ارزيابي سياست‌هاي حمايتي در خودكفايي بخش كشاورزي با استفاده از يك مدل ديناميك

 

محسن زارعي افروختهã

 

سياست (كشاورزي) / خودكفايي / كشاورزي / ارزيابي / مدل پويا

 

بخش كشاورزي علي‌رغم سهم نسبتآً بالايي كه در اقتصاد ايران دارد قادر به تامين نيازهاي داخلي كشور با اين محصولات نبوده و واردات كشاورزي براي تامين نيازهاي غذايي گريزناپذير شده است در صورتيكه تا حدود سي سال پيش توليدات بخش كشاورزي نه تنها نيازهاي داخلي را تامين مي‌كرد بلكه مازاد توليد به صورت خالص صادرات كشاورزي وجود داشت. چنانچه واردات محصولات كشاورزي با روند سالهاي گذشته ادامه يابد هر سال منابع ارزي بيشتري براي تامين كالاهاي مزبور لازم خواهد بود و در صورتي كه درآمدهاي ارزي كشور به همان نسبت رشد نكند محدوديت‌ ارزي براي واردات محصولات كشاورزي افزايش مي‌يابد كه پيامد آن كاهش واردات و  كمبود مواد غذايي در كشور است. از اينرو ضرورت جلوگيري از ادامه روند موجود تغيير جهت آن به نحوي كه منجر به افزايش ضريب خودكفايي بخش كشاورزي گردد آشكارتر مي‌گردد. موفقيت در اين امر مستلزم شناسايي نحوه عمل چگونگي تاثير متقابل متغيرهاي اصلي سيستم بازار محصولات كشاورزي است. در اين رساله مساله خودكفايي در بخش كشاورزي و تاثير سياستهاي مختلف براي افزايش ضريب خودكفايي با روش ديناميك‌هاي سيستم (SYSTEM DYANMICS) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است.  مدل ديناميكي كه براي  اين بررسي طرح شده است نشان مي‌دهد كه چنانچه روند فعلي ادامه يابد در اواخر دهه 390 وابستگي در محصولات كشاورزي به حدي مي‌رسد كه مي‌توان آن را بروز بحران موا د غذايي ناميد زيرا در اين شرايط بيش از چهل درصد از نيازهاي داخي از طريق واردات تامين مي‌شود. به علت ماهيت و اهميت مساله، مطالعه و تحقيق گسترده‌اي براي تدوين و اجراي سياستهاي لازم جهت جلوگيري از ادامه روند فعلي و كاهش ضريب خودكفايي در بخش كشاورزي لازم است. اين مطالعه گامي است در بررسي مساله كاهش ضريب خودكفايي در بخش كشاورزي كه از ديدگاه سيستمي موضوع مذكور را با توجه به تاثير متقابل عوامل موثر مورد تجزيه و تحليل قرار داده ا ست. در اين بررسي با استفاده از مدل ديناميك طرح شده براي سيستم بازار محصولات كشاورزي مجموعه‌اي از سياستهاي اصلاحي مختلف به آزمايش گذاشته شده و تركيبي از سياستهاي اصلاحي كه بهترين نتيجه را در مقايسه با ساير سياستها نشان مي‌دهد معرفي شده است.

 

ã  كارشناسي ارشد برنامه‌ريزي سيستمهاي اقتصادي. دانشگاه شهيد بهشتي، دانشكده علوم اقتصادي و سياسي به راهنمايي: عرب مازار، علي‌اكبر