| ||||||||||||||||||||||||||||||
![]()
در اين دستور معناي هر يك از علائم به
شرح زير است:
: Aij ميانگين هندسي معيار a ؛
:a زيرمعياري كه با گزينهها مقايسه ميشود؛
:ij نام دو جايگزين كه با يكديگر مورد مقايسه قرار ميگيرد؛
:k كد شخصي كه از وي پرسش به عمل آمده است؛
:n تعداد افرادي كه در خصوص يك زير معيار از آنان پرسش شده است؛
:P علامت ضرب.
در روش "AHP" امكان تعيين وزن يا ارزش هر يك از پرسششوندگان نيز وجود دارد كه
براي تعيين وزن دو راه حل وجود دارد.
راه اول استفاده از خود "AHP" است
يعني آن كه اسامي هر يك از پرسششونده ها را در دو ستون عمودي و افقي جدولي ثبت ميكنيم،
سپس از گروه قضاوت كارشناسي ميخواهيم براساس مقياس مقايسهاي براي مقايسه هر فرد
با فرد ديگر امتيازي قائل شوند و پس از آن با طي مراحل بعدي روش "AHP"
ميزان وزن يا ارزش هر شخص را نسبت به اشخاص ديگر به دست ميآوريم.
راه حل دوم آن است كه با شاخص قرار
دادن مجموعهاي از ملاكها مانند سطح تحصيلات، ميزان تجربه كاري، سابقه مديريت و
... امتياز هر شخص را به دست آورده و در نهايت جمع امتياز آنان را به عنوان وزن آن
افراد ملاك قرار داده كه البته راه حل اخير كوتاهتر و مفيدتر خواهد بود. پس از
تعيين وزن هر يك از پرسششوندگان با استفاده از فرمول ميانگين هندسي ميتوان وزن
هر پرسش شونده را در ميانگين حاصل از مقايسه يك زيرمعيار با مجموعهاي از جايگزينها
توسط تعداد مشخصي از پرسششوندگان به دستآورد. دستور ميانگين هندسي با محاسبه وزن
هر شخص به شكل زير تغيير مييابد.

در اين دستور"WK" وزن هر پرسششونده است.
از اين مرحله به بعد عمليات محاسبه
دادهها آغاز خواهد شد.[7]
استخراج اولويت به معناي مرتب كردن
جايگزينها در هر يك از زيرمعيارها است.
در اين مرحله همچنين بايد اولويت يا
وزن هر زير معيار نسبت به ديگر زيرمعيارها تعيين شود. براي تعيين اولويت هر يك از
گروههاي مقايسه شده گذر از دو مرحله «نرمالسازي» و محاسبه «ميانگين موزون» لازم
است.
1-6. نرمالسازي
براي نرمالسازي روشهاي مختلفي وجود
دارد اما در روش "AHP" از دستور ذيل براي نرمال كردن اعداد استفاده ميشود:

: a نام زير معيار؛
: rij زير معيار نرمال شده؛
: ij دو جايگزيني كه با يكديگر مقايسه ميشوند.
در روش "AHP"
امكان اندازهگيري زيرمعيارهاي كمي و كيفي به صورت توام وجود دارد . بنابراين زير
معياري كه از مقادير كمي برخوردار است مقدار عددي آن در برابر هر جايگزين ثبت
خواهد شد و با استفاده از دستور نرمال سازي عمليات نرمال كردن اعداد آن مانند
زيرمعيارهاي كيفي صورت خواهد گرفت. در ضمن عمليات نرمال كردن بر اساس ميانگين
هندسي پاسخ پرسش شوندگان به مقايسه جايگزينها و زيرمعيارها صورت خواهد گرفت.
2-6. استخراج ميانگين موزون
پس از پايان عمليات نرمالسازي اعداد
هر يك از معيارها، نوبت به استخراج ميانگين موزون اعداد نرمال شده خواهد رسيد.
براي اين منظور اعداد نرمال شده هر سطر از جايگزين، محاسبه و در نهايت ميانگين آن
استخراج خواهد شد.
همچنين در اين مرحله براي آمادگي جهت
استخراج اولويت نهايت كليه جايگزينها، لازم است ميانگين موزون يا وزن هر زير
معيار نيز محاسبه شود. با محاسبه ميانگين موزون در واقع عمليات تعيين اولويت هر
جايگزين نسبت به هر يك از زيرمعيارها و وزن هر يك از زير معيارها به پايان خواهد
رسيد.
براي محاسبه ميانگين موزون از دستور
زير استفاده ميشود:

: W ميانگين موزون؛
: N تعداد جايگزينهاي مورد مقايسه؛
: rij مقادير نرمال شده هر خانه از يك سطر.
اين مرحله كه پس از پايان مرحله
محاسبه ميانگين موزون هر جايگزين در خصوص هر زيرمعيار، آغاز خواهد شد، در واقع
مشخص كننده وزن هر جايگزين در مجموع جايگزينهاي موجود ميباشد. در اين مرحله پاسخ
سطح هدف درخت سلسله مراتبي داده خواهد شد.
براي محاسبه وزن نهايي جايگزينها نيز
از دستور محاسبه ميانگين موزون استفاده خواهد شد. اما اين بار ميانگين موزون هر
جايگزين با ميانگين موزون تمامي زيرمعيارها محاسبه خواهد شد.
براي اين منظور مقدار عددي ميانگين
موزون هر رديف از جايگزينها در ميانگين موزون هر زير معيار ضرب خواهد شد و نتيجه
مجموع اين عمليات، محاسبه وزن هر جايگزين در تمامي زيرمعيارهاي موجود خواهد شد.
براي اين منظور دستور ميانگين موزون براي محاسبه ميانگين هر سطر از جايگزينها به
شكل زير ميباشد:

: W ميانگين موزون نهايي جايگزين سطر اول؛
: Wai ميانگين موزون جايگزين "i"؛
: Wci ميانگين موزون زير معيار "j" ؛
: n مجموعه معيارها و جايگزينهاي سطر اول.
در اين مرحله ابتدا وزن نهايي همه
جايگزينها نسبت به زيرمعيارها و وزن زير معيارها نسبت به يكديگر مطابق با دستور
مورد نظر محاسبه خواهد گرديد.
پس از محاسبه اوزان نهايي زير معيارها
و جايگزينها، وزن نهايي هر يك از جايگزينها به دست خواهد آمد.
تحليل حساسيت براي سنجش حساسيت
جايگزينها نسبت به تغيير اولويت معيارها مورد استفاده قرار ميگيرد. براي چنين
سنجشي روش "AHP" از پنج نوع تحليل حساسيت گرافيكي سود ميبرد. اين پنج شيوه شامل
تحليل حساسيت «عملكرد»، «ديناميك»، «گراديان»، «طرح دو بعدي» و «تفاوتها» ميباشد.
هر پنج شيوه تحليل، حساسيت
گرافيكي اولويتها، جايگزينها و معيارهاي موجود و همچنين ارتباط آنها را با
يكديگر براساس ويژگيها و قابليتهاي خود نشان ميدهند. اين شيوه باعث تأكيد بر
جنبههاي مختلف رابطه جايگزينها، معيارها و اولويتهاي آنها ميشود.
1-8. تحليل حساسيت عملكرد
اين روش تمامي اطلاعات موجود را در
مورد چگونگي رفتار جايگزينها در برابر هر يك از زيرمعيارها نشان ميدهد. اين در
واقع فشردهترين نمايش اطلاعات در مورد اولويت جايگزينها است. نمودار عملكرد،
تصوير مركب حساسيت است كه نشان ميدهد هر يك از جايگزينها، عملكردشان روي هر
معيار چگونه بوده است.
2-8. تحليل حساسيت ديناميك
اين تحليل، حساسيت اولويت معيارها و
چگونگي تأثير تغييرات اولويت يك معيار بر اولويت معيارهاي ديگر را نشان ميدهد.
تحليل حساسيت ديناميك به ما اين امكان را ميدهد كه هنگام افزايش يا كاهش اولويت
يك يا چند معيار، تغييرات حاصل براي اولويت جايگزينها را مشاهده كنيم؛ براي
نمونه، با تغيير وزن زير معيار بودجه كشورهاي جايگزين، تأثير آن را بر اولويتهاي
به دست آمده مشاهده نماييم.
3-8. تحليل حساسيت گراديان
در اين شيوه بر چگونگي ارتباط جايگزينها
با اولويت به دست آمده در خصوص هر زير معيار تأكيد ميشود. اين شيوه تأثير كاهش يا
افزايش وزن يك زير معيار بر مجموعه جايگزينها را نشان ميدهد. در اين روش به
تناسب كاهش يا افزايش وزن زير معيار مورد نظر ميتوانيم آثار آن را بر اولويت جايگزينها
مشاهده كنيم.
4-8. تحليل حساسيت دوبعدي
طرح دو بعدي نشان ميدهد كه هر
جايگزين براساس دو شاخص معين عمل ميكند. در نمودار دو بعدي جايگزينها به صورت
دايره نمايش داده ميشوند و زيرمعيارها روي محور X و Y
قرار ميگيرند.
5-8. تحليل حساسيت تفاوتها
در اين نوع تحليل يكي از جايگزينهاي برگزيده شده با جايگزينهاي ديگر مواجهه داده ميشود تا تفاوت آن براساس معيارها مشخص شود. نمودار تحليل حساسيت تفاوتها داراي يك ميله زيرين نيز ميباشد كه هرگاه اين ميله به طرف چپ تمايل داشته باشد جايگزين برگزيده بهترين جايگزين و اگر به سمت راست تمايل داشته باشد جايگزين متغير بهترين جايگزين خواهد بود.