صادرات كالاهاي كشاورزي

 

جدول شماره (2) آمار صادرات كالاهاي كشاورزي را طي سال 1380 نشان مي دهد. بر اساس جدول مربوطه طي اين مدت جمعا 1036654 تن انواع كالاهاي كشاورزي به ارزش 97/843 ميليون دلار به خارج از كشور صادر شده است. صادرات كالاهاي كشاورزي در اين مدت نسبت به دوره مشابه سال قبل از نظر وزني, ارزشي و قيمتهاي صادراتي به ترتيب 58/10, 64/11 و 963/0 درصد افزايش نشان داده است.

از نظر وزني در بين گروه كالاهاي كشاورزي تنها انواع ميوه, تره بار و صيفي جات با افزايشي معادل 08/3 درصد همراه بوده است و ساير گروهها به ترتيب محصولات دريايي, محصولات حيواني و انواع خشكبار نسبت به مدت مشابه سال قبل با كاهش همراه بوده اند.

از لحاظ ارزشي در مقايسه با مدت مشابه سال قبل به ترتيب انواع خشكبار و انواع ميوه, تره بار و صيفي جات افزايش داشته اند و در مقابل محصولات دريايي و حيواني با كاهش در ارزش مواجه بوده اند. در خصوص محصولات دريايي بايد گفت كه عليرغم افزايش 23 درصدي در قيمتهاي صادراتي به علت افت وزني با كاهش در ارزش مواجه بوده اند.

از نظر قيمتهاي صادراتي در گروه كالاهاي كشاورزي تنها محصولات حيواني نسبت به دوره مشابه سال قبل با كاهشي معادل 169/15 درصد همراه بوده است. و ساير گروهها به ترتيب محصولات دريايي, انواع خشكبار و انواع ميوه, تره بار و صيفي جات با 43/23, 06/13 و 68/3 درصد از بيشترين افزايش قيمتهاي صادراتي نسبت به دوره مشابه سال قبل برخوردار بوده اند.

در بين زيربخشهاي گروه كالاهاي كشاورزي انواع خشكبار با اختصاص 07/54 درصد به خود بيشترين سهم صادراتي را در اختيار دارد.

از ميان محصولات كشاورزي پسته و مغز پسته, نخود, پوست و انواع سالامبور و زعفران داراي بيشترين ارزش صادراتي مي باشند و بيش از 60 درصد از كل ارزش محصولات كشاورزي را به خود اختصاص داده اند. قابل ذكر است كه پسته و مغز پسته به تنهايي بيش از 40 درصد صادرات محصولات كشاورزي را تشكيل داده است.

يكي از زير بخشهاي محصولات كشاورزي خشكبار است كه درآمد ارزي مناسبي را نسبت به ساير گروهها به همراه دارد. خشكبار از جمله كالاهايي است كه ايران در توليد و صادرات آن به لحاظ شرايط اقليمي و سابقه طولاني داراي مزيت مي باشد. اما اين بخش با مشكلاتي مانند بازاريابي ناكارآ و عدم توجه به بازارهاي جديد و قابل نفوذ, ضعف در سيستم بسته بندي و همچنين نبود حمل و نقل سريع و بموقع روبرو مي باشد كه در صورت رفع اين موانع و وارد شدن به بازارهاي مصرف, با توجه به اهميت اين كالاها از نظر ارزش غذايي مي توان ميزان صادرات آن را افزايش داد. از جمله اقلام مهم خشكبار مي توان كشمش, خرما, بادام و مغز بادام و پسته و مغز پسته را نام برد.

كالاي ديگري كه در بخش كشاورزي بسيار حائز اهميت مي باشد زعفران است. كه متاسفانه به دلايل عدم رعايت مسائلي مانند برداشت و جمع آوري محصول مطابق با اصول بهداشتي, فرآوري و عمل آوري محصول بطوريكه كيفيت آن حفظ شود, رقابتهاي منفي و ناسالم به جاي رقابتهاي مفيد و سازنده بين صادركنندگان و از همه مهمتر ضعف سيستم بسته بندي كه مطابق خواست مشتريان خارجي به لحاظ نوع, كيفيت و اندازه هاي مختلف نيست و همچنين با عدم بازاريابي و تبليغات وسيع (خصوصا طي چند سال گذشته) بازارهاي موجود به رقبايي همچون كشورهاي اسپانيا, تركيه و امارات متحده عربي واگذار شده است. و عليرغم تلاشهايي كه در راستاي بهبود وضعيت اين محصولات شده, ليكن هنوز مشتريان خارجي به سلامت و بهداشت محصولات ايراني اعتماد لازم را ندارند. در حاليكه صادركنندگان عمده زعفران خصوصا اسپانيا محصول ايران را به صورت فله به علت ارزان بودن نسبت به محصولات بسته بندي شده خريداري مي كنند و با بسته بنديهاي مناسب همان محصول را با نام خود و با چند برابر قيمت خريداري شده به بازارهاي جهاني عرضه مي كنند.

بر طبق آمار موجود قيمت هر كيلو زعفران صادراتي ايران بين 350 تا 400 دلار مي باشد در صورتيكه قيمت آن در بازارهاي جهاني عمده فروشي بين 500 تا 1000 دلار و در بخش خرده فروشي بين 1000 تا 2000 دلار است. كه اين قيمتها بسته به كيفيت محصول, نوع بسته بندي, بازار مصرف و اعتبار صادر كننده متغير است.(1) اين در حالي است كه 85 درصد از توليد جهاني زعفران در ايران صورت مي گيرد و از قيمت تمام شده مناسبي نيز در بخش كشاورزي برخوردار است, اما در بازارهاي جهاني صاحب نام نيست و صادركنندگان ايراني توان حضور در اين بازارها را ندارند.

در مقابل تجار اسپانيايي هستند كه اين بازارها را در اختيار دارند و توانسته اند ارتباط نزديكي با بازارهاي مصرف حتي درسطح خرده فروشي برقرار كنند.

 

 

البته بايد متذكر شد كه يكي از علل افت قيمت زعفران ايران افزايش توليد طي سالهاي اخير بوده است. ليكن دلايل ديگري نيز وجود دارند كه در زير به آنها پرداخته مي شود. (1)

 

در خصوص پسته نيز بايد گفت كه اين محصول موقعيتي همانند زعفران دارد علاوه بر اينكه وجود سم آفلاتوكسين در پسته ايران كه از سوي كشورهاي آمريكا و تركيه جهت تبليغات گسترده و منفي عليه محصول پسته ايران مطرح گرديده است, بعنوان دستاويزي براي تخريب, بازار صادرات پسته ايران شده است.

انواع ميوه, تره بار و صيفي جات از ديگر زير بخشهاي كالاهاي كشاورزي است كه به دليل فسادپذيري سريع اين محصولات, نياز شديد به حمل و نقل سريع و مطمئن و بسته بنديهايي كه بتواند كيفيت محصول را حفظ كند در اين گروه بيشتر به چشم مي خورد.

با توجه به آمار مندرج در جدول شماره (3) مي توان كاهش وزني در محصولات دريايي را ناشي از كاهش در وزن ميگوي صادراتي دانست. البته در سال گذشته حوادث پيش آمده در آمريكا كه عمده ترين بازار مصرف ميگو مي باشد و از سوي ديگر توليد انبوه ميگو در جهان, باعث شد تا ميزان فروش اين محصول در بازارهاي جهاني با افت همراه شود.(2)

 

 

از ديگر محصولات دريايي ايران خاويار است كه علاوه بر كيفيت بالا به لحاظ غذايي و ميزان درآمدزايي مناسب از يك موقعيت استراتژيكي نيز برخوردار مي باشد. تشكيل دولتهاي جديد در حاشيه درياي خزر و عدم پايبندي آنها به قوانين, مقررات و ناديده گرفتن رژيم حقوق درياي خزر و مبادرت به صيد بي رويه و قاچاق خاويار و همچنين آلودگي آب درياي خزر, عواملي شدند تا عليرغم تلاشهاي ايران در جهت حفظ و رهاسازي ماهيان خاوياري و رعايت اصول و استانداردهاي بين المللي در صيد, نسل اين ماهيان در معرض خطر جدي و انقراض قرار گيرد. ليكن اين اقدامات سبب شد تا ايران تنها كشوري شناخته شود كه رژيم حقوقي درياي خزر را رعايت مي كند و بر طبق تصميم كنوانسيونها در سال گذشته فقط ايران حق بهره برداري از منابع درياي خزر را داشت و در سال جديد نيز براي ايران سهمي بيش از ساير كشورهاي حاشيه درياي خزر براي صيد اين ماهيان در نظر گرفته شد. بطوريكه پيداست ايران توانسته با رعايت استانداردهاي جهاني در توليد و صدور خاويار در بازارهاي جهاني و بين المللي سهم قابل توجهي را كسب كند. اما در مورد محصولاتي مانند زعفران و پسته با وجود برخورداري از مقام اول به لحاظ سطح توليد و كيفيت هنوز نتوانسته بازارهاي جهاني را تحت تسلط خود درآورد.

در بين گروه كالاهاي كشاورزي محصولات حيواني تنها گروهي است كه علاوه بر كاهش در وزن و ارزش با افت قيمتهاي صادراتي نيز مواجه بوده است. در اين گروه بجز پرندگان و گاو و گوسفند و بز كه افزايش در قيمتهاي صادراتي داشته اند, ساير موارد دچار كاهش در قيمت بوده اند. قابل اشاره است كه بي توجهي به حفظ و نگهداري از منابع دامي, رعايت نكردن بهداشت دام و فرآورده هاي دامي, نبود حمايتهاي مالي دولت از دامداران, عدم آموزشهاي لازم به دامداران و بروز خشكسالي هاي اخير از عواملي هستند كه براي صنعت دامداري مشكل ساز شده اند. (1)

 

 

بطور كلي در بخش كشاورزي مشكلات و موانع ذكر شده در فوق به همراه مشكلاتي از جمله سنتي عمل كردن و عدم تخصيص سرمايه كافي جهت بكارگيري ماشين آلات پيشرفته كشاورزي, نبود سردخانه ها و انبارهاي مناسب براي نگهداري محصولات و همچنين سيستم حمل و نقل ناكارآ كه سالانه باعث از بين رفتن مقادير زيادي از محصولات مي شود, باعث شده اند تا قسمتي از ظرفيتهاي اين بخش بلا استفاده بمانند. علاوه بر اينكه خشكسالي هاي پي در پي دليلي مضاعف بر تنزل صادرات محصولات كشاورزي به لحاظ كمي و كيفي بوده است.

 

جدول شماره (2):

صادرات كالاهاي كشاورزي به تفكيك زيربخشهاي آن طي سال 1380

 

 

ادامه جدول بالا

 

 

ادامه جدول بالا

 

 

ادامه جدول بالا