، تراورتن،ماربل و سنگهاي مرمريت، جزو سنگهاي نرم محسوب ميشوند.
با ايجاد سيستم صحيح طرفداران سنگهاي نرم در ايران و جهان بسيار زياد
هستند.
سنگهاي سخت را نيز سنگهاي
گرانيتي نامگذاري كردهاند. در تجارت سنگ اين دو مقوله يعني سنگهاي نرم
و سخت مدنظرقرار ميگيرد.
وضعيت ايران از
نظر منابع معدني سنگهاي تزييني چگونه است؟
ايران از نظر منابع معدني در رديف كشورهاي غني جهان بهشمار
ميآيد. بنابراين با ايجاد سيستم صحيح معدني و صنعتيميتوان در تجارت سنگ،
ايران را به يكي از قدرتهاي اقتصادي مطرح جهان تبديل كرد. البته اگر به
موضوع تخصص و اجرا توجهخاص مبذول نشود، روشهاي اجرايي در اين صنعت نتيجه
معكوس بهبار ميآورد.
بهطور اصولي توسعة صادرات
غيرنفتي از اهداف برنامههاي دولت است كه يكي از اركان آن، صادرات سنگهاي
تزينيي و نمااست.
آيا دستگاههاي دولتي و مراكز آموزشي براي بهبود وضعيت
توليد و صادرات سنگ، با يكديگر همكاري دارند؟
با توجه به منابع متعدد و تنوع سنگهاي ساختماني و
تزييني در ايران، وزارت صنايع و معادن به همراه دانشگاههاي ايران،همگام
با برنامههاي دولت، توجه بيشتري به اصلاح روشهاي استخراج و فرآوري سنگهاي
تزييني مبذول داشتهاند تا بتوانسنگها را به صورت صيقل داده شدة مناسب
براي صادرات آماده ساخت. اين نهادها سعي دارند تمامي استانداردهاي موجود
جهاندر زمينة سنگهاي تزييني و نما را رعايت كنند تا سنگهاي تهيه شده در
بازارهاي خارجي جذب شوند.
براي بهرهبرداري بهتر از معادن چه روشهايي در دستور كار
معدنكاران قرار گرفته است؟
وزارت صنايع و معادن همراه با دستگاههاي آموزشي، به
روش سيمبرش توجه ويژهاي دارند و قوانين و مقررات متعددي برايكاربرد آن
تهيه و تصويب كردهاند.
اين روش مناسبترين شيوه استخراج
سنگهاي تزييني از معادن است. هماكنون بسياري از معدنكاران و پيمانكاران
معدن ازروش سيمبرش استفاده ميكنند.
در 80 درصد معادن سنگهاي نرم،
روش سيمبرش بهكار ميرود. اين روش زمينه را براي صادرات سنگهاي تزييني
و نمافراهم ميسازد.
مشكلات مبتلابه توليد و صادرات سنگهاي تزييني و نما چيست؟
در حال حاضر بيش از 5000 واحد توليد سنگ و سنگبري درايران
وجود دارد كه فقط 2500 تا 3000 واحد آن دراستانهاي تهران، قم و اصفهان
قرار دارند.
اين مجموعه با آنكه توليد سنگهاي
تزييني و نماي موردنياز بازارهاي داخلي و خارجي را تشكيل ميدهند، اما
وجودفروشندگان و دلالان سنگ باعث شده است كيفيت سنگهاي عرضه شده به
بازار داخلي و خارجي، آن چنان كه بايد باشد، نيست.
حمل ماده معدني، روش برش، ساب
سنگ و قطعات ارايه شده به مشتري، جزو مسايل ظريف و بااهميت اين رشته
است.متأسفانه با وجود آنكه معادن به سيستم خودكار (مكانيزه) مجهز است، اما
فقدان ارتباط ميان مديران معدن و كارخانهها با مهندسانمتخصص در اين رشته
باعث شده است سنگهاي ساختماني با استاندارد وارد بازار داخلي و خارجي
نشود.
با آنكه سنگهاي ايران از سنگهاي
مرغوب جهان شناخته شده است، اما مقام چهارم را در بازارهاي جهاني دارد.
به عبارتديگر سنگهاي تزييني و نمادر ايران با كيفيت غيراستاندارد ماده
معدني و بدون در نظر گرفتن تجربه و علم متخصصان اين رشته بهبازارهاي
داخلي و خارجي عرضه ميشود.
استفاده نكردن از خدمات مهندسان
مجرب و كارآزموده در معادن و واحدهاي فرآوري سنگ باعث شده است كه ايران
نتواند باكشورهاي آسيايي عرضهكننده سنگهاي تزييني و نما چون هند و چين به
رقابت برخيزد.
|
با
ايجاد سيستم صحيح معدني و صنعتي، ميتوان ايران را در تجارت جهانيسنگ
به يكي از قدرتهاي اقتصادي مطرح تبديل كرد. مشروط بر آنكه بهموضوع
تخصص و روشهاي اجرايي در صنعت توجه خاص مبذول گردد. |
صادرات سنگ نما و تزييني به چند طريق
انجام ميشود؟
به دو طريق. ابتدا با هماهنگي و مجوز وزارت بازرگاني و
دوم از طريق مرزنشينان در بازارچههاي مرزي كه به كشورهايمجاور از جمله
تركيه صادر ميشود.
سنگ ايران در آنسوي مرزها فرآوري
ميشود و سپس با بستهبندي مخصوص به كشورهاي آمريكا و كانادا صادرات مجددميشود.
ايران از نظر معدنكاري سنگهاي
تزييني و نما در چه مرحلهاي قرار دارد؟
از نظر معدنكاري اين ماده معدني، ايران درا بتداي راه
است. ذخاير عظيم سنگهاي تزييني و نما در ايران وجود دارد كههنوز اكتشاف و
ارزيابي نشده است و ميتواند جايگزين معادن فعلي شود.
آيا سنگ ايران با
نام ايران وارد بازارهاي جهاني مصرف ميشود؟
كشورهاي خريدار سنگ بهويژه ايتاليا، سنگ ايران را به
صورت خام و ارزان خريداري ميكند و پس از برش به ابعاد بسيارنازك (4
ميليمتر)، آنها را به نام خود وارد بازار مصرف ميكند.
توليد سنگ به اندازههاي مطابق
سليقه بازار خارجي، همواره از معيارها و اهداف اصلي وزارت صنايع و معادن
بوده است.
سطح
سواد معدنكاران سنگ در ايران در چه ميزان است؟
سطح سواد در معادن ايران از جمله معادن سنگهاي تزييني
و نما بسيار پايين است و در معادن، كمتر نيرويي به چشمميخورد كه حتي دورة
ابتدايي را به پايان رسانده باشد. در مقابل آنها، فارغالتحصيلان زيادي
وجود دارند كه ميتوانند در معادن بهكار مشغول شوند و اين رشته از صنعت را
در توليد و صادرات متحول كنند.
اكثر پيمانكاران در اين رشته بهطور
حرفهاي كار را آموختهاند و بهصورت سنتي كار ميكنند. دانشآموختگان اين
رشته در زمينةمسايل معدنكاري، استخراج سنگهاي تزييني و روش استخراج
معادن زيرزميني و سطح آموزش ديدهاند. روشهاي رسيدن بهمادة معدني و
چگونگي برش سنگها، جزو آموزشهاي آنها محسوب ميشود.
رشد كارخانههاي فرآوري سنگ در سالهاي پس از پيروزي
انقلاب اسلامي را ذكر بفرماييد.
قبل از پيروزي انقلاب اسلامي، تعداد 2200 كارخانه توليد
سنگهاي تزييني و نما در كشور وجود داشت كه با روشهايقديمي فعاليت ميكردند.
اين كارخانهها پس از پيروزي
انقلاب اسلامي مستعمل شد و در كارخانههاي جديد ادغام شد و امروز شمار
كارخانههاي فعال درزمينة سنگهاي تزييني و نما به 5 هزار واحد رسيده است.
در صنعت سنگبري به وارد كردن
كارخانه با فناوري روز و موضوع مسؤوليت و مديريت هيچگونه توجهي نشده است.
كارخانههاي توليد سنگ و معادن از
هيچگونه تخصص صنعتي و معدني استفاده نميكنند، در صورتي كه فارغالتحصيلان
رشتهمعدن ميتوانند بهترين مشاوران مديران آنها باشند.
دورههاي آموزشي در زمينة سنگ در چه مقاطعي انجام ميشود؟
آيا كارآموزي هنگام تحصيل در دانشگاهها
متداول
است؟
در ايران در ارتباط با سنگهاي تزييني و نما، دورههاي
آموزشي ويژه وجود ندارد.
در گذشته در مجموعه درسهاي
دانشكدههاي معدن، درس مصالح ساختماني و صنعتي و سنگهاي ساختماني وجود
داشت كهاين مباحث تا 10 سال پيش تدريس ميشد. اما بعد جزو دروس اختياري
محسوب شد و از آن پس مورد عرضه و تقاضا قرار نگرفتو امروز به صورت دو واحد
و در حجم بسيار كم ارايه ميشود.
بهتازگي وزارت جهاد سازندگي به
دورههاي كاربردي مبادرت ورزيده است.
توصيه شده است اگر دورههاي
كاربردي سنگ از نظر شناخت، تقسيمبندي سنگها، روش استخراج، عرضه به
بازار، توليدصادرات، واردات و فرآوري سنگ ارايه شود، بينهايت مؤثر خواهد
بود.
كارآموزي هنگام تحصيل نيز به
حداقل رسيده است. تا 10 سال پيش، يك دانشجوي رشته معدن لااقل 6 واحد
كارآموزيميگذراند و در ايام تابستان در معادن به فعاليت ميپرداخت كه
امروز به 2 واحد تقليل يافته است.
دانشجوياني كه فارغالتحصيل شدهاند
و در زمينههاي فرآوري سنگهاي ساختماني كار ميكنند، هنگام كار با مسايلي
مواجهميشوند و با مراجعه به دانشگاه، اطلاعات موردنيازشان را از اساتيد
دريافت ميكنند.
خريداران خارجي
به چه مواردي در زمينة سنگهاي صادراتي ايران توجه دقيق دارند؟
|
شمار بسياري از فارغالتحصيلان رشته معدن بيكار
هستند، در حالي كه باايجاد تشكلهاي توليدي و صادراتي ميتوانند معادن
متروكه و رها شده را احياكنند. |
خريداران اروپايي،
كانادايي و آمريكايي به دو مقوله توجه زيادي دارند. اول آنكه: آيا سنگهاي
خريداري شده «كوليس»هست يا نه. به ديگر سخن، زواياي 90 درجه ابعاد سنگ
صحيح است يا نه.
دوم آنكه: ساب سنگ به چه طريقي
صورت گرفته است. نوع ساب از اهميت زيادي برخوردار است و بايد سطح آن
كاملاًشفاف، روشن و مثل آيينه باشد.
اگر ارزانترين سنگ بهترين ساب
را خورده باشد، جزو باارزشترين سنگها محسوب ميشود.
براي آنكه توليد و صادرات سنگهاي تزييني و نما به صورت
علمي به علاقهمندان آموزش داده شود،
چهپيشنهادي داريد؟
اگر مؤسسهاي تأسيس شود كه در آن مقولة فرآوري سنگهاي
تزييني و نما و صادرات اين گونه سنگها آموزش داده شود،قدمهاي مهم
برداشته ميشود.
اصولاً دورههاي تكميلي در وزارت
صنايع و معادن بايد براي مديران استانها تشكيل شود و به آنان اطلاعات
معدنكاري نوينآموزش داده شود تا از روشهاي سنتي پرهيز كنند.
امروزه تمامي معادن سنگهاي تزييني
و نما تخريب و به وزارت صنايع و معادن تحويل ميشوند و شخص بعدي كه آن
را اجارهميكند، بايد ابتدا معدن را پاكسازي كند و سپس با روشهاي علمي معدن
را استخراج كند.
وزارتخانههاي صنايع و معادن و
بازرگاني در دورههاي آموزشي و پژوهشي خود بايد كارشناساني را در رشته
«تأييد سنگ»آموزش دهند. اين كارشناسان قادر خواهند بود استاندارد بودن سنگ
صادراتي را تأييد كنند.
ارزيابي علمي سنگهاي تزييني سخت و نرم چگونه صورت ميگيرد؟
همانطور كه گفته شد، سنگهاي نرم، سنگهاي كربناتي
هستند و سختي آنها حداكثر 3 تا 5/3 موس است.
سختي سنگهاي سخت يا گرانيت 6 تا
8 موس ميباشد. (واحد سختي سنگ «موس» است و از صفر تا 10 بررسي ميشود.)سختي
سنگهاي گچي معادل يك موس و سختي الماس 10 موس است.
ايران جزو كشورهايي است كه به
دليل وسعت بالاي آن، سنگهاي نرم و سخت را دارد. 95 درصد كارخانههاي
سنگبري درايران روي سنگهاي نرم فعاليت دارند.
معادن سنگهاي
تزييني و نما در ايران با كدام كشورها قابل مقايسه هستند؟
كشورهاي اروپايي از معادن سنگ خود به عنوان جلوههاي
طبيعت و براي گردشگري استفاده ميكنند. مثال بارز آن كوه آلپاست كه يك
منطقه گردشگري بهحساب ميآيد.
سنگهاي تزييني و نما در ايران با
كشورهايي مثل هندوستان، پاكستان و كشورهاي تازه استقلاليافته مقايسه ميشود.
اين كشورها از نظر استخراج معادن
سنگ از ايران يك دهه جلوتر يا عقبتر هستند. تمامي اين كشورها سنگ را
استخراج و بهاروپا و آمريكا صادر ميكنند.
مكزيك و برزيل نيز براي كوهها و
معادن سنگ خود ارزش طبيعي قايل هستند و براي جذب گردشگران از آن استفاده
و نيازهايخود را وارد ميكنند.
رابطة بين
توليدكننده و صادركننده سنگهاي تزييني چگونه است؟
تجربه نشان داده در ايران توليدكننده فقط به توليد ميپردازد.
به ندرت اتفاق ميافتد توليدكننده، خود صادركننده باشد.
صادرات سنگ ايران فقط توسط
صاحبان سرمايه صورت ميگيرد.
كيفيت سنگهاي
فرآوري شده به چه صورت افزايش مييابد؟
آموزش در ارتباط با چگونگي استخراج سنگهاي ساختماني و
اينكه چه روشي براي استخراج سنگ و سپس فرآوري آن بايدمورد استفاده قرار
گيرد، مهم است. معادن و كارخانههاي فرآوري سنگهاي تزييني لااقل بايد يك
مهندس معدن در استخدام داشتهباشند. تصور ميكنم اگر دورههاي تكميلي از
مراجع بالا يعني مراكزي كه سنگ را صادر ميكنند صورت گيرد، موفقيت در
صادراتحتمي خواهد شد. در اين صورت بهتر است متخصصان تعيين كننده نوع
صادرات سنگ باشند و با مجوز آنها سنگ صادر شود.
به نظر شما بهترين نوع آموزش براي كارشناسان سنگهاي
تزييني به چه طريق ميتواند باشد؟
به نظر من ايجاد دورههاي شش ماهه كه جنبة كاربردي آن
قوي باشد، نتايج خوبي دربر خواهد داشت.
در اين دورهها براي آموزش سيستم
فرآوري سنگهاي تزييني و بازيابي سنگ، بهتر است از اساتيد خارجي استفاده
شود. درايران براي دروس نظري (تئوري) بهترين اساتيد وجود دارد.
اساتيد خارجي ميتوانند فناوري
جديد فرآوري سنگ را با اسلايد و فيلم نشان دهند، اما از نظر شناخت سنگ و روش
استخراجو برش آن تمامي جهان اذعان دارند ايرانيها و حتي كارگران بيسواد،
تجربه و تبحر خاصي دارند.
چه توصيهاي به
افراد علاقهمند به توليد و صادرات سنگهاي تزييني داريد؟
به نظر من هر گوشهاي از يك كارخانه سنگبري يا معادن
سنگ را بايد با ديد علمي نگريست. در غير اين صورت در آينده بامعادن مخروبه
و متروكهاي مواجه خواهيم بود كه براي پاكسازي آن بايد هزينههاي كلاني
را صرف كنيم.