بازار
جهاني سنگهاي تزييني و نما در هفتاد
سال اخير رونق داشته است
ذخاير
سنگهاي تزييني و نما در اروپا، آسيا، آفريقا و آمريكاي شمالي و جنوبي
شناسايي شده است. در حال حاضر ذخايرعمده در قاره اروپا به ويژه در كشورهاي
ايتاليا، اسپانيا، يونان، پرتغال، لهستان و... در آسيا كشورهاي ايران، تايلند،
تايوان، تركيه،سوريه، عربستان سعودي، كره جنوبي، هند و... در آفريقا بهويژه
در كشورهاي جنوبي، مصر و... و در قارة آمريكاي شمالي، ايالاتمتحده و كانادا
و در آمريكاي جنوبي، كشورهاي برزيل، آرژانتين و در اقيانوسيه در استراليا بهوفور
يافت ميشوند. با اكتشاف و استخراج سنگ در
كشورهاي مختلف، اكنون رقباي جديدي وارد بازار جهاني سنگهاي تزييني و نما
شدهاند.رقبايي كه با بهرهگيري از مزيتهايي مانند نيروي كار ارزان، فقدان
فشارهاي زيستمحيطي، منابع سرشار و متنوع، توان جذبسرمايهگذاري و فناوري،
توسعة زيربناي اقتصادي (حملونقل و ارتباطات) و... ميتوانند در آينده بازار
جهاني سنگهاي تزييني ونما، نقش كليدي ايفا كنند و در عرصه تجارت سنگ مطرح
شوند. در عرصة توليد سنگهاي تزييني و
نما در حال حاضر فقط 10 كشور سالانه بيش از يك ميليون تن سنگ تزييني و
نما توليدميكنند كه در مجموع نزديك به 70 درصد استخراج سنگهاي يادشده را
بهعهده دارند. توليد جهاني سنگهاي تزييني و نما
(مرمر، گرانيت و سنگ لوح) در فاصلة سالهاي 94-1926 نزديك به 22 برابر شد و
دراين ميان، توليد سنگ گرانيت با رشدي به ميزان 8540 درصد در اين دورة
زماني، بيشترين رشد را به خود اختصاص داد. علت اينامر را ميتوان در وفور
منابع و ذخاير سنگ گرانيت، استحكام زياد، ضايعات كمتر در مرحلة استخراج و
فرآوري و سهولتدسترسي به منابع اين سنگ و تنوع رنگهاي آن و نيز تأمين
نيازهاي فني و هنري مشتريان عمده در بازارهاي جهاني جستوجو كرد.تقريباً 40
درصد استخراج سنگهاي تزييني و نما در جهان طي اين دورة زماني مربوط به
سنگ گرانيت بود. بر اساس گزارش سال 1995 صنعت
جهاني سنگ (World Stone Industry) ، توليد جهاني
سنگهاي تزييني و نما درسالهاي 94-1976 با متوسط رشد سالانه 9 درصد از 7/21
به 8/37 ميليون تن رسيد كه طي همين دوره متوسط رشد توليد سالانهسنگ
گرانيت 8/13 درصد بود. توليد جهاني سنگهاي
تزييني و نما در سال 1986 به ميزان 25 ميليون تن، در سال 1995 حدود 3/59
ميليون تن و در سال1999 معادل 110 ميليون تن برآورد شده است. گزارش صنعت
جهاني سنگ، گواه بر آن است كه 50 درصد توليد جهاني سنگ در سال 1993 در
كشورهاي عضو اتحادية اروپاصورت گرفته و قاره اروپا در مجموع 3/60 درصد توليد
جهاني را تأمين كرده و ديگر كشورهاي جهان نزديك به 40 درصد آن راتأمين
كردند. اين گزارش ميافزايد:
توليد سرانه سنگهاي تزييني و نما در اتحادية اروپا در سال 1993 به ميزان
3/48 كيلوگرم بود، در حاليكه سرانه توليد جهاني آن به 8/2 كيلوگرم رسيد.
در بين اعضاي اتحاديه اروپا نيز ايتاليا با 6/45 درصد، اسپانيا با 7/20 درصد
ويونان با 6/10 درصد توليد سنگهاي تزييني و نما، از توليدكنندگان معتبر در
اين اتحاديه بودند. آنها به ترتيب 9/18، 1/9 و 4/2درصد ذخاير جهاني سنگ را
در اختيار دارند. اما در خارج از
اروپا، چين از توليدكنندگان معتبر سنگهاي تزييني و نما است و سهم آن در
توليد جهاني سنگ در سال 1993 به4/7 درصد رسيد و پس از آن كره جنوبي با سهم
4/4 درصد، هند با سهم 1/4 درصد، آمريكا با 4 درصد و برزيل با 2/3 درصد سهمدر
توليد جهاني، قرار داشتند. بر اساس همين
آمار، ايتاليا در سال 1995 معادل 1/22 درصد، اسپانيا 10 درصد، چين 4/7 درصد،
يونان 1/5 درصد، كرهجنوبي 4/4 درصد، هند 1/4 درصد، آمريكا 4 درصد، پرتغال 4/3
درصد، برزيل 2/3 درصد و فرانسه 2/3 درصد، توليد جهانيسنگهاي تزييني و نما را
در اختيار داشتند و در رديف ده كشور عمده توليدكننده سنگهاي ياد شده قرار
داشتند. آنها در مجموع9/66 درصد توليد جهاني را تأمين كردند. رشد بازار داخلي
و گسترش فعاليتهاي ساختمانسازي از عوامل مهم در گسترش صنعت سنگ در
كشورهاي دارندة ذخاير آنبوده است. رشد صنعت سنگ
در جنوب شرقي آسيا بهويژه در چين، مالزي، تايلند و تايوان مرهون گسترش
بخش ساختمان است كه درنهايت سرمايهگذاري در صنعت سنگهاي تزييني و نما و
نيز فرآوري آنها را رونق بخشيده است. بر اساس گزارش
صنعت جهاني سنگ، توليد سنگهاي تزييني و نما شامل مرمر، گرانيت، تراورتن و
سنگ لوح در اتحادية اروپادر سال 1993 به ميزان 5/16 ميليون تن، در ديگر كشورهاي
اروپايي بيش از 4 ميليون تن و در كل قاره اروپا 5/20 ميليون تن بود.اما در
ديگر كشورهاي جهان به 5/13 ميليون تن و مجموع توليد جهاني به 34 ميليون
تن بالغ شد. گزارش «مارموماك»
(نمايشگاه بينالمللي سنگهاي تزييني و نما و فناوري) حاكي است، توليد
جهاني سنگهاي تزييني و نماشامل سنگ خام، كارشده، ضايعات فرآوري و سنگهاي
بريده شده در سال 1999 در مجموع به 110 ميليون تن در جهان رسيد كهنسبت
به رقم 3/59 ميليون تن سال 1995 حدود دو برابر شد. اين گزارش ميافزايد:
مصرف جهاني سنگ در سال 1999 به 600 ميليون متر مربع و مصرف سرانه آن به
10 متر مربع براي هرصد نفر رسيد و براي نخستين بار توليد بر مصرف فزوني يافت.
گردش مالي صنعت سنگ در سال 1999 به 20 ميليارد يورو بالغشد. در اين گزارش
كه با عنوان «سنگ2000» منتشر شد، آمده است: «نقش اساسي توسعة منابع و
ذخاير سنگهاي تزييني و نما درفرآيند جهاني شدن فعاليتهاي اقتصادي موجب شد
كه تجارت جهاني سنگ در سال 1999 براي نخستين بار از 20 ميليون تن درسال
فراتر رود.» در اين گزارش
تصريح شده است: كشورهاي چين، ايتاليا، اسپانيا، هند و پرتغال 5/53 درصد
توليد جهاني سنگهاي تزييني ونما در سال 1999 را به عهده داشتند. اين در
حالي بود كه قيمت اين سنگها در بازارهاي عمده نظير اتحادية اروپا، شرق
آسيا وآمريكاي شمالي بهطور ميانگين كاهش داشت كه از عوامل مهمي نظير روند
درازمدت تحولات سريع فناوري و تحولات پيچيدهمطلوبيت و رجحان مصرف و توسعه
منابع سنگهاي طبيعي ناشي شد. بررسي وضعيت
توليد در كشورهاي عمده توليدكننده سنگهاي تزييني و نما در سال 1999 نشان ميدهد
كه بخش عمده رشدتوليد اين سنگها در چين و فزوني مصرف در آمريكا و نيز ركود
نسبي بخش صنعت در ايتاليا سبب شده كه سهم بازار كشورهايتوليدكننده دچار
نوسانات عمدهاي شود و اين نوسانات حتي بر صادرات ماشينآلات و تجهيزات
موردنياز صنعت سنگ از سويايتاليا تأثير داشت و اين صادرات را به ميزان 46
درصد و صادرات سنگهاي فرآوري شده اين كشور را با 5/16 درصد كاهشمواجه ساخت.
اين در حالي
است كه ايتاليا از توليدكنندگان و صادركنندگان عمده سنگهاي تزييني و نما
در جهان و نيز صادركننده معتبرتجهيزات و ماشينآلات موردنياز صنعت سنگ ميباشد. بر اساس آمار
منتشره از سوي همين منبع، توليد سنگهاي تزييني و نما در چين در سال 1999
به 11 ميليون تن، در ايتاليا به5/8 ميليون تن، در اسپانيا و هند هر كدام
5/4 ميليون تن، در برزيل، كره جنوبي و يونان هر يك به 2 ميليون تن بالغ
شد. آمارهاي منتشره
از سوي نمايشگاه بينالمللي سنگ و ماشينكارارا در سال 2000 ميلادي نشان ميدهد
كه توليد جهانيسنگهاي تزييني از 3/47 ميليون تن در سال 1995 به حدود 50
ميليون تن در سال 1996 و سپس به 5/54 ميليون تن در سال1997 افزايش يافت.
در سال 1998 توليد جهاني به اندكي بيش از 61 ميليون تن و در سال 1999 به
3/61 ميليون تن بالغ شد. در اين آمارها،
توليد چين در سال 1999 به ميزان 13 ميليون تن، ايتاليا 10 ميليون تن، هند
حدود 8/8 ميليون تن، ايران بيش از7 ميليون تن، اسپانيا 6/5 ميليون تن،
تركيه 4/2 ميليون تن، برزيل 2/2 ميليون تن، يونان و آرژانتين هر كدام 2
ميليون تن، فرانسه وكره جنوبي هر كدام 3/1 ميليون تن، پرتغال 2/1 ميليون
تن و آفريقاي جنوبي يك ميليون تن اعلام شده است. ديگر كشورها توليديكمتر
از يك ميليون تن در سال 1999 داشتند. شايان ذكر است،
تفاوت ميان آمارهاي توليد سنگهاي تزييني و نما از اقلام مختلفي كه در
محاسبه توليد، وارد ميشوند، نتيجهميشود. براي مثال در آمارهاي منتشره از
سوي «مارموماك» ضايعات سنگ و سنگهاي خرد شده كه در توليد محصولات جانبيكاربرد
دارد، محاسبه ميگردد و مجموع توليد در سال 1999 معادل 118 ميليون تن اعلام
شده است، در حالي كه آمار نمايشگاهبينالمللي سنگ و ماشينكارارا خردهسنگهاي
مورد مصرف در صنايع جانبي منظور
نشده و
مقدار سنگ توليد شده در جهان كه فقطدر ارتباط با مقادير مورد استفاده در مصارف تزييني است،
منظور گرديده است. در گزارش «كارلومونتاني» دبيركل
مؤسسة ايتاليايي
ماشينآلات سنگ تزييني كه در
فصلنامه «سنگ» انتشار يافت، ميزان
توليدسنگهايي كه براي تزيين و تزيينات
ساختماني كاربرد دارد، در سال 1998 در سطح جهان 51 ميليون تن اعلام شده و
آمده است:اين حجم وقتي در وجه ناخالص محاسبه شود، بالغ بر 5/103 ميليون
تن ميشود. در واقع رقم
مورد اشاره از سوي «مونتاني» ميزان برداشت از ذخاير جهاني سنگ در سال 1998
را كه بالغ بر 5/103 ميليون تناست، نشان ميدهد. بر اساس گزارش
نمايشگاه بينالمللي سنگ و ماشين كارارا، ايران چهارمين توليدكنندة معتبر
سنگهاي تزييني در جهان پس ازچين، ايتاليا و هند ميباشد. اما در تجارت
جهاني سنگ، جايگاهي ندارد و علت آن مصرف فزايندة سنگهاي تزييني و نما در
بازارداخلي و رشد فعاليتهاي ساختمانسازي در ايران ميباشد. بر اساس آمار
منتشره از سوي ITC، كشورهاي
عمده صادركنندة سنگهاي تزييني و نما در سال 1998 به ترتيب ميزانصادرات
عبارت بودند از: آمريكا با حدود 9/320 ميليون دلار، آلمان با 8/319 ميليون
دلار، ايتاليا با 9/282 ميليون دلار، اسپانيا با9/266 ميليون دلار، بلژيك -
لوكزامبورگ با 6/230 ميليون دلار، نروژ با 6/174 ميليون دلار، كانادا با 7/123
ميليون دلار، هند بابيش از 120 ميليون دلار، اتريش با حدود 113 ميليون دلار و
چين با حدود 102 ميليون دلار. در همين حال
كشورهاي عمده واردكنندة سنگهاي تزييني و نما در سال 1998 عبارتند از:
ايتاليا با 7/547 ميليون دلار، آلمانبا 457 ميليون دلار، هلند با 7/359 ميليون
دلار، آمريكا با 5/307 ميليون دلار، ژاپن با 2/268 ميليون دلار، بلژيك -
لوكزامبورگبا 8/230 ميليون دلار، فرانسه با 187 ميليون دلار، اسپانيا با 145
ميليون دلار، انگليس با 5/126 ميليون دلار، سوئيس با 9/103ميليون دلار و چين
با 5/100 ميليون دلار. در اين سال واردات سنگهاي تزييني از سوي سنگاپور و
هنگكنگ كه از واردكنندگانمهم ميباشند، به كمتر از 100 ميليون دلار رسيد. آمارهاي منتشره
از سوي برخي كشورهاي واردكنندة سنگ در خصوص واردات سال 1999، نشان ميدهد
كه واردات آلمان بهحدود 455 ميليون دلار، فرانسه به 203 ميليون دلار،
سنگاپور به 127 ميليون دلار، سوئيس به 116 ميليون دلار، هنگكنگ به5/108
ميليون دلار و كانادا به 5/105 ميليون دلار بالغ شده است. بررسي آمارهاي
صادرات و واردات سنگ نشان ميدهد كه شماري از كشورهاي صادركننده نامشان
در فهرست واردكنندگان نيزبهچشم ميخورد. كشورهايي كه اغلب در بين
توليدكنندگان معتبر نيز جاي دارند. از اين رو ميتوان نتيجه گرفت كه شماري
ازكشورها به ويژه كشورهاي اروپايي به لحاظ تخصص و فناوري در ساب و صيقل،
يا به عبارتي فرآوري و پردازش سنگ، اقدام بهواردات سنگ خام (كوپ) به
ويژه از كشورهاي درحال توسعه توليدكنندة اين نوع سنگها نموده و پس از
پردازش، ضمن تأمين نيازبازار داخلي وسيع خود، به صادرات آن نيز مبادرت ميورزند. در هر حال بررسيهاي
آماري نشان ميدهد كه بازار اتحادية اروپا از بازارهاي عمده سنگهاي تزييني
و نما محسوب ميشود.اين بازار ضمن جذب سنگهاي كار نشده در تجارت سنگهاي
فرآوري شده نقش مهمي دارد. پس از آن بازار شرق آسيا و آمريكايشمالي از
بازارهاي قابل نفوذ ميباشد. هر اندازه توسعه و سازندگي در مناطق مختلف
جهان گسترش پيدا كند و ساختمانسازي ازرونق برخوردار شود، بهطور طبيعي تقاضا
براي سنگهاي تزييني و نما افزايش مييابد. از اين رو ميتوان گفت شماري
از كشورهايتوليدكننده سنگهاي تزييني و نما، در بين كشورهاي درحال توسعه
خود از بازارهاي عمده و قابلنفوذ ميباشند. بررسي بازار
جهاني سنگ مرمر و تراورتن كارنشده (خام) نشان ميدهد كه اتحاديه اروپا با
واردات حدود 49 ميليون دلار،برونئي با واردات 6/11 ميليون دلار، تايوان با
واردات حدود 2/11 ميليون دلار، چين با واردات 8/10 ميليون دلار، ژاپن با
واردات6/10 ميليون دلار و مصر با واردات 10 ميليون دلار از اين نوع سنگها،
خريداران عمده اين محصول ميباشند. در همين حال در
خصوص تجارت سنگهاي مرمر و تراورتن به صورت بلوك، آمارهاي ارايه شده
نشان ميدهد كه بازارهايعمده در شرق آسيا قرار دارند. ارزش واردات هنگكنگ
از اين نوع سنگها در سال 1998 به حدود 3/44 ميليون دلار، اندونزي به5/14
ميليون دلار، سنگاپور به 14 ميليون دلار، اتحادية اروپا به 6/12 ميليون
دلار، چين به 7/12 ميليون دلار و تايوان به 4/9ميليون دلار بالغ شد. در زمينة سنگ
گرانيت كار نشده نيز بازارهاي عمده اتحادية اروپا و شرق آسيا ميباشند. طبق
آمارهاي موجود اتحاديه اروپا باواردات 5/513 ميليون دلار سنگ گرانيت خام،
تايوان با واردات 7/177 ميليون دلار و ژاپن با واردات حدود 123 ميليون
دلارخريداران عمده اين نوع سنگها در سال 1998 بودند. در مراحل بعدي ميتوان
از چين با واردات 7/28 ميليون دلار، بنگلادش با2/15 ميليون دلار، لهستان با
5/13 ميليون دلار و كانادا با واردات 4/10 ميليون دلار به عنوان بازارهاي
داراي كشش نام برد. در همين حال
بازار عمده براي سنگ گرانيت بريده شده به شكل بلوك يا لوح در سال 1998
ابتدا اتحادية اروپا با واردات حدود29 ميليون دلار بود. پس از آن اندونزي با
واردات 4/27 ميليون دلار، سنگاپور با واردات 18 ميليون دلار، چين با واردات
6/16ميليون دلار، كرة جنوبي با 2/15 ميليون دلار و ژاپن با حدود 14 ميليون
دلار از بازارهاي عمده خريدار سنگ گرانيت بريده شدهبودند. بررسي بازارهاي
جهاني سنگهاي تزييني و نما همچنين نشان ميدهد كه كشورهاي ايتاليا با
61/28 درصد، هند با 49/9درصد، تركيه با 44/9 درصد، ايران با 26/8 درصد، مصر با
98/6 درصد و روماني با 38/5 درصد سهم در بازار سنگهاي مرمر وتراورتن كارنشده،
عرضهكنندگان عمده اين سنگها به بازارهاي جهاني بهويژه اتحاديه اروپا،
برونئي، تايوان، چين و ژاپن بودهاند.اتحادية اروپا به تنهايي 1/37 درصد كل
واردات اين نوع سنگها را به خود اختصاص داد. صادركنندگان
عمده سنگهاي مرمر و تراورتن بريده شده به صورت بلوك و لوح نيز كشورهاي
ايتاليا، اسپانيا، يونان، تركيه،تايوان و هند بودند كه سهم آنها در صادرات
اين محصولات به بازارهاي جهاني به ترتيب 07/50، 13/12، 56/5، 70/4، 59/4
و92/2 درصد بود. در همين حال
هنگكنگ با جذب 62/29 درصد سنگهاي صادراتي و تراورتن بريده شده به صورت
بلوك و لوح، اندونزي با69/9 درصد، سنگاپور با 40/9 درصد، چين با 53/8 درصد،
اتحادية اروپا با 43/8 درصد و تايوان با 31/6 درصد سنگهايصادراتي، بازارهاي
عمده خريدار اين محصولات بودند. صادركنندگان
عمده سنگهاي گرانيت كارنشده در سال 1998 به ترتيب هند با 34/26 درصد،
برزيل با 84/19 درصد، آفريقايجنوبي با 54/14 درصد، نروژ با 91/8 درصد، چين با
07/8 درصد و ايالات متحده آمريكا با 73/3 درصد سهم در بازار جهانيبودند.
واردكنندگان عمده اين نوع سنگ نيز اتحادية اروپا با جذب 95/54 درصد سنگهاي
گرانيت مورد مبادله در بازارهايجهاني، تايوان با 02/19 درصد و ژاپن با 16/13
درصد بودند. عرضهكنندگان
عمده سنگ گرانيت بريده شده به صورت بلوك يا لوح در سال 1998، كشورهاي
ايتاليا با تأمين 07/24 درصد،هند با 13/14 درصد، هند با 85/8 درصد، اسپانيا با
85/8 درصد، آفريقاي جنوبي با 43/8 درصد و چين با تأمين 06/7 درصدتقاضاي جهاني
بودند. اين بررسيها
نشان ميدهد كه هنگكنگ با جذب 39/21 درصد واردات جهاني سنگهاي گرانيت
بريده شده به صورت بلوك يالوح، عمدهترين خريدار در بازار جهاني بوده است.
پس از آن اتحادية اروپا با 97/12 درصد، اندونزي با 30/12 درصد و سنگاپوربا 8
درصد واردات جهاني، از بازارهاي مهم بهشمار ميروند. با توجه به
آمارهاي ارايه شده در خصوص تجارت جهاني سنگهاي تزييني و نما، ميتوان
نتيجه گرفت كه بازارهاي عمده درشرق آسيا و اتحادية اروپا قرار دارند. اين
بازارها با توجه به فزوني تقاضا براي تأمين نيازهاي ساختوساز، در زمينة
واردات انواعسنگ با كشش ميباشند. اما شماري از آنها با بهرهگيري از نيروي
كار ارزان و دستيابي به فناوري پردازش سنگ، با واردات سنگ بهصورت
كارنشده (خام) ضمن ايجاد اشتغال و ارزش افزوده در فرآيند فرآوري سنگ و
تأمين نيازهاي بازار داخلي، اقدام به صدورفرآوردههاي باارزش افزوده
بالاتر نيز مينمايند. كارشناسان با اشاره
به موقعيت بازارهاي جهاني سنگ و پراكندگي ذخاير سنگهاي تزييني و نما به
ويژه در كشورهاي درحالتوسعه آسيا و آفريقا، عقيده دارند كه اين كشورها ميتوانند
در يك دهة آينده در تجارت جهاني سنگهاي تزييني نقش فعالي ايفاكنند. آنها با اشاره
به فزوني نيروي كار ارزان در اين كشورها، شناسايي ذخاير و اقدام به
استخراج با بهرهگيري از شيوههاي نوين وفناوري روز، ضروري ميدانند و عقيده
دارند كه دستيابي اين كشورها به فناوري، تجهيزات و ماشينآلات موردنياز
فرآوري سنگتزييني ضروري است. اين كارشناسان
به ارزش افزوده فرآوري سنگ (حدود شش برابر سنگ خام) اشاره ميكنند و ميافزايند:
كشورهاي درحالتوسعه داراي ذخاير اقتصادي سنگهاي تزييني براي ايجاد اشتغال،
افزايش توليد ناخالص داخلي و دستيابي به درآمدهاي ارزيقابل توجه ميبايست
به بهرهبرداري از معادن و فرآوري سنگهاي تزييني اهميت دهند و سرمايهگذاري
در اين بخش را با دو هدفتأمين نيازهاي توسعهاي در درون مرزها و حضور فعال
در بازارهاي جهاني دنبال نمايند. اين سرمايهگذاريها ميتواند با مشاركتشركتهاي
فعال در اين بخش و صاحب سرمايه و فناوري كه در اتحاديه اروپا و برخي
كشورهاي شرق آسيا وجود دارند، تأمين ماليو تجهيز گردد. كارشناسان عقيده
دارند كه سنگهاي تزييني و نما از بازار پويايي در آينده برخوردار خواهند بود
و از اين رو سرمايهگذاريهايبا پشتوانه فناوري روز ميتواند در رشد درآمدهاي
ارزي كشورهاي درحال توسعه داراي ذخاير سنگ تزييني و نما مؤثر باشد. براي حضور فعال
در بازارهاي جهاني، مشاركت در نمايشگاههاي تخصصي معتبر در اين زمينه ضروري
است. | ||||||||||||||||||||||||||||||||