 |
|
|||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|||
 |
||||||||
| > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني > ماهنامه بررسيهاي بازرگاني شماره 157 |
|
اختلاف
متوسط درآمد خانوار شهري با روستايي
به
60 درصد درآمد خانوار روستايي رسيد
اشاره:
تأمين هزينههاي
زندگي خانوار از فعاليتهاي مولد اقتصادي نهتنها به نفع اقتصاد ملي،بلكه
براي امنيت خاطر خانوادهها و بهداشت روحي و رواني جامعه، از اهميت بسزاييبرخوردار
است.به عقيده كارشناسان،
بسياري از بزهكاريها و ناهنجاريهاي قابل مشاهده در جامعه ازنبود فضاي سالم
فعاليت اقتصادي مولد و كمبود درآمدهاي خانوار ناشي ميشود و سهممسايل مالي
و اقتصادي در بزهكاري افراد جامعه بسيار زياد است.عدالت اجتماعي نيز براي
دولتهاي مردمسالار حكم ميكند كه فضاي اقتصادي سالمي رابراي رشد و باروري
خلاقيتهاي انساني و در نهايت كسب درآمد مشروع تأمين نمايند تاآحاد جامعه
بتواند از ماحصل دسترنج خود براي حركت در سمت و سوي كمال انساني بهرهگيرد.از اين رو بررسي سالانه هزينهها و درآمدهاي خانوارهاي شهري و
روستايي و روندتغييرات آنها از اهميت ويژهاي در ابعاد اقتصادي، اجتماعي و
فرهنگي برخوردار است.در اين مقاله به بررسي نتايج حاصل از طرح آمارگيري
از هزينه و درآمد خانوارهاي شهريو روستايي در سال 1378 ميپردازيم. اين
آمارگيري از سوي مركز آمار ايران انجام شده است.سابقه تهيه و
اجراي طرحهايآمارگيري از هزينه و درآمد خانوارهايشهري و روستايي در ايران
به سال1342 برميگردد. مركز آمار ايران بهطورمستمر اين طرح را اجرا كرده
است.تجزيه و تحليل نتايج اين آمارگيريدر ابعاد مختلف اقتصادي و اجتماعيحايز اهميت
است و ميتواندسياستگزاران و برنامهريزان اقتصادي رادر جهت تحقق عدالت
اجتماعي و يافتنراهكارهايي براي جلوگيري از پيشرويبزهكاري در جامعه ياري
كند.طرح آمارگيري از
هزينه و درآمدخانوار سال 1378 بر اساس آمارگيري از27565 خانوار نمونه شهري و
روستاييسراسر كشور توسط مركز آمار ايران تهيهو توسط سازمان مديريت و برنامهريزياستانها
اجرا شده است.نتايج تفصيلي
اين طرح بيش از 160جدول را شامل ميشود.
بر اساس نتايج حاصل
از اينآمارگيري، متوسط هزينه خانوار شهريدر سال 1378 به 20,7 ميليون ريالرسيد
كه نسبت به سال 1377 معادل24,2 درصد افزايش داشت. در همينحال متوسط درآمد
خانوار شهري درهمين دوره زماني با 22,5 درصد افزايشبه حدود 18,6 ميليون
ريال رسيد.كمبود متوسط درآمد خانوار شهريدر سال گذشته به 2,1 ميليون ريال
رسيدو بار ديگر عدم تطابق ميان درآمد وهزينه خانوار مشاهده شد.متوسط هزينه كل خانوار روستاييدر سال گذشته با 26,2 درصد افزايشنسبت
به سال 1377 به 13,6 ميليونريال و متوسط درآمد آن با 23,4 درصدافزايش به
حدود 11,6 ميليون ريالرسيد.كمبود متوسط درآمد نسبت بهمتوسط هزينه خانوار
روستايي در سالگذشته 2 ميليون ريال بود. با وجود آنكهرشد متوسط درآمد
خانوارهاي روستايياز خانوارهاي شهري پيشي گرفت، امارشد هزينههاي آنها
بيشتر بود.در همين حال رشد
هزينههايخانوارهاي شهري و روستايي در سالگذشته از ميزان رشد درآمد آنها
بالاتررفت و اين امر نشان ميدهد كه افزايشدرآمد خانوارها متناسب با ميزان
تورمنميباشد.از سوي ديگر فاصله
ميان هزينهها ودرآمدها بين خانوارهاي شهري وروستايي در سال گذشته، قابل
توجهاست و همين امر ميتواند منشأ ادامهمهاجرت روستاييان به شهرها
وناهنجاريها و تنشهاي مربوطه باشد.اختلاف ميان متوسط درآمد خانوارشهري و
روستايي به ميزان 6,9 ميليونريال، تقريبا معادل 60 درصد درآمدخانوار روستايي
است و اين مسأله توجهمسؤولان به بهرهگيري از راهكارهايمناسب براي رشد
درآمد روستاييان وجلوگيري از ادامه روند مهاجرت آنان بهشهرها را ميطلبد.تفاوت ميان متوسط هزينه خانوارشهري و روستايي به ميزان 7,1
ميليونريال، معادل 52 درصد هزينه خانوارروستايي است. بررسي اين امر از
دوجهت حايز اهميت است. اول آنكهزندگي شهري هزينههاي بيشتري را بهخانوادهها
تحميل كند، و دوم آنكه الگويمصرف خانوارهاي شهري و روستاييتفاوت زيادي
دارد كه بايد از جهاتگوناگون مورد ارزيابي قرار گيرد. چنانچهبخش قابلتوجهي
از اين تفاوت ازهزينههاي بهداشتي، آموزش و پرورش،مطالعه و تفريحات ناشي
شود،ميبايست توجه ويژهاي به روستاييان درقالب طرحهاي عمراني و بودجه
سالانهصورت گيرد. اما اگر هزينه حمل و نقل،اجارهبهاي مسكن و... سرمنشأ بخشقابلتوجهي
از تفاوت ميان الگويمصرف خانوار شهري و روستايي باشد،با تبليغات مناسب ميتوان
مهاجرت بهروستاها را تشويق كرد.نتايج حاصل از اين بررسي نشانميدهد كه
هزينههاي خوراكي، آشاميدنيو دخاني حدود 6,2 ميليون ريال يا29,9 درصد متوسط
هزينه خانوار درسال گذشته را تشكيل داده و نسبت بهسال 77 نيز 19,5 درصد
افزايش يافتهاست. به عبارتي شهرنشينان يكسومهزينههايشان مربوط به خوراك
است. درحالي كه هزينه مذكور براي خانوارروستايي در سال گذشته با 18,6
درصدافزايش نسبت به سال 77 به 6,1 ميليونريال رسيد و 44,6 درصد هزينه
خانوارروستايي را تشكيل داد.از آنجا كه تفاوت ميان متوسط هزينهخوراكي،
آشاميدني و دخاني خانوارشهري و روستايي (6,2 در مقابل 6,1ميليون ريال) زياد
نيست، ميتوان نتيجهگرفت كه الگوي مصرف در اين بخشتفاوت زيادي ندارد.اما تفاوت قابلتوجه در خصوصسهم هزينه خوراكي به كل هزينه
خانوارشهري و روستايي (29,9 در مقابل44,6 درصد) گواه بر آن است كه
خانوارروستايي به لحاظ درآمد كمتر مجبوراست بخش قابلتوجهي از درآمد خود راصرف خوراك كند.اما در بررسي
هزينه غيرخوراكيدرمييابيم كه خانوار شهري بهطورمتوسط در سال گذشته 14,5
ميليونريال يا 70,1 درصد هزينه خود راصرف موارد غيرخوراكي كرده است واين
هزينهها نسبت به سال 77 حدود26,3 درصد افزايش يافته است.
اما خانوار روستايي
7,6 ميليونريال يا 55,4 درصد هزينه خود راصرف موارد غيرخوراكي نموده و اينهزينهها
نسبت به سال 77 نيز از رشد33,1 درصد برخوردار بوده است.اين مقايسه نشان ميدهد كه بخشقابلتوجه تفاوت ميان متوسط
هزينهخانوار شهري و روستايي مربوط بههزينههاي غيرخوراكي است و اين هزينهبراي
خانوار شهري تقريبا دو برابرخانوار روستايي است.در همين حال خانوار روستايي
درسال گذشته از رشد بالاتر هزينهغيرخوراكي برخوردار بوده است (18,6درصد
خوراكي در مقابل 33,1 درصدغيرخوراكي).از
آنجا كه در بخش خوراكي هزينهتأمين گوشت (24 درصد) و در بخشغيرخوراكي هزينه
تأمين مسكن (46درصد) بيشترين سهم را در هزينه خانوارشهري داشته است، ميتوان
نتيجه گرفتكه گراني مواد پروتئيني بهويژه گوشت ونيز گراني اجارهبهاي
مسكن يا خريدمسكن، خانوارهاي شهري را بهشدتتحتتأثير قرار ميدهد.در بخش
خوراكي هزينه خانوارروستايي، تهيه غلات و فرآوردههاي آن با27 درصد و در
بخش غيرخوراكي هزينهمسكن با 46 درصد مهمترين سهم را درهزينه خانوار روستايي
دارد. بنابراينتأمين مسكن و نيز غلات برايخانوارهاي روستايي بسيار مهم است.اين بررسي همچنين نشان ميدهد كهدر الگوي خوراك خانوار شهري،
گوشتو در خانوار روستايي غلات جايگاهويژهاي دارند. از اين رو ميبايست
بابررسيهاي بيشتر روي سلامتخانوارهاي شهري و روستايي، الگويغذايي آنها
مورد ارزيابي دقيقتر قرارگيرد.در هر صورت، تهيه مسكن در شهر ياروستا تقريبا
نيمي از هزينه خانوارها راتشكيل ميدهد و از اين جهت لازم استتدابير ضروري
براي كاهش بار هزينهتأمين مسكن براي خانوارها اتخاذ گردد.در كشورهاي
پيشرفته هزينه مسكن كمتراز يكسوم متوسط هزينه خانوار راتشكيل ميدهد، در
حالي كه اين سهم درايران رقم بالاتري است.بررسي آماري
نشان ميدهد كه ميزانبرخورداري خانوارهاي شهري ازخودروي شخصي، تلويزيون رنگي،يخچال،
ماشين لباسشويي، ويدئو ورايانه به مراتب بيش از خانوار روستايياست و اين
نشان ميدهد كه خانوارهايروستايي به مراتب از رفاه كمتريبرخوردار ميباشند.